Xem mã nguồn của Tát Cáp Lân

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Tát Cáp Lân
| tên gốc = 薩哈璘
| tước vị = [[Thân vương nhà Thanh]]
| tước vị thêm = 
| hình = 
| ghi chú hình = 
| chức vị = 
| tại vị = 
| đăng quang = 
| tiền nhiệm = 
| nhiếp chính = 
| kế nhiệm = 
| phối ngẫu = [[#Gia quyến|xem văn bản]]
| con cái = [[#Hậu duệ|xem văn bản]]
| tên đầy đủ = Ái Tân Giác La Tát Cáp Lân<br>(愛新覺羅 薩哈璘)
| tên tự = 
| tên hiệu = 
| tôn hiệu = 
| miếu hiệu = 
| thụy hiệu = <font color = "grey">Hòa Thạc Dĩnh Nghị Thân vương<br>(和碩穎毅親王)</font>
| niên hiệu = 
| thời gian của niên hiệu = 
| tước hiệu = 
| hoàng tộc = [[Ái Tân Giác La]]
| cha = Lễ Thân vương [[Đại Thiện]]
| mẹ = Kế Phúc tấn Nạp Lạt thị
| sinh = {{Ngày sinh|1604|6|19}}
| nơi sinh = [[Liêu Đông]]
| mất = {{Ngày mất và tuổi|1636|6|11|1604|6|19}}
| nơi mất = 
| ngày an táng = 
| nơi an táng = 
| học vấn = 
| nghề nghiệp = 
| tôn giáo = 
| chữ ký = 
}}'''Tát Cáp Lân''' ([[chữ Hán]]: 薩哈璘, {{lang-mnc|ᠰᠠᡥᠠᠯᡳᠶᠠᠨ|z=Sahaliyan}};<ref>Mãn ngữ nghĩa là「Đen」</ref> [[19 tháng 6]] năm [[1604]] - [[11 tháng 6]] năm [[1636]]), còn được dịch là '''Tát Cáp Liên''' (薩哈連, Sakhalian) hoặc '''Tát Cáp Liêm''' (薩哈廉, Sahalan),<ref>{{harvp|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|1682|loc=Quyển 30|p=38-2}}</ref> [[Ái Tân Giác La]], là một [[Hòa Thạc Thân vương|Thân vương]], một nhà quân sự thời kỳ đầu của [[nhà Thanh]] trong lịch sử [[Trung Quốc]].

== Cuộc đời ==
Tát Cáp Lân sinh vào giờ Mão, ngày 23 tháng 5 (âm lịch), năm Minh Vạn Lịch thứ 32 ([[1604]]), trong gia tộc [[Ái Tân Giác La]]. Ông là cháu nội của [[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]], con trai thứ ba của Lễ Liệt Thân vương [[Đại Thiện]].<ref>{{harvp|Thái Quan Lạc|2008|loc=Tập 2|pp=5 - 7}}</ref> Mẹ ông là Kế Phúc tấn Nạp Lạt thị, con gái của Diệp Hách Bối lặc [[Bố Trại]].<ref>{{Harvnb|Ngọc điệp|loc=Quyển 7, Ất 3|p=3381}}</ref> Ông từ rất sớm đã được sơ phong [[Taiji|Đài cát]].<ref name=":0">{{harvp|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|1987|loc=Quyển 2|p=37}}</ref> Năm Thiên Mệnh thứ 10 ([[1625]]), [[Lâm Đan hãn]] của Sát Cáp Nhĩ tấn công [[Khoa Nhĩ Thấm]], ông suất lĩnh năm ngàn kỵ binh tinh duệ đi cứu viện, giải vây cho Khoa Nhĩ Thấm. Năm thứ 11 ([[1626]]), ông theo cha mình là Đại Thiện chinh phạt các bộ [[Khách Nhĩ Khách|Khách Nhĩ Khác]] Ba Lâm bộ, [[Trát Lỗ Đặc|Trát Lỗ Đặc bộ]], nhờ chiến công mà được phong làm [[Đa La Bối lặc|Bối lặc]], tham dự Nghị chính.<ref name=":0" />

