Xem mã nguồn của Tạ Duy Nhẫn

{{Thông tin nghệ sĩ
| tiền tố = [[Nghệ sĩ ưu tú]]
| tên = Tạ Duy Nhẫn
| nền = diễn viên sân khấu
| ngày sinh = {{năm sinh và tuổi|1954}}
| nơi sinh = [[Hà Nội]]
| quốc tịch = {{VIE}}
| nghề nghiệp = Nghệ sĩ xiếc
| bố mẹ = [[Tạ Duy Hiển]]
| vợ = Ngọc Lan
| con = {{ubl|[[Tạ Thúy Phương]]|[[Tạ Duy Kiên]]}}
| danh hiệu = [[Nghệ sĩ ưu tú]] (1997)
}}

'''Tạ Duy Nhẫn''' (sinh năm [[1954]]) là một nghệ sĩ [[xiếc]] thú,<ref>{{Chú thích web|url=https://nhandan.vn/nghe-doc-xem/gala-xiec-quoc-te-dac-biet-ky-niem-60-nam-thanh-lap-lien-doan-xiec-viet-nam-252525/|tựa đề=Gala xiếc quốc tế đặc biệt kỷ niệm 60 năm thành lập Liên đoàn Xiếc Việt Nam|tác giả=Tiến Cường|ngày=2016-01-09|website=[[Báo Nhân Dân]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 8 tháng 2 năm 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208065543/https://nhandan.vn/nghe-doc-xem/gala-xiec-quoc-te-dac-biet-ky-niem-60-nam-thanh-lap-lien-doan-xiec-viet-nam-252525/}}</ref> được mệnh danh là "Vua xiếc khỉ" của [[Việt Nam]],<ref>{{Chú thích web|url=https://nld.com.vn/news-201601281513093.htm|tựa đề=Chinh phục con cháu Tôn Ngộ Không|tác giả=Yến Anh|họ=|ngày=2016-02-09|website=[[Người lao động (báo)|Người Lao Động]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 21 tháng 1 năm 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121003534/https://nld.com.vn/news-201601281513093.htm}}</ref> nguyên Trưởng đoàn Xiếc thú thuộc Liên đoàn Xiếc Việt Nam.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.vietnamplus.vn/nguoi-thay-danh-ca-doi-cho-nhung-man-xiec-ngua/241788.vnp|tựa đề=Người thầy dành cả đời cho những màn xiếc ngựa|tác giả=Nguyễn Thao|họ=|ngày=2014-02-02|website=[[VietnamPlus]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 31 tháng 12 năm 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231084054/http://www.vietnamplus.vn/nguoi-thay-danh-ca-doi-cho-nhung-man-xiec-ngua/241788.vnp}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://thethaovanhoa.vn/news-20180530065006825.htm|tựa đề=Xung quanh khuyến nghị của AFA về xiếc thú (kỳ 3): Muốn bỏ xiếc thú cần phải có lộ trình|tác giả=Phạm Huy|ngày=2018-05-30|website=[[Báo Thể thao & Văn hóa]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 8 tháng 2 năm 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208065549/https://thethaovanhoa.vn/van-hoa/xung-quanh-khuyen-nghi-cua-afa-ve-xiec-thu-ky-3-muon-bo-xiec-thu-can-phai-co-lo-trinh-n20180530065006825.htm}}</ref> Ông được nhà nước phong tặng danh hiệu [[Nghệ sĩ ưu tú]] vào năm 1997.<ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://nhipsonghanoi.hanoimoi.com.vn/tin-tuc/nguoi-ha-noi/823594/nghe-si-uu-tu-ta-duy-nhan-huan-luyen-xiec-thu---quan-trong-nhat-la-tinh-yeu-thuong|tựa đề=Nghệ sĩ ưu tú Tạ Duy Nhẫn: Huấn luyện xiếc thú - quan trọng nhất là tình yêu thương!|tác giả=Tiến Dũng|ngày=2016-10-31|website=[[Hànộimới|Báo Hànộimới]]|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 5 tháng 3 năm 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305111312/http://nhipsonghanoi.hanoimoi.com.vn/tin-tuc/nguoi-ha-noi/823594/nghe-si-uu-tu-ta-duy-nhan-huan-luyen-xiec-thu---quan-trong-nhat-la-tinh-yeu-thuong}}</ref>

