Xem mã nguồn của Tâm linh Hồ Chí Minh

'''Tâm linh Hồ Chí Minh''' hay '''đạo Bác Hồ''' là một hình thức tín ngưỡng, tôn giáo tại [[Việt Nam]] xuất phát từ việc thờ cúng [[Hồ Chí Minh]], Chủ tịch đầu tiên của nước [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]]. Hình thức tín ngưỡng, tôn giáo này xuất hiện từ cuối những năm 1980, đầu những năm 1990 tại nhiều địa phương ở Việt Nam dưới nhiều dạng thức, hội nhóm khác nhau và có hệ thống giáo lý, kinh sách, xuất bản phẩm về tín ngưỡng, tôn giáo với nội dung chủ yếu tôn vinh Hồ Chí Minh như bậc thần thánh. Các hình thức tâm linh Hồ Chí Minh được cho là thu hút nhiều người tham gia.

Một bộ phận hội nhóm tâm linh Hồ Chí Minh có khuynh hướng chấp hành chủ trương, đường lối và pháp luật của Đảng và Nhà nước Việt Nam, trong khi một bộ phận có khuynh hướng mâu thuẫn với chính quyền, người dân, gia đình. Truyền thông và các cơ quan nhà nước Việt Nam đều cho rằng tâm linh Hồ Chí Minh mang nhiều biểu hiện mê tín dị đoan, phản khoa học, lợi dụng hình ảnh Hồ Chí Minh nhằm trục lợi, thậm chí gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và tình hình an ninh trật tự trong nước.
== Nguồn gốc ==
Sau khi Hồ Chí Minh qua đời vào năm 1969, người Việt Nam đã lập đền thờ ông tại nhiều nơi,<ref>{{chú thích báo |url=https://baophapluat.vn/thieng-lieng-nhung-den-tho-bac-post346423.html |title=Thiêng liêng những đền thờ Bác |author=Nguyễn Mỹ |date=2020-05-17 |newspaper=Báo Pháp Luật Việt Nam |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608104159/https://baophapluat.vn/thieng-lieng-nhung-den-tho-bac-post346423.html |url-status=live }}</ref> riêng tỉnh Bến Tre trước năm 1975 có tới hơn 30 đền thờ Hồ Chí Minh.{{sfn|Ngô Hữu Thảo|Trương Hải Cường|2019|p=70}} Ông cũng được thờ tại một số đình ở miền Bắc, được thờ trong chùa, thậm chí ở Hà Tĩnh có một số chùa thờ Hồ Chí Minh với tư cách nhà sư.{{sfn|Ngô Hữu Thảo|Trương Hải Cường|2019|p=70–71}} Ông cũng được lập bàn thờ và thờ cúng, được làm giỗ tại nhiều gia đình Việt.<ref>Xem các nguồn:
*{{chú thích báo |url=https://thanhnien.vn/chuyen-la-xu-tay-my-tuc-tho-bac-ho-185230727133437176.htm |title=Mỹ tục thờ Bác Hồ |author=Hoàng Sơn |date=2023-07-28 |newspaper=Báo Thanh Niên |access-date=2025-06-08 }}
*{{chú thích báo |url=https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tiep-lua-truyen-thong/tho-bac-de-nho-va-noi-theo-bac-651650 |title=Thờ Bác để nhớ và noi theo Bác |date=2021-02-15 |newspaper=Báo Quân đội nhân dân |author=Lê Quang Hối |access-date=2025-06-08 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529033215/https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tiep-lua-truyen-thong/tho-bac-de-nho-va-noi-theo-bac-651650 |url-status=live }}
*{{chú thích báo |url=https://laodong.vn/xa-hoi/am-long-ngay-gio-bac-1236451.ldo |title=Ấm lòng ngày giỗ Bác |author=Phương Anh |date=2023-09-02 |newspaper=Báo Lao Động |access-date=2025-06-08 }}
