Xem mã nguồn của Sinh lực luận

[[Tập_tin:Sample_of_Urea.jpg|phải|nhỏ|284x284px|Việc tổng hợp [[urê]] (năm 1828) là bằng chứng chống lại sinh lực luận.]]
'''Sinh lực luận''' là lý thuyết cho rằng tất cả các sinh vật sống khác cơ bản với các thực thể vô sinh ở chỗ chúng chứa một hoặc vài yếu tố phi vật chất hoặc bị chi phối bởi các nguyên tắc khác với những vật vô tri".<ref name="Bechtel">{{cite encyclopedia|url=http://mechanism.ucsd.edu/teaching/philbio/vitalism.htm|author=Bechtel, William; Williamson, Robert C.|year=1998|title=Vitalism|editor=E. Craig|encyclopedia=Routledge Encyclopedia of Philosophy|publisher=Routledge|archive-date=2011-05-15|access-date=2021-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515081858/http://mechanism.ucsd.edu/teaching/philbio/vitalism.htm|url-status=dead}}</ref>{{efn|[[Stéphane Leduc]] and [[D'Arcy Thompson]] (''[[On Growth and Form]]'') published a series of works that in Evelyn Fox Keller's view took on the task of uprooting the remaining vestiges of vitalism, essentially by showing that the principles of physics and chemistry were enough, by themselves, to account for the growth and development of biological form.<ref>Evelyn Fox Keller, ''Making Sense of Life Explaining Biological Development with Models, Metaphors, and Machines''. Harvard University Press, 2002.</ref> On the other hand, [[Michael Ruse]] notes that D'Arcy Thompson's avoidance of [[natural selection]] had an "odor of spirit forces" about it.<ref name=Ruse>{{chú thích sách |authors=Ruse, Michael|editor1-last=Henning |editor1-first=Brian G. |editor2-last=Scarfe |editor2-first=Adam |title=Beyond Mechanism: Putting Life Back Into Biology |date=2013 |publisher=Lexington Books |page=419 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=3VtosxAtq-EC|chapter=17. From Organicism to Mechanism-and Halfway Back?|isbn=9780739174371 }}</ref>}}<ref name=":0">Phạm Thành Hổ: "Sinh học đại cương" - Tủ sách Đại học KHTN TP Hồ Chí Minh, 1996</ref> Yếu tố nào làm cho thực thể có sự sống gọi là '''lực sống''' (vitas), từ đó, phát sinh ra các nguyên tắc sinh học, không có trong chất vô cơ và vật vô sinh. Đây là một niềm tin nhiều hơn là một lý thuyết khoa học, phổ biến vào những năm đầu của thế kỉ XIX.

== Từ nguyên ==
Sinh lực luận là thuật ngữ trong [[Triết học]] và [[Sinh học]], có nguồn gốc từ tiếng Pháp là '''''vitalisme''''', đã được dịch là ''lý thuyết về lực sống'' hoặc ngắn gọn hơn là ''sinh lực luận''.<ref name=":0" /><ref>Lê Khả Kế và cộng sự: "Từ điển Pháp-Việt" - Tổ chức hợp tác văn hóaa và kỹ thuật, 1988</ref> Thuật ngữ "vilalisme" này có nguồn gốc từ tiếng La tinh là ''vis''   ''vitalis.''

