Xem mã nguồn của Secutor (chi cá liệt)

{{Bảng phân loại
| image = Secutor insidiator.png
| image_width =
| image_caption = ''Secutor insidiator''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Actinopterygii]]
| ordo = [[Chaetodontiformes]]
| familia = [[Leiognathidae]]
| genus = '''''Secutor'''''
| genus_authority = [[Johannes von Nepomuk Franz Xaver Gistel|Gistel]], 1848<ref name=Gistel48>Gistel J., 1848. [https://www.biodiversitylibrary.org/item/175526#page/13/mode/1up ''Secutor'']. ''Naturgeschichte des Thierreichs, für höhere Schulen'' IX.</ref>
| type_species = ''Zeus insidiator''
| type_species_authority = Bloch, 1787
| synonyms =
}}
'''''Secutor''''' là một danh pháp khoa học của một chi cá trong [[họ Cá liệt]] bản địa của Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương.<ref name=FishBase1>{{FishBase genus | genus=Secutor | year=2021}}</ref> Tên của chi cá này trong tiếng Anh trùng với tên gọi của một loại [[võ sĩ giác đấu]] thời La Mã cổ đại.

==Vấn đề danh pháp==
Năm 1787, [[Marcus Elieser Bloch]] mô tả loài ''Zeus insidiator''.<ref name=Bloch87>Bloch M. E., 1787. [https://www.biodiversitylibrary.org/item/128874#page/373/mode/1up Der listige spiegelfisch: ''Zeus insidiator'']. ''Naturgeschichte der ausländischen Fische'' Pt.2:v.2:Th.3: 41-42, tafel 192, fig. 2, 3.</ref>

Năm 1815, [[Georges Cuvier]] mô tả chi ''Equula'';<ref name=Cuvier15>Cuvier G., 1815. [https://www.biodiversitylibrary.org/item/105672#page/516/mode/1up Suite des observations et recherches critiques: Sur le poisson appelé ''Centrogaster equula'' Gm., ''Caesio poulain'' Lacép., et quelques espèces voisines]. ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' 1: 462.</ref> với loài ''Equula equula'' được chuyển từ ''Centrogaster equula'' <small>Gmelin, 1788</small> (= ''Scomber equula'' <small>Forsskål, 1775</small>. Trong đó ông đồng nhất tên gọi ''Zeus insidiator'' <small>Bloch, 1787</small> với tên gọi ''Equula equula'' (danh pháp chính thức hiện nay là ''[[Leiognathus equula]]'').

Năm 1848, [[Johannes von Nepomuk Franz Xaver Gistel]] đặt ra chi ''Secutor'',<ref name=Gistel48/> với thông tin rất ngắn như sau: "''Equula'' (''E. insidiator''; Fisch.): ''Secutor'', N.". Điều này đã làm cho các nhà ngư học sau ông chia rẽ ý kiến về việc ''Secutor'' có là danh pháp chính thức cho một chi cá hay không.
 
Một bên coi ''Secutor'' là danh pháp chi chính thức, cho rằng Gistel thiết lập chi mới với loài điển hình là ''Equula insidiator''; trong đó các tác giả ủng hộ, như Jordan (1919) cho rằng Gistel đã "''ngầm coi''" ''Equula insidiator'' là khác biệt với ''Equula equula''.<ref name=Jordan19>Jordan D. S., 1919. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/1964238#page/348/mode/1up Note on Gistel's genera of fishes: ''Secutor'']. ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'' 70: 336.</ref> Tuy nhiên, cần lưu ý rằng khi thiết lập chi ''Equula'' năm 1815 thì Cuvier đã đồng nhất ''Zeus insidiator'' <small>Bloch, 1787</small> với ''Equula equula'' <small>Cuvier, 1816</small> (= ''Scomber equula'' <small>Forsskål, 1775</small>) mà không đặt ra danh pháp ''Equula insidiator'', và Gistel chắc chắn đã đọc bài viết của Cuvier (1815) về ''Equula'' nên việc "''ngầm coi''" này chỉ là giả định của các tác giả ủng hộ, không bao giờ có câu trả lời chính xác là Gistel đã nghĩ gì khi đặt ra tên gọi ''Secutor''. Bản thân Jordan, dù ủng hộ ''Secutor'' là danh pháp chính thức thay cho ''[[Deveximentum]]'' <small>Fowler, 1904</small>, nhưng vẫn ghi rằng: "''Secutor'' dường như là để thay thế cho ''Equula''".<ref name=Jordan19/> Trong một thời gian dài thì không ai đặt vấn đề về tính chính danh của ''Secutor'', và hiện nay một số tác giả vẫn công nhận ''Secutor'' là tên chi chính thức, như Fricke ''et al.'' (2018).<ref>Ronald Fricke, Jamal Mahafina, Faustinato Behivoke, Henitsoa Jaonalison, Marc Léopold, Dominique Ponton, 2018. [http://www.fishtaxa.com/index.php/ft/article/view/3-1 Annotated checklist of the fishes of Madagascar, southwestern Indian Ocean, with 158 new records]. ''FishTaxa'' 3(1): 1-432, ISSN 2458-942X, xem trang 192.</ref> Fish Base tới năm 2013 cũng công nhận danh pháp ''Secutor'' nhưng hiện nay lại công nhận danh pháp ''Deveximentum''.<ref name=FishBase1/><ref name=FishBase2>{{FishBase genus | genus=Deveximentum | year=2021}}</ref>

