Xem mã nguồn của Quan thoại Tây Nam

{{Infobox language|name=Tiếng Quan thoại Tây Nam|nativename=Quan thoại Thượng Dương Tử|region=[[Tứ Xuyên]], [[Vân Nam]], [[Quảng Tây]], [[Quý Châu]], [[Hồ Bắc]], [[Lào]], [[Kokang]] ở miền Bắc [[Myanmar]], [[bang Wa]], [[Chiang Mai]] ở [[Thái Lan]], [[Campuchia]], [[Hongkong]]|speakers=260 triệu|date=2012|nation={{Lá cờ|Myanmar}} ([[Bang Wa]], [[Khu tự trị Kokang]])|ref=<ref name="LAC2">{{chú thích sách
 | author = Chinese Academy of Social Sciences
 | script-title = 中国语言地图集(第2版):汉语方言卷
 | title = Zhōngguó yǔyán dìtú jí (dì 2 bǎn): Hànyǔ fāngyán juǎn
 | trans-title = Language Atlas of China (2nd edition): Chinese dialect volume
 | publisher = The Commercial Press | location = Beijing | year = 2012
 | page = 3
 }}
</ref>|familycolor=Sino-Tibetan|fam2=[[Tiếng Hán]]|fam3=[[Quan thoại]]|map=Mandarín del Suroeste.png|isoexception=dialect|iso6=xghu|glotto=xina1239|glottorefname=Southwestern Guanhua|lingua=79-AAA-bh}}

'''Tiếng Quan thoại Tây Nam''' ({{Zh|s=西南官话|t=西南官話|p=Xīnán Guānhuà}}, [[phiên âm Hán – Việt]]: ''Tây Nam quan thoại''), còn được gọi là '''Quan thoại Thượng Dương Tử''' ({{Zh|s=上江官话|t=上江官話|p=Shàngjiāng Guānhuà}}) hay '''tiếng Quan Hỏa''' là một nhánh chính của [[Quan thoại|tiếng Quan thoại]] được nói ở phần lớn miền trung và tây nam Trung Quốc, bao gồm [[Tứ Xuyên]], [[Vân Nam]], [[Trùng Khánh]], [[Quý Châu]], phần lớn [[Hồ Bắc]], mạn tây bắc [[Hồ Nam]], mạn bắc [[Quảng Tây]] và một phần [[Thiểm Tây]] và [[Cam Túc]]. Một số dạng thức của tiếng phổ thông Tây Nam không dễ thông hiểu với [[Hán ngữ tiêu chuẩn|tiếng Trung Quốc chuẩn]] hoặc các dạng thức Quan thoại khác.<ref>{{Chú thích web|url=https://robertlindsay.wordpress.com/2008/12/27/a-reworking-of-chinese-language-classification/|title=Extra-Linguistic Data for Understanding Dialect Mutual Intelligibility|author=Cheng|first=Chin-Chuan|ngày truy cập=2019-11-07|archive-date = ngày 24 tháng 11 năm 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171124012839/https://robertlindsay.wordpress.com/2008/12/27/a-reworking-of-chinese-language-classification/|url-status=dead}}</ref>

Các phương ngữ Quan thoại Tây Nam được khoảng 260 triệu người sử dụng. Nếu được coi là một ngôn ngữ riêng biệt với phổ thông thoại, nó sẽ có số người bản ngữ đứng thứ tám trên thế giới, sau chính tiếng Quan thoại, [[tiếng Tây Ban Nha]], [[tiếng Anh]], [[tiếng Hindi]], [[tiếng Bồ Đào Nha]], [[tiếng Ả Rập]] và [[tiếng Bengal]].