*{{chú thích báo |url=https://nhandan.vn/mam-com-gio-bac-ho-trong-ngay-tet-doc-lap-o-le-thuy-post713283.html |title=Mâm cơm giỗ Bác Hồ trong ngày Tết Độc lập ở Lệ Thủy |author=Hương Giang |date=2022-09-01 |newspaper=Báo Nhân Dân |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608104159/https://nhandan.vn/mam-com-gio-bac-ho-trong-ngay-tet-doc-lap-o-le-thuy-post713283.html |url-status=live }}</ref> Xuất phát từ niềm tin vào Hồ Chí Minh và việc thờ cúng, tôn sùng ông và các anh hùng liệt sĩ Việt Nam, nhiều tổ chức, hội nhóm tín ngưỡng sử dụng hình ảnh Hồ Chí Minh đã được thành lập.{{sfn|Vũ Trường Giang|2022|p=114}}<ref>{{chú thích báo |url=https://dantri.com.vn/doi-song/dep-bo-cac-hoat-dong-tin-nguong-tra-hinh-loi-dung-long-ton-kinh-lanh-tu-20151126144030286.htm |title=Dẹp bỏ các hoạt động tín ngưỡng trá hình, lợi dụng lòng tôn kính lãnh tụ |author=Trần Lê |date=2015-11-26 |newspaper=Báo Dân Trí |access-date=2025-06-08}}</ref>

Từ cuối những năm 1980, việc thờ cúng Hồ Chí Minh như một vị Phật đã xuất hiện tại Việt Nam. Có thông tin cho rằng, nhóm khởi điểm cho việc này là "đạo Bà Gấm" từ năm 1986, cũng có thông tin cho rằng xuất hiện lần đầu ở Hải Phòng năm 1991.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=74}} Các hội nhóm tâm linh Hồ Chí Minh được cho là phát triển mạnh ở vùng Đồng bằng sông Hồng.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=75}} Vào năm 1996, những hiện tượng tín ngưỡng, tôn giáo này được truyền vào khu vực Tây Bắc Việt Nam.{{sfn|Vũ Trường Giang|2022|p=114}} Từ những năm 2000, phạm vi hoạt động của các nhóm tâm linh Hồ Chí Minh đã lan rộng khắp cả nước,{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=75}} thậm chí lan vào đến khu vực Tây Nguyên.{{sfn|Nguyễn Văn Minh|2014|p=82}}
== Đặc điểm ==
Những người đứng đầu các tổ chức, hội nhóm tâm linh Hồ Chí Minh chủ yếu là phụ nữ, người cao tuổi và nhiều thành phần xã hội khác nhau như cán bộ hưu trí, giáo viên, công nhân nghỉ hưu, nông dân, người buôn bán nhỏ.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=75}}{{sfn|Nguyễn Ngọc Quỳnh|Nguyễn Thị Quế Hương|2021|p=52}} Phần lớn trong số đó xuất phát từ những hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống như gia đình và sức khỏe.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=75}}{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=97}} Có trường hợp người đứng đầu trước khi lập ra hội nhóm tín ngưỡng, bị đau đầu và ngất lịm, mơ thấy bay lên trời và gặp thần tiên.{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=97}} Có trường hợp bị bệnh nặng đến mức bệnh viện trả về lo hậu sự, thậm chí đã đưa vào [[quan tài]] nhưng rồi đột ngột tỉnh lại.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=75}}{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=97}} Những người này đều tự cho rằng mình có khả năng nói chuyện với thánh, thần, tiên, vong linh các anh hùng, nhận được lời chỉ dạy một cách trực tiếp từ [[Hồ Chí Minh]], được vong của ông "đọc cho ghi", hay có trường hợp còn nói mình là "giao liên", "thư ký" của ông Hồ và đêm nào cũng mơ tới ông.{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=97–98}}{{sfn|Kenneth|Peter|2019|p=226}}{{sfn|Đinh Hồng Hải|2021|p=56}} Họ cũng có khả năng diễn thuyết nhiều giờ trước đám đông hay làm thơ.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=76}}

Các hội nhóm tâm linh Hồ Chí Minh đều có hệ thống giáo lý và kinh sách.{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=100–101}} Theo những hội nhóm này, hình tượng Hồ Chí Minh được tôn sùng ở vị trí cao nhất ngang hàng Phật, các thánh thần, là "Chủ tịch của quốc gia âm Việt Nam", là "cha của muôn dân toàn cầu",<ref>Xem các nguồn:
*{{harvnb|Lê Tâm Đắc|2015|p=108–109}}.
