Xem mã nguồn của Thành Hưng Hóa

[[Tập tin:Hung Hoa 1893.jpg|300px|phải|nhỏ|Bản đồ tỉnh lỵ Hưng Hóa năm 1893 thể hiện vị trí thành Hưng Hóa]]
{{other|Hưng Hóa (định hướng)}}
'''Thành Hưng Hóa''' một kiến trúc quân sự, lỵ sở của tỉnh [[Hưng Hóa]] thời [[nhà Nguyễn]]. Ngày nay, ngôi thành vẫn còn di tích cột cờ và một đoạn hào thành cổ ở ven bờ đầm Dị Nậu thuộc xã [[Tam Nông, Phú Thọ|Tam Nông]], tỉnh [[Phú Thọ]] ngày nay.

==Lịch sử==
[[Tập tin:hunghoa.jpg|nhỏ|250px|Tranh vẽ quân [[Pháp]] tấn công thành Hưng Hóa năm [[1884]]]]
Tháng 6 âm lịch Năm [[Quang Thuận]] thứ bảy ([[1466]]) triều [[Nhà Lê sơ|Hậu Lê]], vua [[Lê Thánh Tông]] chia nước Đại Việt thành 13 [[đạo thừa tuyên]] thì Hưng Hóa là một trong 13 đơn vị hành chính đó. Những đạo còn lại từ [[nam]] ra [[bắc]] là [[Thuận Hóa]], [[Nghệ An]], [[Thanh Hóa]], [[Thiên Trường (phủ)|Thiên Trường]], [[Nam Sách (huyện)|Nam Sách]], [[Quốc Oai (huyện)|Quốc Oai]], [[Bắc Giang (tỉnh)|Bắc Giang]], [[An Bang]], [[Tuyên Quang]], [[Thái Nguyên]], [[Lạng Sơn]], và phủ Trung Đô.

Sang thời nhà Nguyễn, phân chia hành chính thay đổi và đạo thừa tuyên Hưng Hóa chuyển thành tỉnh Hưng Hóa. Thành Hưng Hóa được dùng làm tỉnh lỵ, đặt các dinh phủ của quan sở tại.

Ngày [[10 tháng 4]] năm [[1884]] (tức 15 tháng 3 âm lịch), tại khu vực thành Hưng Hóa đã diễn ra cuộc giao tranh quyết liệt giữa quân [[Pháp]] và liên quân Việt Nam dưới sự chỉ huy của [[Hoàng Kế Viêm]], [[Nguyễn Quang Bích]] cùng với [[quân Cờ Đen]] của [[Lưu Vĩnh Phúc]].

Sách ''[[Việt Nam sử lược]]'' của [[Trần Trọng Kim]] viết: 
{{cquote|Năm [[1884]]... Thiếu tướng Brière de l'Isle đem [[lữ đoàn]] thứ nhất theo con đường Sơn Tây lên Hưng Hóa, rồi dàn trận ở bên này sông [[Đà Giang]]. Hai bên khởi sự đánh nhau từ sáng ngày [[rằm]] tháng 3, đến 2 giờ chiều ngày hôm ấy thì quân Pháp sang sông ở chỗ gần địa hạt huyện [[Bất Bạt]]. Chín giờ sáng ngày 16, thì thiếu tướng De Négrier đem lữ đoàn thứ nhì tiếp đến, cả hai lữ đoàn cùng hợp lực tiến lên đánh. Quân Tàu và quân Cờ Đen thấy thế không chống được, bèn đốt cả phố xá, rồi bỏ thành Hưng Hóa rút lên mạn ngược. Còn bọn ông Hoàng Kế Viêm thì kéo lên mạn núi, rồi đi đường thượng đạo rút về Kinh. Trưa ngày 17<ref>tức [[12 tháng 4]] dương lịch</ref> thì quân Pháp vào thành Hưng Hóa. Lập tức thiếu tá Coronnat đem một toán quân lên đánh phá đồn Vàng.}}

Ngày [[19 tháng 4]] lực lượng chính quy của Pháp rút về [[Hà Nội]], chỉ để lại một số ít đóng đồn tại Hưng Hóa.

Ngày [[1 tháng 5]] năm [[1895]], [[Toàn quyền Đông Dương]] ra nghị định thành lập thị xã Hưng Hóa.

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

{{coord| 21.255045| 105.295010| type:landmark| format=dms| name=Thành Hưng Hóa| display=title}}

[[Thể loại:Phú Thọ]]
[[Thể loại:Thành cổ Việt Nam|Hưng Hóa]]