== Tổng quan ==
[[Tập tin:WIKITONGUES- Changjiu and Chaofen speaking Guiyangese.webm|nhỏ|Hai người nói phương ngữ [[Quý Dương]] của tiếng Quan thoại Tây Nam]]
Tiếng Quan thoại Tây Nam hiện nay được hình thành bởi làn sóng người nhập cư trong thời [[nhà Minh]]<ref name="Holm2013">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=FQ0zAQAAQBAJ&pg=PA42|title=Mapping the Old Zhuang Character Script: A Vernacular Writing System from Southern China|last=Holm|first=David|publisher=BRILL|year=2013|isbn=978-90-04-24216-6|page=42|author-link=David Holm}}</ref><ref name="Tsung2014">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=2XUeBQAAQBAJ&pg=PT239|title=Language Power and Hierarchy: Multilingual Education in China|last=Tsung|first=Linda|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2014|isbn=978-1-4411-5574-0|page=239}}</ref> và [[nhà Thanh]].<ref name="Chew2013">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=GebbugVBeEAC&pg=PA162|title=Emergent Lingua Francas and World Orders: The Politics and Place of English as a World Language|last=Chew|first=Phyllis Ghim-Lian|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-135-23557-4|page=162}}</ref> Do sự di cư trong thời gian tương đối gần đây, các phương ngữ này cho thấy nhiều điểm tương đồng với Hán ngữ tiêu chuẩn hơn so với các phương ngữ tiếng Trung Quốc khác như [[Tiếng Quảng Châu|tiếng Quảng Đông]] hoặc [[Tiếng Mân Tuyền Chương|Phúc Kiến]]. Ví dụ, dù Quan Thoại Tây Nam không có phụ âm quặt lưỡi (zh, ch, ch, sh, r) có trong Hán ngữ tiêu chuẩn (giống như hầu hết các phương ngữ ở miền Nam Trung Quốc), nó không lưu giữ thanh nhập (khác với hầu hết các phương ngữ miền Nam, nhưng giống Hán ngữ tiêu chuẩn). Các phương ngữ [[Thành Đô]] - [[Trùng Khánh]] và Hồ Bắc được cho là có một số đặc điểm của Quan thoại ''lingua fanca'' nói thời nhà Minh.<ref>Zhou and Xu 周及徐, 2005. "The pronunciation and historical evolution of '虽遂'-class characters in Ba-Shu dialects" 《巴蜀方言中"虽遂"等字的读音及历史演变》, ''Zhonghua Wenhua Luntan'' 中华文化论坛.</ref> Tuy nhiên, một số học giả tin rằng nguồn gốc của nó có thể giống với tiếng Quan Thoai Hạ Dương Tử.<ref>Wang Qing 王庆, 2007. "Consonants in Ming Dynasty Repopulation Area Dialects and Southern Mandarin" 《明代人口重建地区方言的知照系声母与南系官话》, Chongqing Normal University Journal 重庆师范大学学报.</ref> Mặc dù là bộ phận của nhóm tiếng Quan thoại, tiếng Quan thoại Tây Nam có nhiều điểm khác biệt rõ rệt với Quan thoại tiêu chuẩn đến nổi, trước năm 1955, nó thường được xếp chung với tiếng Quảng Đông và [[tiếng Ngô]] làm một nhánh phương ngữ Trung Quốc riêng biệt.<ref>Liu Xiaomei 刘晓梅 and Li Rulong 李如龙, 2003. "Special Vocabulary Research in Mandarin Dialects" 《官话方言特征词研究》, ''Yuwen Yanjiu'' 语文研究.</ref>

Quan thoại Tây Nam còn được nói ở huyện Kokang ở phía bắc [[Myanmar]], nơi dân cư bao gồm phần lớn là người Kokang. Quan thoại Tây Nam cũng là một trong hai ngôn ngữ chính thức của [[Ngoã Bang]], một quốc gia tự trị không được công nhận ở [[Myanmar]], bên cạnh [[tiếng Wa]]. Bởi vì tiếng Wa không có chữ viết, chữ Hán là ngôn ngữ hành chính chính thức của chính quyền Ngoã Bang.<ref>[http://www.stimson.org/programs/myanmar-map/ Interactive Myanmar Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708051141/http://www.stimson.org/programs/myanmar-map/ |date = ngày 8 tháng 7 năm 2013}}, The Stimson Center</ref><ref>[http://www.infomekong.com/peoples/wa/ Wa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915002001/http://www.infomekong.com/peoples/wa/ |date=2013-09-15 }}, Infomekong</ref> Có vài cộng đồng người nói Quan thoại Tây Nam, gọi là [[Chin Haw]], sống ở Thái Lan.<ref name="Clyne1992">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=wawGFWNuHiwC&pg=PA306|title=Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations|last=Clyne|first=Michael G.|publisher=Walter de Gruyter|year=1992|isbn=978-3-11-012855-0|page=306|author-link=Michael G. Clyne}}</ref> Các dân tộc thiểu số ở [[Lào Cai|tỉnh Lào Cai]] thường nói Quan thoại Tây Nam với nhau khi ngôn ngữ riêng của họ không thông hiểu với nhau.<ref name="Ito2013">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=WpOJWLT1J7gC&pg=PA137|title=Politics of Ethnic Classification in Vietnam|last=Ito|first=Masako|publisher=Kyoto University Press|year=2013|isbn=978-1-920901-72-1|page=137}}</ref> Quan thoại Tây Nam cũng được sử dụng bởi các dân tộc thiểu số khác nhau ở Vân Nam<ref name="VolkerAnderson2015">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=tFdhBgAAQBAJ&pg=PT68|title=Education in Languages of Lesser Power: Asia-Pacific Perspectives|last=Volker|first=Craig Alan|last2=Anderson|first2=Fred E.|publisher=John Benjamins Publishing Company|year=2015|isbn=978-90-272-6958-4|page=68}}</ref><ref name="Pelkey2011">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=AMUHAqCwuG8C&pg=PA154|title=Dialectology as Dialectic: Interpreting Phula Variation|last=Pelkey|first=Jamin R.|publisher=Walter de Gruyter|year=2011|isbn=978-3-11-024585-1|page=154}}</ref> và Quảng Tây.<ref name="Tsung2014"/><ref name="Holm2003">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=KusMAQAAMAAJ|title=Killing a buffalo for the ancestors: a Zhuang cosmological text from Southwest China|last=Holm|first=David|publisher=Southeast Asia Publications, Center for Southeast Asian Studies, Northern Illinois University|year=2003|isbn=978-1-891134-25-8|author-link=David Holm}}</ref><ref name="Harper2007">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=lgOGbpzDA5YC&pg=PA151|title=China's Southwest|last=Harper|first=Damian|publisher=Lonely Planet|year=2007|isbn=978-1-74104-185-9|page=151}}</ref>