*{{chú thích báo |url=https://baonghean.vn/hanh-trinh-di-tim-su-that-ve-ta-dao-hoang-thien-long-10052475.html |title=Hành trình đi tìm sự thật về tà đạo Hoàng Thiên Long |newspaper=Báo Nghệ An |date=2013-10-30 |author1=Nhật Lân |author2=Việt Long |access-date=2025-06-08}}</ref> có "quyền lực tối cao" và được đặt ở vị trí trang trọng nhất trên bàn thờ.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=77}} Khi tham gia các hội nhóm tôn giáo này, người tham gia lập bàn thờ Hồ Chí Minh, trong đó có trang trí ảnh hoặc tượng ông Hồ, cờ đỏ búa liềm của [[Đảng Cộng sản Việt Nam]] và cờ đỏ sao vàng [[quốc kỳ Việt Nam]] kèm các câu đối, bát hương, đèn nến và ba chén nước; một số nhóm còn thờ cả [[Võ Nguyên Giáp]].{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=107}} Có giáo phái tâm linh Hồ Chí Minh yêu cầu phải bỏ hết bàn thờ tổ tiên, chỉ để một bát hương duy nhất thờ chung Hồ Chí Minh với các vị tổ tiên, không đi lễ đình, chùa, lễ hội và rút khỏi các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh,...; có giáo phái yêu cầu không tổ chức cúng lễ cho người đã chết.<ref name="tonghop1">Xem các nguồn:
*{{chú thích web |url=https://congan.bacninh.gov.vn/pages/news/6369/NHA%CC%A3N-DIE%CC%A3N-CA%CC%81C-HIE%CC%A3N-TUO%CC%A3NG-TON-GIA%CC%81O-MO%CC%81I-PHA%CC%80N-2--Ngoc-Phat-Ho-Chi-Minh.html |title=Ngọc Phật Hồ Chí Minh |publisher=Công an tỉnh Bắc Ninh |date=2022-02-18 |access-date=2025-06-08 }}{{Liên kết hỏng|date=2026-02-23 |bot=InternetArchiveBot }}
*{{chú thích web |url=https://sonoivu.vinhphuc.gov.vn/ct/cms/chuyenmon/lists/bantongiao/view_detail.aspx?itemid=572 |title=Những hoạt động trái pháp luật của tổ chức Tâm linh Hồ Chí Minh (Đạo Hoàng Thiên Long, đạo Bác Hồ, đạo Nguyễn Điền) |publisher=Sở Nội vụ tỉnh Vĩnh Phúc |access-date=2025-06-08 |date=2015-12-21 |archive-date=2025-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502023958/https://sonoivu.vinhphuc.gov.vn/ct/cms/chuyenmon/lists/bantongiao/view_detail.aspx?itemid=572 |url-status=dead }}</ref> Theo luận giải của những người đứng đầu các nhóm tâm linh Hồ Chí Minh, việc thờ cờ búa liềm và cờ đỏ sao vàng có ý nghĩa lớn; về cờ đỏ sao vàng, có quan điểm cho rằng ngôi sao là biểu tượng cho linh hồn từ trên Trời rơi xuống, có quan điểm cho răng năm cánh sao là năm ngón tay trong bàn tay của Hồ Chí Minh, màu đỏ tượng trưng cho màu máu; về việc thờ đảng kỳ Đảng Cộng sản, có quan điểm cho rằng nó thể hiện cho giai cấp công nông, chủ nghĩa Marx – Lenin và việc thờ nó thể hiện sự tôn vinh anh hùng liệt sĩ.{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=107–109}}

Các ấn phẩm kinh sách của nhóm này đều nêu những ý tưởng về hình tượng "Ngọc Phật Hồ Chí Minh" và lời dạy của ông dưới dạng băng đĩa, tài liệu chép tay hoặc đánh máy tự in hay tự xuất bản nội dung lên mạng internet,{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=76}} thậm chí nhóm giáo phái của Nguyễn Thị Điền ở Ứng Hòa, Hà Nội còn thuê những kỹ thuật viên chuyên nghiệp quay hình, ghi lại bài giảng và chuyển thành đĩa CD, DVD bày bán công khai,{{sfn|Kenneth|Peter|2019|p=226}} yêu cầu những người đi theo phải nộp tiền lễ lạt và mua những ấn phẩm của bà này.<ref name="tonghop2">Xem các nguồn:
*{{chú thích báo |url=https://doisongphapluat.com.vn/chan-dung-nguoi-dung-dau-dao-dung-nuoc-la-chua-bach-benh-a114020.html |title=Chân dung người đứng đầu đạo 'dùng nước lã chữa bách bệnh' |newspaper=Tạp chí Đời sống & Pháp luật |date=2015-10-08 |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608151706/https://doisongphapluat.com.vn/chan-dung-nguoi-dung-dau-dao-dung-nuoc-la-chua-bach-benh-a114020.html |url-status=live }}
*{{chú thích báo |url=https://infonet.vietnamnet.vn/su-that-ve-mot-ta-dao-193002.html |title=Sự thật về một tà đạo |author=Công an tỉnh Nghệ An |date=2013-04-22 |newspaper=Infonet–VietNamNet |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608151707/https://infonet.vietnamnet.vn/su-that-ve-mot-ta-dao-193002.html |url-status=live }}