=== Chinh chiến ===
Năm Thiên Thông nguyên niên ([[1627]]), theo [[Hoàng Thái Cực]] phạt [[Nhà Minh|Minh]], ông cùng Bối lặc [[Đức Cách Loại]] suất lĩnh kỵ binh tinh duệ làm tiên phong, tiến đến [[Cẩm Châu, Liêu Ninh|Cẩm Châu]], Minh quân bỏ trốn, ông đuổi theo tiêu diệt. Lại tiếp tục cùng [[Mãng Cổ Nhĩ Thái]] bảo vệ lương thực đang vận chuyển ở Tháp Sơn, đánh bại hơn hai vạn quân Minh tập kích tại đây, thu hoạch được nhiều ngựa và giáp trụ. Quân Hậu Kim vây Ninh Viễn, Tổng binh [[Mãn Quế]] xuất quân [[Mật Vân]] suất thành hai dặm bày trận nhưng bị quân Hậu Kim đánh bại, truy đuổi đến dưới thành. Ông cùng các Bối lặc cùng tấn công, phân binh tiêu diệt, ông bị thương nhưng càng đánh càng hăng hái. Quân Hậu Kim toàn thắng.

Năm thứ 3 ([[1629]]), Hoàng Thái Cực đích thân chinh phạt Minh triều đến Ba La Hà (波罗河, Boluo River). Trong lúc hành quân, [[Đại Thiện]] và [[Tế Nhĩ Cáp Lãng]] bí mật chuẩn bị thu quân làm [[Hoàng Thái Cực]] không vui. Ông và [[Nhạc Thác]] chủ trương ủng hộ Hoàng Thái Cực tiếp tục tiến quân, liền từ Hồng Sơn khẩu đánh hạ [[Tuân Hóa]], áp sát Kinh sư nhà Minh, ông lại đánh bại viện binh của nhà Minh ở Đức Thắng môn. Tháng 12, ông cùng [[Nhạc Thác]] lần lượt đánh hạ [[Thông Châu]], đốt chiến thuyền, vây Vĩnh Bình, hạ [[Hương Hà]]. Năm thứ 4 ([[1630]]), quân Hậu Kim đánh hạ Vĩnh Bình, ông cùng [[Tế Nhĩ Cáp Lãng]] thống lĩnh vạn quân trú thủ Vĩnh Bình, sau đó do Bối lặc A Mẫn thay thế ông ở lại đóng quân.

Năm thứ 5 ([[1631]]), [[nhà Thanh]] phỏng theo nhà Minh thiết lập [[Lục bộ (Việt Nam)|Lục bộ]], ông được giao chưởng quản [[Bộ Lễ|Lễ bộ]].<ref name=":0" /> Năm thứ 6 ([[1632]]), ông đem quân tấn công Quy Hóa thành. Năm thứ 7 ([[1633]]), tháng 6, [[Hoàng Thái Cực]] trưng cầu ý kiến của các đại thần về việc đánh [[Nhà Minh|Minh triều]], [[Triều Tiên]], [[Sát Cáp Nhĩ]], nên đánh địa phương nào trước, ông chủ trương hòa hoãn với [[Nhà Triều Tiên|Triều Tiên]] và [[Sát Cáp Nhĩ]], tập trung đánh [[nhà Minh]]. Năm thứ 8 ([[1634]]), ông cùng [[Đa Nhĩ Cổn]] nghênh đón hàng tướng [[Thượng Khả Hỉ]], chiêu an hơn 3.800 người từ hai đảo Quảng Lộc (广鹿岛, Guanglu Island) và Trường Sơn (小长山岛, Xiaochangshan Island) thuộc [[Đại Liên]]. Sau đó, ông đem quân đi đánh Đại Châu, Quách Huyện, [[Đại Đồng, Sơn Tây|Đại Đồng]]. Năm thứ 9 ([[1635]]), ông và Đa Nhĩ Cổn, Nhạc Thác, [[Hào Cách]] và những người khác đã thu hàng con trai của Lâm Đan hãn là [[Ejei Khan|Ngạch Nhĩ Khắc Khổng Quả Nhĩ]]. Ông cùng Đa Nhĩ Cổn và Hào Cách tấn công [[Sơn Tây]].

