Xem mã nguồn của Phông phóng xạ

'''Phông phóng xạ''', '''phông bức xạ''' hay '''bức xạ nền''' là thước đo mức độ [[bức xạ ion hóa]] hiện diện trong môi trường tại một vị trí cụ thể mà không phải do cố ý đưa nguồn bức xạ vào.

Bức xạ nền bắt nguồn từ nhiều nguồn khác nhau, gồm cả tự nhiên và nhân tạo. Chúng bao gồm cả [[bức xạ vũ trụ]] và [[phóng xạ môi trường]] từ các [[vật liệu phóng xạ tự nhiên]] (như [[radon]] và [[radium]]), cũng như [[tia X]] nhân tạo dùng trong y tế, [[bụi phóng xạ]] từ các vụ [[thử nghiệm vũ khí hạt nhân]] và [[tai nạn hạt nhân]].

Tại Việt Nam thường gọi theo [[tiếng Pháp]] là "phông phóng xạ" (''rayonnement de fond'') của vùng, và đôi khi gọi theo [[tiếng Anh]] là "bức xạ nền" (''background radiation'').

== Định nghĩa ==
Bức xạ nền được [[Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế]] định nghĩa là "Liều hoặc suất liều (hoặc một số đo quan sát được liên quan đến liều hoặc suất liều) được quy cho tất cả các nguồn khác với (các) nguồn được chỉ định.<ref name="IAEA Safety Glossary 2007">{{Chú thích sách | title = IAEA Safety Glossary: Terminology Used in Nuclear Safety and Radiation Protection | date = 2007 | author = International Atomic Energy Agency | isbn = 9789201007070}}</ref>

Vì vậy, cần phân biệt giữa liều lượng đã có ở một vị trí, được định nghĩa ở đây là "phông nền" và liều lượng do một nguồn được giới thiệu và chỉ định có chủ ý. Điều này rất quan trọng khi các phép đo bức xạ được thực hiện từ một nguồn bức xạ xác định, nơi nền hiện có ảnh hưởng đến phép đo này. Một ví dụ sẽ là phép đo ô nhiễm phóng xạ trong phông [[tia gamma|bức xạ gamma]], có thể làm tăng tổng số đọc cao hơn dự kiến chỉ từ ô nhiễm.

Tuy nhiên, nếu không có nguồn bức xạ nào được chỉ định là cần quan tâm, thì phép đo tổng liều bức xạ tại một địa điểm thường được gọi là '''bức xạ nền''', và đây thường là trường hợp tỷ lệ liều xung quanh được đo cho mục đích môi trường.

== Bức xạ nền tự nhiên ==
Chất phóng xạ vốn có mặt sẵn trong tự nhiên, có thể phát hiện được trong đất, đá, nước, không khí và thảm thực vật, và từ đó nó được hít vào hoặc ăn vào cơ thể sống. Ngoài sự tiếp xúc bên trong này, con người còn nhận được sự tiếp xúc bên ngoài từ các chất phóng xạ còn bên ngoài cơ thể và từ bức xạ vũ trụ từ không gian. Liều lượng tự nhiên trung bình trên toàn thế giới đối với con người là khoảng 2,4  [[Sievert (đơn vị)|mSv]] (240  mrem) mỗi năm.<ref name="UNSCEAR2008">{{Chú thích sách | author=United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation | title=Sources and effects of ionizing radiation | date=2008 | publication-date=2010 | publisher=United Nations | location=New York | isbn=978-92-1-142274-0 | url=http://www.unscear.org/unscear/en/publications/2008_1.html | access-date= ngày 1 tháng 4 năm 2021 | page=4}}</ref>

Con số này cao gấp bốn lần mức phơi nhiễm bức xạ nhân tạo trung bình trên toàn thế giới, vào năm 2008 lên tới khoảng 0,6 [[Sievert (đơn vị)|mmilisievert]] (60  mrem) mỗi năm. Ở một số nước phát triển, như Hoa Kỳ và Nhật Bản, phơi nhiễm nhân tạo trung bình lớn hơn phơi nhiễm tự nhiên, do khả năng tiếp cận phép chẩn đoán bằng [[hình ảnh y khoa]] nhiều hơn. Ở Châu Âu, mức phơi nhiễm nền tự nhiên trung bình theo quốc gia dao động từ dưới 2 [[Sievert (đơn vị)|mSv]] (200 mrem) hàng năm ở Vương quốc Anh đến hơn 7 mSv (700 mrem) hàng năm đối với một số nhóm người ở Phần Lan.<ref name=RadMapEurope>{{Chú thích web | url=http://www.world-nuclear.org/info/Safety-and-Security/Radiation-and-Health/Naturally-Occurring-Radioactive-Materials-NORM/ | title=Naturally-Occurring Radioactive Materials (NORM) | date=March 2019 | website=World Nuclear Association | ngày truy cập=2021-09-03 | archive-date=2016-01-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160120074033/http://www.world-nuclear.org/info/Safety-and-Security/Radiation-and-Health/Naturally-Occurring-Radioactive-Materials-NORM/ | url-status=dead }}</ref>

Theo [[Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế]] thì: 
:"Phơi nhiễm với bức xạ từ các nguồn tự nhiên là đặc điểm không thể tránh khỏi của cuộc sống hàng ngày ở cả môi trường làm việc và công cộng. Phơi nhiễm này trong hầu hết các trường hợp ít hoặc không quan tâm đến xã hội, nhưng trong một số tình huống nhất định, việc đưa ra các biện pháp bảo vệ sức khỏe cần được xem xét. chẳng hạn như khi làm việc với quặng [[urani]] và [[thori]], và các Chất phóng xạ Xảy ra Tự nhiên (NORM) khác. Những tình huống này đã trở thành tâm điểm chú ý của Cơ quan trong những năm gần đây."<ref>{{Chú thích web | url = http://www-ns.iaea.org/tech-areas/rw-ppss/exposure-to-natural-radiation.asp?s=3 | publisher = IAEA | website = Nuclear Safety & Security | title = Exposure to radiation from natural sources | archive-url = https://web.archive.org/web/20160209112421/http://www-ns.iaea.org/tech-areas/rw-ppss/exposure-to-natural-radiation.asp?s=3 | archive-date = 9 February 2016 | access-date = ngày 1 tháng 4 năm 2021 | url-status = live }}</ref>

== Tham khảo ==
{{Tham khảo |30em}}
== Liên kết ngoài ==
{{Commonscat |Radiation}}
* [https://web.archive.org/web/20110521023544/http://www.rerf.or.jp/glossary_e/backgrou.htm Background radiation description] from the [[Radiation Effects Research Foundation]]
* [http://www.hps.org/publicinformation/ate/cat10.html Environmental and Background Radiation FAQ] from the [[Health Physics Society]]
* [http://www.ans.org/pi/resources/dosechart/ Radiation Dose Chart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715152300/http://www.ans.org/pi/resources/dosechart/ |date=2018-07-15 }} from the [[American Nuclear Society]]
* [http://www.epa.gov/radiation/understand/calculate.html Radiation Dose Calculator] từ [[Cục Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ]] (United States Environmental Protection Agency)

{{Bức xạ}}
{{An toàn bức xạ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Phông}}

[[Thể loại:Phông phóng xạ|*]]
[[Thể loại:Phóng xạ]]
[[Thể loại:Bức xạ ion hóa]]
[[Thể loại:Tia vũ trụ]]