*{{chú thích báo |url=https://baonghean.vn/bai-iii-truc-loi-nguoi-ngheo-10051846.html |title=Bài III: Trục lợi người nghèo |author1=Nhật Lân |author2=Việt Long |date=2013-11-01 |newspaper=Báo Nghệ An |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608151706/https://baonghean.vn/bai-iii-truc-loi-nguoi-ngheo-10051846.html |url-status=live }}</ref> Ngoài ra, các hội nhóm tâm linh Hồ Chí Minh sử dụng phương thức tuyên truyền, quảng bá qua những người cốt cán, hút người đi hành hương, hoặc tổ chức các buổi lễ tại cơ sở thờ tự, di tích lịch sử, trấn yểm, trừ tà, gọi hồn, thậm chí là chữa bệnh không dùng thuốc.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=76}} Có những trường hợp những người truyền đạo tuyên truyền rằng có thể chữa bệnh bằng việc khấn vái, đọc kinh sách, rồi sau đó uống ba chén nước đã "được Hồ Chí Minh linh ứng" hoặc dùng xu tẩm rượu cạo vào các khớp.<ref name="tonghop1"/> 

Những giáo lý và nghi thức của các hội nhóm tâm linh Hồ Chí Minh được cho là có sự lắp ghép, vay mượn từ các tín ngưỡng, tôn giáo khác như [[Phật giáo]], [[Đạo giáo]], [[Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên]] hay Tín ngưỡng thờ Mẫu.{{sfn|Bùi Thị Thủy|2015|p=97}}{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=78}} Khi thực hành tín ngưỡng, những nhóm này được cho là có sự cải cách, thay thế một số tục lệ như đốt vàng mã.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=78}}{{sfn|Chung|2016|p=247}} Họ thường sử dụng các ngày kỷ niệm lớn của Việt Nam như 3 tháng 2, 27 tháng 2, 30 tháng 4, 19 tháng 5, 27 tháng 7, 2 tháng 9 để tổ chức tập trung tại các cơ sở thờ tự, nghe thuyết pháp, hành lễ, cúng bái.{{sfn|Kenneth|Peter|2019|p=227}}{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=78}} Ngoài ra, vào các ngày rằm, mùng một, lễ giỗ, Tết, việc thực hành nghi lễ được những tín đồ thực hiện tại gia.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=78}} Có những trường hợp lấy một phần nhà riêng để xây cơ sở thờ tự; nhưng cũng có những trường hợp xây cơ sở thờ tự lớn, hoành tráng, cỡ biệt thự, thậm chí đặt cả tên gọi riêng cho cơ sở đó.{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=105}}<ref name="tonghop1"/> Về tổ chức, những hội nhóm tâm linh Hồ Chí Minh mặc dù bộ máy còn đơn giản, chưa rõ ràng nhưng có tính chất xã hội rõ nét, phần lớn là gồm người đứng đầu và các nhóm tín đồ cốt cán, ngoài ra ở một số giáo phái còn hình thành những nhóm nhỏ phía sau và liên hệ với người đứng đầu qua nhóm trưởng.{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=110}}{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=77}}

== Ảnh hưởng và quan hệ với chính quyền ==
Theo Ban Tôn giáo Chính phủ Việt Nam, các hội nhóm liên quan đến tâm linh Hồ Chí Minh có đến trên 20 tên gọi khác nhau, quy mô hoạt động lên đến 30 tỉnh thành trên cả nước.{{sfn|Ban Tôn giáo Chính phủ|2021|p=244}} Có đến 14 tổ chức liên quan đến việc thờ cúng Hồ Chí Minh có nguyện vọng được Nhà nước Việt Nam công nhận là tôn giáo.{{sfn|Ban Tôn giáo Chính phủ|2021|p=229}} Theo Ngô Hữu Thảo và Trương Hải Cường (2019), tâm linh Hồ Chí Minh được phân loại là "đạo lạ",{{sfn|Ngô Hữu Thảo|Trương Hải Cường|2019|p=17}} ngoài ra cho biết Hồ Chí Minh cũng được thờ ở một số tôn giáo chưa được công nhận.{{sfn|Ngô Hữu Thảo|Trương Hải Cường|2019|p=70}} Số liệu năm 2015 tại các tỉnh Tây Bắc Việt Nam cho biết có đến 3.872 người ở 152 xã, phường, thị trấn vùng này tin theo tâm linh Hồ Chí Minh.{{sfn|Vũ Trường Giang|2022|p=114}} Giáo phái của Nguyễn Thị Điền được cho là có đến 100 chân rết tại các địa phương và có đến hàng nghìn người tin theo,<ref name="tonghop1"/> và theo ''VietnamPlus'', giáo phái có phạm vi hoạt động lên đến hơn 50 tỉnh thành ở thời điểm năm 2024.