=== Cuối đời ===
Năm Sùng Đức nguyên niên ([[1636]]), tháng đầu tiên, ông ốm nặng và Hoàng Thái Cực đã lệnh cho Hy Phúc <ref>Hy Phúc (希福, {{lang-mnc|ᡥᡳᡶᡝ|z=Hife}}), [[Hách Xá Lý|Hách Xá Lý thị]], khai quốc công thần của nhà Thanh, tinh thông Mãn - Mông - Hán, được tứ hào "Ba Khắc Thập". Ông là em trai của Thạc Sắc - thân phụ của [[Sách Ni]].</ref> đến thăm, chuyển lời hy vọng ông dưỡng bệnh tốt, đừng phụ kỳ vọng của Đế. Ngày 11, mặc kệ lời can ngăn, Hoàng Thái Cực đích thân đến thăm ông. Cùng ngày thì ông qua đời. Lúc này ông mới 33 tuổi. Hoàng Thái Cực cực kỳ đau buồn, cho nghỉ triều ba ngày. Ngày 23, Hoàng Thái Cực suất chư Vương cùng văn võ đại thần đến tế lễ. Thái Tông đích thân tưới rượu, khóc thương cho Tát Cáp Lân, khen ngợi ông thấu đáo mẫn tiệp, tinh thông tiếng [[Bảng chữ cái tiếng Mãn|Mãn]], [[Hán văn phồn thể|Hán]], [[Chữ Mông Cổ|Mông]], là người đa tài, truy phong ông làm '''Dĩnh Thân vương'''.'''<ref>{{harvp|Hummel Arthur W|1943|loc=Quyển 1|pp=76}}</ref>''' Năm [[Khang Hi]] thứ 10 ([[1671]]), ông được truy thụy "''Nghị''", trở thành '''Hòa Thạc Dĩnh Nghị Thân vương''' (和碩穎毅親王).<ref>{{harvp|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|1987|loc=Quyển 2|p=38}}</ref> Năm [[Càn Long]] thứ 19 ([[1754]]), ông được đưa vào thờ tự trong Hiền vương từ ở [[Thịnh Kinh]].<ref>{{harvp|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|1987|loc=Quyển 2|p=39}}</ref>

== Gia quyến ==

* Đích thê: Nạp Lạt thị (纳喇氏), con gái của Ô Lạp Bối lặc [[Bố Chiếm Thái]]. Cùng bị xử tử với A Đạt Lễ.
* Con trai

# [[A Đạt Lễ]] ({{Lang-zh|s=阿达礼|t=阿達禮}}, {{lang-mnc|ᠠᡩᠠᠯᡳ|z=Adali}}, [[7 tháng 11]] năm [[1624]] – [[30 tháng 9]] năm [[1643]]), mẹ là Nạp Lạt thị, được phong làm [[Đa La Quận vương]]. Năm Sùng Đức thứ 8 ([[1643]]), ngày 18 tháng 8, cùng bị xử tử với [[Thạc Thác]] vì liên quan đến việc chọn người kế vị. Mẹ ông là Nạp Lạt thị cũng cùng bị xử tử, con cháu bị truất đi tư cách Tông thất. Đến năm Khang Hi thứ 52 ([[1703]]), con cháu được ban cho Hồng đái tử, phụ nhập vào cuối Ngọc điệp. Có một con trai.
# [[Lặc Khắc Đức Hồn]] (勒克德渾, {{lang-mnc|ᠯᡝᡴᡩᡝᡥᡠᠨ|z=Lekdehun}}, [[25 tháng 6]] năm [[1629]] - [[4 tháng 5]] năm [[1652]]), mẹ là Nạp Lạt thị. Năm [[1643]], bị A Đạt Lễ liên lụy mà truất đi tư cách Tông Thất. Năm Thuận Trị nguyên niên ([[1644]]), được phục nhập Tông thất, phong làm [[Đa La Bối lặc]]. Năm [[1648]] được phong làm [[Thuận Thừa Quận vương]], trở thành một trong 12 [[Thiết mạo tử vương]] của [[nhà Thanh]]. Sau khi qua đời được truy thụy ''Thuận Thừa Cung Huệ Quận vương'' (順承恭惠郡王). Có bốn con trai.
# Đỗ Lan (杜蘭, Duran, [[11 tháng 9]] năm [[1633]] - [[9 tháng 6]] năm [[1675]]), mẹ là Nạp Lạt thị. Năm [[1649]] được phong [[Bối lặc]], sau hàng [[Phụng ân Trấn quốc công|Trấn quốc công]] ([[1668]]). Có bốn con trai.