== Cuộc đời ==
Tạ Duy Nhẫn sinh năm 1954 tại [[Phố Khâm Thiên|Khâm Thiên]], quận [[Đống Đa (quận)|Đống Đa]], [[Hà Nội]], là con trai thứ của [[Nghệ sĩ nhân dân (Việt Nam)|Nghệ sĩ nhân dân]] [[Tạ Duy Hiển]] – người đã khai phá bộ môn xiếc ở [[Việt Nam]]. Ông còn một người anh trai theo nghiệp võ. Từ khi còn nhỏ, Tạ Duy Nhẫn đã được cha dạy một số kỹ thuật cơ bản và được đi biểu diễn cùng đoàn xiếc của cha.<ref>{{Chú thích web|url=https://nld.com.vn/2010041211411978p1002c1005/truyen-nhan-cuoi-cung-cua-vua-xiec.htm|tựa đề=Truyền nhân cuối cùng của vua xiếc|tác giả=Mạnh Duy|họ=|ngày=2010-04-13|website=[[Người lao động (báo)|Người Lao Động]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 18 tháng 4 năm 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418203812/http://nld.com.vn/2010041211411978P1002C1005/truyen-nhan-cuoi-cung-cua-vua-xiec.htm}}</ref> Năm 1958, gánh xiếc do Tạ Duy Hiển thành lập được sáp nhập và trở thành Đoàn Xiếc Trung ương do nhà nước quản lý. Năm 1963, ông bắt đầu theo học tại Trường Xiếc Việt Nam (nay là Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam). Năm 13 tuổi, ông đã được đi biểu diễn ở [[Đông Âu]]. Sau khi hoàn thành 4 năm học tại trường, ông trở về công tác tại Đoàn Xiếc, lúc này cha ông cũng vừa qua đời.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://cand.com.vn/doi-song-van-hoa/NSUT-Ta-Duy-Nhan-Noi-buon-vang-nguoi-ke-nghiep-i332461/|tựa đề=NSƯT Tạ Duy Nhẫn: Nỗi buồn vắng người kế nghiệp|tác giả=Nguyệt Hà|họ=|ngày=2014-03-18|website=[[Báo Công an Nhân dân điện tử]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 8 tháng 2 năm 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208065543/https://cand.com.vn/doi-song-van-hoa/NSUT-Ta-Duy-Nhan-Noi-buon-vang-nguoi-ke-nghiep-i332461/}}</ref>

Năm 1978, đoàn lãnh đạo cấp cao của [[Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ]] đến thăm Việt Nam và tặng 10 con ngựa làm quà. 10 con ngựa này đã được giao cho Đoàn xiếc Nhân dân Trung ương (nay là Liên đoàn Xiếc Việt Nam). Vốn là một người thích khám phá điều mới lạ, Tạ Duy Nhẫn đã nhận 4 con để huấn luyện. Sau một thời gian thuần phục và huấn luyện, ông đã giúp 4 con ngựa tập thành công tiết mục "''Ngày hội trên mình ngựa''". Tiếc mục này không chỉ trở nên nổi tiếng mà còn trở thành tiết mục truyền thống trong bộ môn xiếc ngựa của Liên đoàn Xiếc Việt Nam.<ref name=":2" /> Cũng từ tiếc mục này mà Tạ Duy Nhẫn được nhiều người biết đến và ông được mời sang [[Đài Loan]] biểu diễn.<ref name=":0" /> Việc ông huấn luyện được ngựa hoang Mông Cổ đã được giới xiếc của cả 2 quốc gia đặc biệt quan tâm. Trong một bài phỏng vấn, Tạ Duy Nhẫn cho biết vào năm 2014, đã có một đài truyền hình Mông Cổ sang phỏng vấn ông về "bí quyết" huấn luyện ngựa hoang trên sân khấu.<ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://hanoi.qdnd.vn/van-hoa-the-thao/tran-tro-cua-vua-xiec-khi-479094|tựa đề=Trăn trở của "Vua xiếc khỉ"|tác giả=Phạm Điệp|ngày=2020-11-17|website=[[Báo Quân đội nhân dân]]|ngôn ngữ=vi-vn|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 8 tháng 2 năm 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208065550/https://hanoi.qdnd.vn/van-hoa-the-thao/tran-tro-cua-vua-xiec-khi-479094}}</ref>