<ref name="vnplus">{{chú thích báo |url=https://www.vietnamplus.vn/phap-luat-va-thuc-tien-ve-bao-dam-quyen-tu-do-tin-nguong-ton-giao-o-viet-nam-post979156.vnp |title=Pháp luật và thực tiễn về bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam |author=Trần Thị Hồng Lê |date=2024-09-26 |newspaper=VietnamPlus |access-date=2025-06-08 |archive-date=2024-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217010048/https://www.vietnamplus.vn/phap-luat-va-thuc-tien-ve-bao-dam-quyen-tu-do-tin-nguong-ton-giao-o-viet-nam-post979156.vnp |url-status=live }}</ref> Một cơ sở thờ tự của giáo phái này ở Hòa Bình vào tháng 6 năm 2009 đã có gần 4 nghìn lượt người đến hành lễ và xin "nước thánh",<ref name="congannhandan"/> và tại cơ sở ở xã Hồng Quang, Ứng Hòa, Hà Nội vào ngày 2 tháng 9 năm 2009 đã có khoảng 2 nghìn lượt người đến lễ.<ref>{{chú thích báo |url=https://cand.com.vn/Ban-doc-cand/Xam-nhap-dien-Hoang-Thien-Long-cua-thanh-nu-Nguyen-Thi-Dien-i83349/ |title=Xâm nhập điện "Hoàng Thiên Long" của "thánh nữ" Nguyễn Thị Điền |author=Vũ Mạnh Hà |date=2009-09-29 |newspaper=Báo Công an nhân dân |access-date=2025-06-09}}</ref> Một giáo phái tâm linh Hồ Chí Minh do một người phụ nữ tên Xoan đến từ Nam Định đứng đầu, ở thời điểm năm 2014 thu hút lên đến 24 nghìn tín đồ.{{sfn|Chung|2016|p=245}}

Lực lượng an ninh và truyền thông Việt Nam thường tuyên truyền về những ảnh hưởng tiêu cực của các nhóm tâm linh Hồ Chí Minh. Theo Công an tỉnh Quảng Ninh, những nhóm tâm linh Hồ Chí Minh "hầu hết mang tính chất mê tín, dị đoan, phản khoa học, đưa người tin theo vào con đường u mê, mông muội, cá biệt còn có nội dung xúc phạm các tôn giáo khác, gây bức xúc trong cộng đồng các tôn giáo chính thống ở Việt Nam, vi phạm Luật tín ngưỡng, tôn giáo".<ref name="conganquangninh">{{chú thích web |url=https://congan.quangninh.gov.vn/tin-antt-va-canh-bao-toi-pham/tinh-tao-va-canh-giac-truoc-cac-hoat-dong-vi-pham-phap-luat-cua-cac-hoi-nhom-tin-nguong-ton-giao-loi-dung-hinh-tuong-bac-ho-31243.html |title=Tỉnh táo và cảnh giác trước các hoạt động vi phạm pháp luật của các hội, nhóm tín ngưỡng, tôn giáo lợi dụng hình tượng Bác Hồ |author=Trịnh Hương |date=2024-08-16 |website=Công an tỉnh Quảng Ninh |access-date=2025-06-08 }}{{Liên kết hỏng|date=2026-02-23 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Theo báo ''Công an nhân dân'', các hoạt động liên quan đến tâm linh Hồ Chí Minh đã "lợi dụng vào nhận thức còn hạn chế, niềm tin sâu sắc vào lãnh tụ Hồ Chí Minh của một bộ phận quần chúng nhân dân để tác động lôi kéo quần chúng tham gia hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trái pháp luật".<ref>{{chú thích báo |author=Thái Thanh |date=2015-11-24 |newspaper=Báo Công an nhân dân |url=https://cand.com.vn/dieu-tra-theo-don-ban-doc/Canh-giac-truoc-thu-doan-loi-dung-hoat-dong-tin-nguong-tam-linh-i372668/ |title=Cảnh giác trước thủ đoạn lợi dụng hoạt động tín ngưỡng, tâm linh |access-date=2025-06-08}}</ref> Theo báo ''Nghệ An'', có trường hợp gia đình bất hòa chỉ vì người nhà theo giáo phái tâm linh Hồ Chí Minh được điều hành bởi Nguyễn Thị Điền.<ref>{{chú thích báo |url=https://baonghean.vn/bai-cuoi-som-loai-tru-ra-khoi-doi-song-xa-hoi-10053672.html |author1=Nhật Lân |author2=Việt Long |title=Bài cuối: Sớm loại trừ ra khỏi đời sống xã hội! |newspaper=Báo Nghệ An |date=2013-11-03 |access-date=2025-06-08}}</ref> Vào tháng 8 năm 2009, phản ánh trên báo ''Công an nhân dân'' cho thấy "nước thánh" ở một cơ sở thờ tự của giáo phái này bị ô nhiễm, không đảm bảo vệ sinh.<ref name="congannhandan">{{chú thích báo |url=https://cand.com.vn/Xa-hoi/Nuoc-thanh-duoc-lay-tu-be%E2%80%A6-o-nhiem-i149200/ |title=“Nước thánh” được lấy từ bể… ô nhiễm |date=2009-08-18 |newspaper=Báo Công an nhân dân |access-date=2025-06-09 |author1=Tuấn Vinh |author2=Mạnh Hà}}</ref> Theo Sở Nội vụ tỉnh Vĩnh Phúc, nhiều người dân ở một số tỉnh đã có đơn thư tố cáo bà Nguyễn Thị Điền về tội lừa đảo trong khi [[Đài Truyền hình Việt Nam]] cũng đã đưa tin bài về hoạt động vi phạm pháp luật của bà Điền.<ref name="tonghop1"/> Về ảnh hưởng sức khỏe, theo Trần Thị Hồng Lê trên ''VietnamPlus'', những người chữa bệnh theo phương pháp từ giáo phái của Nguyễn Thị Điền "phải gánh chịu nhiều hậu quả về sức khỏe và tài sản".<ref name="vnplus"/> Những người tin theo giáo phái tâm linh Hồ Chí Minh của Nguyễn Thị Lương được cho là phải ghi vào sổ là đã chữa khỏi bệnh dù bệnh không khỏi.<ref name="tonghop1"/> Theo Lê Tâm Đắc (2015), thậm chí có trường hợp đã qua đời do sử dụng cách thức điều trị bệnh của các nhóm tâm linh Hồ Chí Minh.{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=117}} 