Ngược lại, bên cho rằng ''Secutor'' không thể là danh pháp chính thức thì cho rằng ''Secutor'' là danh pháp thay thế cho ''Equula'' (= ''[[Leiognathus]]'') nên nó không thể là danh pháp chính thức của một chi khác khi mà [[loài điển hình]] của nó (theo nghĩa của Cuvier, 1815) lại thuộc về chi ''Leiognathus''. Các tác giả này, như Kottelat (2013)<ref name=Kottelat13>Kottelat M., 2013. [https://lkcnhm.nus.edu.sg/wp-content/uploads/sites/10/app/uploads/2017/04/rbz_S27.pdf The Fishes of the Inland Waters of Southeast Asia: A Catalogue and Core Bibliography of the Fishes Known to Occur in Freshwaters, Mangroves and Estuaries]. ''The Raffles Bulletin of Zoology'' Supplement No. 27: 1–663, xem trang 337.</ref> chấp nhận danh pháp ''[[Deveximentum]]'' <small>Fowler, 1904</small><ref>Fowler H. W., 1904. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/35214059#page/533/mode/1up A collection of fishes from Sumatra: ''Deveximentum'']. ''Journal of the Academy of Natural Sciences, Philadelphia'' (2nd series) 12(4): 517.</ref> là danh pháp chính thức, do nó chỉ định [[loài điển hình]] tường minh và trực tiếp tới ''Zeus insidiator'' <small>Bloch, 1787</small>. Hiện tại một số tác giả khác cũng công nhận ''[[Deveximentum]]'', như FishBase (2021)<ref name=FishBase2/> hay Alavi-Yeganeh ''et al.'' (2021).<ref>Mohammad Sadegh Alavi-Yeganeh, Mina Khajavi & Seishi Kimura, 2021. [https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs10228-020-00794-y A new ponyfish, ''Deveximentum mekranensis'' (Teleostei: Leiognathidae), from the Gulf of Oman]. ''Ichthyological Research'' 68: 437-444.</ref>

==Các loài==
7 loài đã từng được công nhận trong Fish Base (2013)<ref name=FishBase1/> với bên phải là danh pháp được công nhận trong Fish Base (2021).<ref name=FishBase2/> Chúng bao gồm:
* ''[[Secutor hanedai]]'' <small>Mochizuki & Hayashi, 1989</small> = ''[[Deveximentum hanedai]]''
* ''[[Secutor indicius]]'' <small>Monkolprasit, 1973</small> = ''[[Deveximentum indicium]]''
* ''[[Secutor insidiator]]'' <small>([[Marcus Elieser Bloch|Bloch]], 1787)</small> = ''[[Deveximentum insidiator]]'': [[Cá liệt chấm]]
* ''[[Secutor interruptus]]'' <small>([[Achille Valenciennes|Valenciennes]], 1835)</small> = ''[[Deveximentum interruptum]]''
* ''[[Secutor mazavasaoka]]'' <small>Baldwin & Sparks, 2011</small> = ''[[Leiognathus mazavasaoka]]''
* ''[[Secutor megalolepis]]'' <small>Mochizuki & Hayashi, 1989</small> = ''[[Deveximentum megalolepis]]''
* ''[[Secutor ruconius]]'' <small>(Hamilton, 1822)</small> = ''[[Leiognathus ruconius]]'': [[Cá liệt vằn lưng]], cá ngãng sạo.

Các danh pháp là biến thể chính tả bao gồm:<ref name=FishBase2/>
* ''Secutor insiadiator'' <small>(Bloch, 1787)</small> = ''[[Deveximentum insidiator]]''
* ''Secutor insidator'' <small>(Bloch, 1787)</small> = ''[[Deveximentum insidiator]]''
* ''Secutor insidiatur'' <small>(Bloch, 1787)</small> = ''[[Deveximentum insidiator]]''
* ''Secutor ruconeus'' <small>(Hamilton, 1822)</small> = ''[[Leiognathus ruconius]]''

==Tham khảo==
* {{Wikispecies nội dòng|Secutor}}
* {{Thể loại Commons nội dòng|Secutor}}
{{tham khảo|30em}}
{{Taxonbar|from=Q2795696}}

[[Thể loại:Họ Cá liệt|S]]


{{Chaetodontiformes-stub}}