Mặc dù đến với xiếc qua xiếc ngựa nhưng tên tuổi Tạ Duy Nhẫn gắn liền với xiếc khỉ. Ông kể lại, trong các tiếc mục xiếc có 1 chú khỉ bị tật ở chân nên không thể điều khiển xe đạp, vì vậy ông đã huấn luyện nó lái xích lô. Và nó trở thành con khỉ duy nhất biết đạp xích lô.<ref name=":1" /> Ông đã từng sang nhiều quốc gia như [[Ba Lan]], [[Lào]], [[Thái Lan]], [[Nga]] để biểu diễn xiếc khỉ và rất được khán giả yêu thích.<ref name=":0" />

Trước khi về hưu, Tạ Duy Nhẫn là Trưởng đoàn Xiếc thú của Liên đoàn Xiếc Việt Nam.<ref>{{Chú thích web|url=https://thethaovanhoa.vn/news-20140114133527622.htm|tựa đề=Nghệ sĩ xiếc Tạ Duy Nhẫn: 'Tôi hoàn toàn bị ngựa chinh phục'|tác giả=Thanh Ba|ngày=2014-02-05|website=[[Báo Thể thao & Văn hóa]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 8 tháng 2 năm 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208065550/https://thethaovanhoa.vn/van-hoa/nghe-si-xiec-ta-duy-nhan-toi-hoan-toan-bi-ngua-chinh-phuc-n20140114133527622.htm}}</ref>

== Đời tư ==
Vợ Tạ Duy Nhẫn tên Ngọc Lan, là một nghệ sĩ kèn [[Saxophone]] của Liên đoàn Xiếc Việt Nam và đã sinh cho ông 2 người con. Mặc dù là con trai thứ nhưng Tạ Duy Nhẫn là người con duy nhất theo nghiệp xiếc của Tạ Duy Hiển, vì vậy ông cũng muốn các con mình nối nghiệp gia đình. Người con gái lớn của ông là nghệ sĩ xiếc Tạ Thúy Phương (sinh năm 1979) đã từng tham gia biểu diễn tại [[SEA Games 22]] vào năm 2003, nhưng cũng chính tại đại hội thể thao này, cô đã gặp tai nạn trong lúc biểu diễn và phải giải nghệ.<ref>{{Chú thích web|url=https://cand.com.vn/Kinh-te-Van-hoa-The-Thao/NSUT-Ta-Duy-Nhan-Con-lai-niem-vui-voi-nghe-i452922/|tựa đề=NSƯT Tạ Duy Nhẫn: Còn lại niềm vui với nghề|tác giả=Trần Hoàng Thiên Kim|họ=|ngày=2017-10-31|website=[[Báo Công an Nhân dân điện tử]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 8 tháng 2 năm 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208065548/https://cand.com.vn/Kinh-te-Van-hoa-The-Thao/NSUT-Ta-Duy-Nhan-Con-lai-niem-vui-voi-nghe-i452922/}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://cand.com.vn/Kinh-te-Van-hoa-The-Thao/Dang-cay-doi-nghe-si-xiec-i479374/|tựa đề=Đắng cay đời nghệ sĩ xiếc|tác giả=Trần Mỹ Hiền|họ=|ngày=2018-06-14|website=[[Báo Công an Nhân dân điện tử]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-02-08|archive-date = ngày 8 tháng 2 năm 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208065621/https://cand.com.vn/Kinh-te-Van-hoa-The-Thao/Dang-cay-doi-nghe-si-xiec-i479374/}}</ref> Người con trai út của Tạ Duy Nhẫn là Tạ Duy Kiên, hiện là một nghệ sĩ xiếc khỉ có tiềm năng của Liên đoàn Xiếc Việt Nam.<ref name=":1" />

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

{{thời gian sống|1954}}

[[Thể loại:Nghệ sĩ ưu tú Việt Nam]]
[[Thể loại:Nghệ sĩ xiếc Việt Nam]]
[[Thể loại:Người Hà Nội]]
[[Thể loại:Người họ Tạ tại Việt Nam]]