Một số hội nhóm tâm linh Hồ Chí Minh có khuynh hướng tuân thủ pháp luật Việt Nam, mong muốn sớm được nhà nước Việt Nam công nhận là một tôn giáo hợp pháp, có đóng góp trong phòng chống [[đại dịch COVID-19 tại Việt Nam]], chính quyền cũng tạo điều kiện để các hội nhóm này được hành lễ.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=78–79}} Một bộ phận có khuynh hướng mâu thuẫn với chính quyền và người dân, gia đình, gây mất an ninh trật tự.{{sfn|Viện Nghiên cứu Tôn giáo|2021|p=79}} Theo Công an tỉnh Quảng Ninh, có trường hợp nhà đất trong diện bị thu hồi nhưng không bàn giao mặt bằng, mà lập điện thờ Hồ Chí Minh tại nhà riêng.<ref name="conganquangninh"/> Giáo phái của Nguyễn Thị Điền từng bị chính quyền gọi hỏi, lập biên bản và xử phạt các hành vi được cho là vi phạm, thậm chí từng bị cưỡng chế tháo biển hiệu và điện hành lễ tại một cơ sở.<ref name="tonghop2"/><ref>{{chú thích báo |url=https://cand.com.vn/Kinh-te/Su-that-ve-viec-chua-benh-bang-nuoc-thanh-o-Kim-Boi-Hoa-Binh-i82739/ |title=Sự thật về việc chữa bệnh bằng "nước thánh" ở Kim Bôi, Hòa Bình |author1=Phan Hoạt |author2=Mạnh Hà |date=2009-09-15 |access-date=2025-06-09}}</ref> Nhóm tâm linh Hồ Chí Minh do Nguyễn Thị Lương đứng đầu thậm chí còn phê phán lãnh đạo không quan tâm đến đời sống người dân, đồng thời gửi tài liệu, kinh sách và các kiến nghị đến các cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở các cấp.{{sfn|Lê Tâm Đắc|2015|p=120}}<ref name="tonghop1"/>

Theo Nguyễn Thị Hải Yến và cộng sự (2024), các nhóm tâm linh Hồ Chí Minh như "đạo Bác Hồ" hay "Ngọc Phật Hồ Chí Minh" cùng một số hình thức tôn giáo mới khác đã vượt ra khỏi quỹ đạo của các tôn giáo truyền thống và mang đến nhiều tín ngưỡng, nghi lễ mới.{{sfn|Yen|Truc|Pataporn|Bussarawan|2024|p=3}} Theo Tâm Ngô (2019), một nhà nghiên cứu từ Đức, những người theo tâm linh Hồ Chí Minh bám víu vào hình ảnh ông như một nguồn an ủi trong những thời khắc khó khăn; đồng thời cho rằng minh chứng rõ ràng về giới hạn quyền năng của Hồ Chí Minh không làm suy yếu tính thiêng liêng của ông, trái lại tha thứ cho những sai lầm chính sách mà họ phải chịu đựng.{{sfn|Kenneth|Peter|2019|p=235}} Học giả này cũng cho biết hiện tượng "tâm linh Hồ Chí Minh" đang phát triển theo những hướng mà nhà nước không thể kiểm soát.{{sfn|Kenneth|Peter|2019|p=236}} Hoàng Văn Chung (2016) chỉ ra sự mơ hồ, thiếu nhất quán trong cách xử lý của chính quyền địa phương về các nhóm tâm linh Hồ Chí Minh đã tạo ra những khoảng trống cho các nhóm tôn giáo mới này tiếp tục củng cố vị thế và gia tăng sự chấp nhận trong xã hội.{{sfn|Chung|2016|p=253}} Nhà báo Kính Hòa của [[Đài Á Châu Tự Do]] cho rằng "đạo Bác Hồ" mâu thuẫn với quan điểm của [[chủ nghĩa Marx]] về tôn giáo rằng "Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân".<ref>{{chú thích báo |url=https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/vn-need-of-idol-hcm-kh-05232013110054.html |title=Việt Nam có cần một thần tượng Hồ Chí Minh? |date=2013-05-23 |author=Kính Hòa |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608183748/https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/vn-need-of-idol-hcm-kh-05232013110054.html |url-status=live }}</ref> Một bài viết trên nhật báo ''[[Người Việt (báo)|Người Việt]]'' cho rằng việc biến xác chết và tư tưởng của Hồ Chí Minh thành tín ngưỡng giúp chế độ cầm quyền Việt Nam "đạt được hiệu quả cao hơn cả mục đích tuyên truyền".