== Nội dung tóm tắt ==

* Theo lý thuyết này, thực thể nào có sự sống (tức là sinh vật) thì phải có lực sống ('''vitas'''), ngược lại, thực thể nào không có "lực sống" này thì phải là vật vô sinh, nghĩa là lực sống như "linh hồn". Vì thế, trong tiếng Anh, lý thuyết này gọi là '''''vitalism''''', còn người nào chủ trương theo thuyết này gọi là '''''vitalist''''' (nhà sinh lực luận).<ref name="Williams2003">{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=AvqYl4sdwaYC&pg=PA4|title=A Cultural History of Medical Vitalism in Enlightenment Montpellier|last=Williams|first=Elizabeth Ann|publisher=Ashgate|year=2003|isbn=978-0-7546-0881-3|page=4}}</ref><ref>Jidenu, Paulin (1996) ''African Philosophy, 2nd Ed.'' Indiana University Press, {{ISBN|0-253-21096-8}}, p.16.</ref>
* [[Jöns Jacob Berzelius|Jöns Jakob Berzeliu]]<nowiki/>s, một trong những cha đẻ của hóa học hiện đại là một nhà sinh lực luận, vì ông đã lập luận rằng lực sống  phải tồn tại bên trong cơ thể sống để duy trì các chức năng của nó. Do đó, vật chất hữu cơ của cơ thể sinh vật không thể được tạo ra ngoài cơ thể sinh vật, nghĩa là không thể tổng hợp từ các thành phần vô cơ. Tuy nhiên, năm 1828 thì [[Friedrich Wöhler]] đã tổng hợp thành công [[urê]] của người từ các thành phần vô cơ.
* Ngoài lĩnh vực khoa học, lý thuyết này bị chỉ trích là ngụy tạo. Chẳng hạn như [[Molière]] nổi tiếng đã nhại lại lời lập luận như một ngụy biện của lang băm trong một tác phẩm của mình.<ref name="fr.wikisource.org">'' Mihi a docto doctore / Demandatur causam et rationem quare / Opium facit dormire. / A quoi respondeo, / Quia est in eo / Vertus dormitiva, / Cujus est natura / Sensus assoupire.'' [http://fr.wikisource.org/wiki/Le_Malade_imaginaire_-_3%C3%A8me_interm%C3%A8de Le Malade imaginaire, (French Wikisource)]</ref> Còn [[Thomas Henry Huxley]] cũng không tán thành.<ref name="The Physical Basis of Life">[http://aleph0.clarku.edu/huxley/comm/PMG/PBofL.html The Physical Basis of Life], ''Pall Mall Gazette'', 1869</ref>

Sinh lực luận là một lý thuyết duy tâm, tuy nhiên đã ứng dụng trong chữa bệnh như là một triết lý y học, bởi vì một bệnh phát sinh là kết quả của sự mất cân bằng trong các lực sống. Tuy nhiên đến giữa thế kỉ XIX thì lý thuyết này đã bị bác bỏ và được xem là môn khoa học giả (pseudoscience).<ref name="DevBio">{{Failed verification|date=February 2015}}[http://7e.devbio.com/article.php?ch=10&id=110 Developmental Biology 8e Online: A Selective History of Induction] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061031180529/http://7e.devbio.com/article.php?ch=10&id=110|date = ngày 31 tháng 10 năm 2006}}</ref><ref name="ps">{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=EQVAAAAAQBAJ&pg=PA104|title=Introduction|authors=Sebastian Normandin; Charles T. Wolfe|work=Vitalism and the Scientific Image in Post-Enlightenment Life Science, 1800–2010|publisher=Springer|year=2013|isbn=978-94-007-2445-7|page=104|quote=In medicine and biology, vitalism has been seen as a philosophically-charged term, a pseudoscientific gloss that corrupted scientific practice ...}}</ref><ref>{{harvnb|Birch|Cobb|1985|p=75}}</ref>

== Tham khảo ==

* {{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=h3c6AAAAIAAJ|title=The Liberation of Life: From the Cell to the Community|last1=Birch|first1=Charles|last2=Cobb|first2=John B|year=1985|isbn=9780521315142}}
* {{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=tUkoAQAAIAAJ|title=History and Philosophy of the Life Sciences|year=2007|volume=29|ref={{harvid|''History and Philosophy of the Life Sciences''}}}}

== Chú thích ==
{{notelist}}

== Nguồn trích dẫn ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{Wikiversity}}

*{{In Our Time|Vitalism|b00dwhwt|Vitalism}}
* [http://skepdic.com/vitalism.html Vitalism] at the [[Skeptic's Dictionary]]
* For vital force and vitalism in the Spanish context, see Nicolás Fernández-Medina's ''[https://www.academia.edu/37425761/Life_Embodied_The_Promise_of_Vital_Force_in_Spanish_Modernity Life Embodied: The Promise of Vital Force in Spanish Modernity]'' (McGill-Queen's UP, 2018).

[[Thể loại:Lịch sử sinh học]]
[[Thể loại:Lịch sử sinh học tiến hóa]]
[[Thể loại:Tiến hóa sinh học]]
[[Thể loại:Ngụy khoa học]]
[[Thể loại:Nguyên lý đột sinh]]
[[Thể loại:Triết học khoa học]]