Quan thoại Tây Nam cũng được nói ở một số khu vực của [[Miền Bắc (Việt Nam)|miền Bắc Việt Nam]].<ref>{{Chú thích sách |title=Politics of Ethnic Classification in Vietnam|last=Ito|first=Masako|publisher= |year=2013}}</ref> Ở những tỉnh miền núi này, một số địa danh có nguồn gốc Quan thoại Tây Nam, nơi phương ngữ này được gọi là "Quan hỏa".<ref>{{Chú thích tập san học thuật |author=Nguyễn Văn Hiệu |date=2007 |title=Vấn đề quốc ngữ hóa hệ thống phụ âm đầu trong các địa danh ở Việt Nam có nguồn gốc từ tiếng Hán quan thoại vùng Tây Nam Trung Quốc |url=https://sti.vista.gov.vn/publication/view/39fa55077993ac618a6e20c95aea92ce-5b3933bcb458a3343c5dbd0c1dc0dd17-107151.html |journal=Tạp chí Hán Nôm |volume= |issue=2 #81 |pages=16–22}} ([https://ngonngu.net/quocnguhoa_diadanh_gocquanthoai_phuamdau01/323 backup])</ref>

== Phân loại ==
[[Tập tin:Sichuanese-en.png|phải|nhỏ| Phân nhóm Thành Đô và Quán Xích ở Tứ Xuyên và Trùng Khánh]]
Quan thoại Tây Nam được phân loại thành mười hai nhóm phương ngữ trong ''Trung Quốc ngữ ngôn địa đồ chí'':<ref name="Kurpaska">{{Chú thích sách|title=Chinese Language(s): A Look Through the Prism of ''The Great Dictionary of Modern Chinese Dialects''|last=Kurpaska|first=Maria|publisher=[[Walter de Gruyter]]|year=2010|isbn=978-3-11-021914-2|pages=66–67}}</ref>

* [[Thành Đô]] 成渝: [[Thành Đô]] và [[Trùng Khánh]] 
* Điền Tây 滇西 (mạn tây Vân Nam): cụm Dao-Lý 姚里 và Bảo-Lộ 保潞
* Kiềm Bắc (mạn bắc Quý Châu) 
* Côn-Quý: Côn Minh và [[Quý Dương]] 
* Quán-Xích 灌赤 (tây nam Tứ Xuyên và bắc Vân Nam): Mân Giang 岷江, Nhân-Phú 仁富, Nhã-Miên 雅棉 và Lý-Xuyên 丽川 
* Ngạc Bắc 鄂北 (mạn bắc Hồ Bắc) 
* Vũ-Thiên 武天: [[Vũ Hán]] và [[Thiên Môn]] (Hồ Bắc) 
* Sầm-Giang 岑江 (mạn đông Quý Châu) 
* Kiềm Nam 黔南 (mạn nam Quý Châu) 
* Tương Nam 湘南 (miền nam Hồ Nam): [[Vĩnh Châu, Hồ Nam|Vĩnh Châu]] và [[Sâm Châu]] 
* Quế-Liễu 桂柳 (mạn bắc Quảng Tây): [[Quế Lâm, Quảng Tây|Quế Lâm]] và [[Liễu Châu]] 
* Thường-Hạc 常鹤: [[Thường Đức]] và [[Trương Gia Giới]] (tây bắc Hồ Nam) và [[Hạc Phong|huyện Hạc Phong]] (tây nam Hồ Bắc)

== Xem thêm ==

*[[Phương ngữ Tứ Xuyên]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}
{{Ngôn ngữ tại Lào}}
{{Ngôn ngữ tại Myanmar}}
{{Ngôn ngữ tại Thái Lan}}
{{Ngôn ngữ tại Việt Nam}}

{{DEFAULTSORT:Quan thoại Tây Nam}}
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Lào]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Myanmar]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Thái Lan]]
[[Thể loại:Tiếng Quan thoại]]
[[Thể loại:Bài viết có chữ Hán phồn thể]]
[[Thể loại:Bài viết có chữ Hán giản thể]]