<ref>{{chú thích báo |url=https://www.nguoi-viet.com/newarticle/Ta-dao-Ho-Chi-Minh-3350/ |title=Tà đạo Hồ Chí Minh |author=Lê Diễn Đức |date=2013-04-30 |newspaper=Nhật báo Người Việt |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608175704/https://www.nguoi-viet.com/newarticle/Ta-dao-Ho-Chi-Minh-3350/ |archive-date=2025-06-08 |access-date=2025-06-08}}</ref> Kenneth và Peter (2019) cho rằng hình tượng Hồ Chí Minh rất thời thượng đối những bà nội trợ trung niên ở miền Bắc Việt Nam, những người đã lên tiếng mạnh mẽ chống lại nạn tham nhũng trong chính phủ và sự suy đồi đạo đức cách mạng.{{sfn|Kenneth|Peter|2019|p=9}}

== Tham khảo ==
=== Chú thích ===
{{tham khảo|30em}}

=== Thư mục ===
{{refbegin|30em|indent=yes}}
*{{chú thích
|author=Ban Tôn giáo Chính phủ
|url=https://cms.btgcp.gov.vn/upload/documents/03_11_2021/tai-lieu-boi-duong-de-an-2021-11-03-16-41-27.pdf
|title=Tài liệu bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ thông tin, tuyên truyền chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và công tác tín ngưỡng, tôn giáo theo Quyết định số 219/QĐ-TTg ngày 21/02/2019 của Thủ tướng Chính phủ
|publisher=Bộ Nội vụ Việt Nam
|year=2021
|location=Hà Nội
|access-date=2025-06-08
|archive-date=2025-06-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607074650/https://cms.btgcp.gov.vn/upload/documents/03_11_2021/tai-lieu-boi-duong-de-an-2021-11-03-16-41-27.pdf
|url-status=live
}}
*{{chú thích
|url=http://vci.vnu.edu.vn/upload/15022/pdf/5763684a7f8b9a31d08b45d9.pdf
|title=Các hiện tượng tôn giáo mới ở Việt Nam hiện nay
|author=Bùi Thị Thủy
|year=2015
|publisher=Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam
|location=Hà Nội
|volume=89
|pages=96–102
|access-date=2025-06-08
|archive-date=2025-06-08
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608104159/http://vci.vnu.edu.vn/upload/15022/pdf/5763684a7f8b9a31d08b45d9.pdf
|url-status=live
}}
*{{chú thích
|last=Chung
|first=Hoang Van
|url=https://www.researchgate.net/publication/301741161_%27Following_Uncle_Ho_to_save_the_nation%27_Empowerment_legitimacy_and_nationalistic_aspirations_in_a_Vietnamese_new_religious_movement
|title=‘Following Uncle Hồ to save the nation’: Empowerment, legitimacy, and nationalistic aspirations in a Vietnamese new religious movement
|publisher=The Journal of Southeast Asian Studies
|year=2016
|doi=10.1017/S0022463416000060
|access-date=2025-06-12
|archive-date=2023-01-29
|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129205250/https://www.researchgate.net/publication/301741161_%27Following_Uncle_Ho_to_save_the_nation%27_Empowerment_legitimacy_and_nationalistic_aspirations_in_a_Vietnamese_new_religious_movement
|url-status=live
}}
*{{chú thích
|url=https://scholar.dlu.edu.vn/thuvienso/bitstream/DLU123456789/168147/1/CVv208S022021049.pdf
|title=Biến đổi tôn giáo trong xã hội Việt Nam đương đại qua góc nhìn nhân học tôn giáo
|author=Đinh Hồng Hải
|year=2021
|publisher=Tạp chí Dân tộc học
|location=Hà Nội
|volume=2
|pages=49–58
}}
*{{chú thích
|last1=Kenneth
|first1=Dean
|last2=Peter 
|first2=van der Veer
|title=The Secular in South, East, and Southeast Asia
|publisher=Palgrave Macmillan
|year=2019
|isbn=978-3-319-89368-6
|doi=10.1007/978-3-319-89369-3}}
*{{chú thích
|url=https://vjol.info.vn/index.php/rsr/article/view/30618/26013
|title=Mấy đặc điểm về các hiện tượng tôn giáo mới ở miền Bắc hiện nay
|author=Lê Tâm Đắc
|publisher=Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo
|year=2015
|volume=142
|pages=92–123
|location=Hà Nội
|access-date=2025-06-08
|archive-date=2025-06-08
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608104159/https://vjol.info.vn/index.php/rsr/article/view/30618/26013
|url-status=live
}}
*{{chú thích
|author1=Ngô Hữu Thảo
|author2=Trương Hải Cường
|year=2019
|title=Sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay
|url=https://quanuy1hcm.org.vn/wp-content/uploads/2024/05/SINH%20HO%E1%BA%A0T%20T%C3%94N%20GI%C3%81O,%20T%C3%8DN%20NG%C6%AF%E1%BB%A0NG%20%E1%BB%9E%20C%C6%A0%20S%E1%BB%9E%20TRONG%20GIAI%20%C4%90O%E1%BA%A0N%20HI%E1%BB%86N%20NAY.pdf
|location=Hà Nội
|publisher=Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia
|isbn=978-604-57-5190-9
}}{{Liên kết hỏng|date=2026-02-23 |bot=InternetArchiveBot }}
*{{chú thích
|author1=Nguyễn Ngọc Quỳnh
|author2=Nguyễn Thị Quế Hương
|year=2021
|url=https://vjol.info.vn/index.php/ssir/article/view/73842/62697
|title=Các hiện tượng tôn giáo mới tại một số tỉnh, thành phố ở Việt Nam hiện nay
|publisher=Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội
|pages=50–59
|location=Hà Nội
|access-date=2025-06-08
|archive-date=2025-06-08
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608104159/https://vjol.info.vn/index.php/ssir/article/view/73842/62697
|url-status=live
}}
*{{chú thích
|url=http://vci.vnu.edu.vn/upload/15022/pdf/5763658e7f8b9a1ec78b457f.pdf
|title=Các hiện tượng tôn giáo mới ở Việt Nam hiện nay
|author=Nguyễn Văn Minh
|year=2014
|publisher=Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam
|volume=84
|pages=82–94
|access-date=2025-06-08
|archive-date=2025-06-08
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608104159/http://vci.vnu.edu.vn/upload/15022/pdf/5763658e7f8b9a1ec78b457f.pdf
|url-status=live
}}
*{{chú thích
|url=https://app.vass.gov.vn/noidung/tintuc/Lists/DaoTaoSauDaiHoc/Attachments/617/mot%20so%20van%20de%20co%20ban%20ve%20cac%20hien%20tuong%20ton%20giao%20moi%20o%20viet%20nam.pdf
|title=Một số vấn đề cơ bản về các hiện tượng tôn giáo mới ở Việt Nam
|author=Viện Nghiên cứu Tôn giáo
|year=2021
|publisher=Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
|location=Hà Nội
}}
*{{chú thích
|author=Vũ Trường Giang
|year=2022
|url=https://scholar.dlu.edu.vn/thuvienso/bitstream/DLU123456789/186527/1/CVv208S042022113.pdf
|title=Hiện tượng tôn giáo mới ở một số tộc người thiểu số vùng Tây Bắc
|publisher=Tạp chí Dân tộc học
|volume=4
|access-date=2025-06-08
|archive-date=2025-06-08
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608104200/https://scholar.dlu.edu.vn/thuvienso/bitstream/DLU123456789/186527/1/CVv208S042022113.pdf
|url-status=live
}}
*{{chú thích
|title=Religious Affiliation and Fertility in Vietnam: Exploring Desire for Additional Children and Actual Fertility
|first1=Nguyen
|last1=Yen
|first2=Hoang Dang
|last2=Truc
|first3=Sukontamarn
|last3=Pataporn
|first4=Teerawichitchainan
|last4=Bussarawan
|url=https://www.researchgate.net/publication/379994449_Religious_Affiliation_and_Fertility_in_Vietnam_Exploring_Desire_for_Additional_Children_and_Actual_Fertility
|publisher=Sociological Research for a Dynamic World
|volume=10
|year=2024
|pages=1–10
|doi=10.1177/23780231241244598
}}
{{refend}}

== Liên kết ngoài ==
*{{chú thích |title=Establishing Hồ Chí Minh's Cult: Vietnamese Traditions and Their Transformations |doi=10.1017/S0021911815002041 |first=Olga |last=Dror |year=2016 |publisher=The Journal of Asian Studies |volume=2 |pages=433–466 |doi=10.1017/S0021911815002041}}
*{{chú thích |url=https://www.researchgate.net/publication/258096319_The_Unending_Death_of_an_Immortal_The_State_Commemoration_of_Ho_Chi_Minh_in_contemporary_Viet_Nam |title=The Unending Death of an Immortal: The State Commemoration of Hồ Chí Minh in Contemporary Việt Nam |first=Marina |last=Marouda |year=2013 |publisher=South East Asia Research |volume=21 |p=303–321 |doi=10.5367/sear.2013.0148}}
*{{chú thích báo |url=https://daibieunhandan.vn/nguon-goc-da-dang-bieu-hien-phuc-tap-10295385.html |title=Nguồn gốc đa dạng, biểu hiện phức tạp |author=Phạm Tiến Dũng |date=2022-10-20 |newspaper=Báo Đại biểu Nhân dân}}
{{Hồ Chí Minh}}
{{Tôn giáo tại Việt Nam}}

[[Thể loại:Hồ Chí Minh]]
[[Thể loại:Văn hóa Việt Nam]]
[[Thể loại:Tín ngưỡng dân gian Việt Nam]]
[[Thể loại:Sùng bái cá nhân]]
[[Thể loại:Tôn giáo bản địa Việt Nam]]
[[Thể loại:Phong trào tôn giáo mới]]