* Con gái
# Trưởng nữ ([[1620]] – [[1667]]), mẹ là Nạp Lạt thị, được phong làm Huyện chúa. Năm [[1632]], kết hôn với Tam đẳng công Hà Nhĩ Bản (何爾本), con trai của Hòa Thạc Đồ và Quận chúa Ái Tân Giác La thị, cũng là cháu nội của [[Hà Hòa Lễ]] và [[Đông Quả Cách cách]]. Sau khi ngạch phò mất vào năm [[1639]], bà tái giá với [[Át Tất Long]].
# Thứ nữ ([[1625]] – [[1700]]), mẹ là Nạp Lạt thị, được phong làm Huyện chúa. Năm [[1640]], kết hôn với Đa La Quận vương Đằng Cát Tư (腾吉思) làm Ngạch phò. Ngạch phò mất vào năm [[1647]].
# Tam nữ ([[1626]] – [[1642]]), mẹ là Nạp Lạt thị. Mất khi chưa xuất giá.

== Chú thích ==
{{Tham khảo|30em}}

== Tham khảo ==
{{refbegin|30em}}
* [[Thanh sử cảo]], [https://zh.wikisource.org/wiki/清史稿/卷216 liệt truyện tam, chư Vương nhị]
* [[Thanh sử cảo]], [https://zh.wikisource.org/wiki/清史稿/卷163 biểu tam, Hoàng tử thế biểu tam]
* {{Chú thích web|url=http://www.axjlzp.com/clan70886.html|tựa đề=Ái Tân Giác La Tông phổ|tác giả=Ngọc điệp|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|ngày truy cập=}}
* {{Chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/4162448/|title=Ái Tân Giác La Tông phổ|last=Mã Văn Đại|first=|publisher=Nhà xuất bản Học Uyển|year=1998|isbn=9787507713428|location=|pages=}}
* {{chú thích sách|url=http://book.douban.com/subject/1024528/|title=Thanh sử cảo|last=[[Triệu Nhĩ Tốn]]|first=|publisher=Trung Hoa thư cục|year=1998|isbn=9787101007503|location=|pages=}}
* {{chú thích sách|url=https://zh.wikisource.org/wiki/清史稿|title=Thanh sử cảo|last=Triệu Nhĩ Tốn|first=|publisher=|year=1928|isbn=|location=|pages=|author-link=Triệu Nhĩ Tốn}}
* {{Chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1490489/|title=Thanh sử Liệt truyện|last=Hội đồng biên soạn nhà Thanh|first=|publisher=Trung Hoa thư cục|year=1987|isbn=9787101003703|editor-last=Vương Chung Hàn|editor-link=:zh:王鍾翰|location=|pages=}}
* {{Chú thích sách|url=https://zh.wikisource.org/zh-hans/清實錄|title=Thanh thực lục|last=Hội đồng biên soạn nhà Thanh|first=|publisher=Trung Hoa thư cục|year=1985|isbn=9787101056266|location=|pages=}}
* {{Chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/30315259/|title=Thái Tông Văn Hoàng đế Thực lục|last=Hội đồng biên soạn nhà Thanh|first=|publisher=|year=1682|isbn=|editor-last=Lặc Đức Hồng|editor-link=:zh:覺羅勒德洪|location=|pages=|editor-last2=Ngạc Nhĩ Thái|editor-link2=Ngạc Nhĩ Thái}}
* {{Chú thích sách|title=Thanh đại Danh nhân truyện lược|title-link=:en:Eminent Chinese of the Ch'ing Period|last=Hummel Arthur W|first=|publisher=Washington, DC: U.S. Government Printing Office|year=1943|isbn=978-1-906876-06-7|location=|pages=|author-link=:en:Hummel, Arthur W}}
* {{Chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/3043765/|title=Thanh đại thất bách Danh nhân truyện lược|last=Thái Quan Lạc|first=|publisher=Nhà xuất bản Đồ thư quán|year=2008|isbn=9787501335909|location=Bắc Kinh|pages=}}
{{refend}}
{{Nghị chính Bối lặc nhà Thanh}}

[[Thể loại:Thân vương tông thất nhà Thanh]]
[[Thể loại:Nhân vật quân sự nhà Thanh]]
[[Thể loại:Người Mãn Châu Chính Hồng kỳ]]
[[Thể loại:Nghị chính Bối lặc]]
[[Thể loại:Sinh năm 1604]]
[[Thể loại:Mất năm 1636]]
[[Thể loại:Nghị chính Vương Đại thần]]
[[Thể loại:Thân vương nhà Thanh]]