Xem mã nguồn của Tinh xá Trúc Lâm

{{short description|Công viên và tinh xá đầu tiên Phật nhận, gần Vương Xá (Rājagaha)}}
{{thông tin chùa
| tên = Trúc Lâm (''Veḷuvana'')
| hình = Venuvana.jpg
| ghi chú hình = Ao trong khu Venu Vana (Rajgir), thường gắn với địa danh Trúc Lâm (''Veḷuvana''). Ao nằm ở trung tâm khu Trúc Lâm; địa danh này xuất hiện trong nhiều đoạn Kinh-Luật.
| loại hình = ''ārāma'' - tu viện Phật giáo sơ kỳ.
| vị trí = Rajgir, [[Nalanda]], [[Bihar]], Ấn Độ.
| hệ phái = Phật giáo sơ kỳ (trước phân phái).
| người sáng lập = Vua [[Tần-bà-sa-la]] (Bimbisāra) hiến cúng cho [[Thích-ca Mâu-ni]] và [[Tăng đoàn]].
| năm xây dựng = Thế kỷ 6-5 TCN (thời [[Phật]]; theo truyền thống Luật tạng).
| di tích nổi bật = Ao ''Karandak(a)'' (''Karandak tank''), rặng tre; khu công viên Venu Vana hiện nay do địa phương duy tu.
}}

'''Tinh xá Trúc Lâm''' ({{langx|pi|Veḷuvana|links=no}}; [[chữ Hán]]: 竹林精舍) là một công viên và tinh xá gần [[Vương Xá]] ({{langx|pi|Rājagaha|links=no}}), thuộc [[Ma-kiệt-đà]], do vua [[Tần-bà-sa-la]] (Bimbisāra) hiến cúng cho [[Thích-ca Mâu-ni]] và [[Tăng đoàn]].<ref name="DPPN">{{cite web |last=Malalasekera |first=G. P. |title=Veḷuvana |website=Dictionary of Pāli Proper Names |publisher=Pali Text Society |url=https://www.aimwell.org/DPPN/veluvana.html |access-date=2025-09-22}}</ref><ref name="GreatChapter">{{cite web |last=Ānandajoti |first=Bhikkhu |title=The Great Chapter (Mahākhandhako) - 40: The Donation of the Bamboo Wood |url=https://ancient-buddhist-texts.net/English-Texts/Great-Chapter/40-Bamboo-Wood.htm |website=Ancient Buddhist Texts |date=2010 |access-date=2025-09-22}}</ref> Đây thường được xem là ''ārāma'' (tu viện, vườn tịnh cư) đầu tiên mà Phật chấp nhận.<ref name="DPPN" /><ref>{{Chú thích web |last=Annabel Gallop |date=2019-07-15 |title=Asalha Puja or Dhamma Day: the start of the Buddhist Lent |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2019/07/asalha-puja-or-dhamma-day-the-start-of-the-buddhist-lent.html |website=British Library |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250324161256/https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2019/07/asalha-puja-or-dhamma-day-the-start-of-the-buddhist-lent.html|access-date=2025-09-22|ngày lưu trữ=2025-03-24}}</ref> Trong Kinh tạng Pāli, địa danh này thường gắn với khu ''Kalandakanivāpa'' (thường dịch: “chỗ cho sóc ăn”).<ref name="DPPN" /> Thuật ngữ ''kalandaka'' trong Pāli nghĩa là “con sóc”, được từ điển phê bình Pāli (CPD) ghi nhận.<ref name="CPD">{{cite web |title=kalandaka - A Critical Pāli Dictionary Online |url=https://cpd.uni-koeln.de/search?article_id=25495 |website=University of Cologne |access-date=2025-09-22}}</ref> Trong thư tịch Hán, Trúc Lâm còn gọi là “竹林精舍” (Trúc lâm tinh xá) hay “迦蘭陀竹園” (Vườn trúc Kalandaka).<ref name="Soothill">{{cite web |title=A Dictionary of Chinese Buddhist Terms (entry: 大林精舍／竹林精舍) |url=https://mahajana.net/texts/soothill-hodous.html |website=Mahājana |publisher=Soothill-Hodous (Routledge reprint) |access-date=2025-09-22}}</ref><ref name="DILA">{{cite web |title=竹林精舍 |url=https://glossaries.dila.edu.tw/search?g=DFB&term=%E7%AB%B9%E6%9E%97%E7%B2%BE%E8%88%8D |website=DILA Glossaries |publisher=Dharma Drum Institute of Liberal Arts |language=zh |access-date=2025-09-22}}</ref>

== Tên gọi ==
[[File:Venuvana1.jpg|thumb|trái|Những khóm tre trong tinh xá Trúc Lâm - nguồn gốc tên gọi “Venuvana” (nghĩa là “rừng tre”/“vườn tre”).]]
Tên tiếng Pāli ''Veḷuvana'' (dạng {{langx|sa|Veṇuvana|links=no}}) thường được dịch sang tiếng Việt là “Trúc Lâm/Trúc viên”.<ref name="DPPN" /> Theo từ điển và chú giải Pāli, Veḷuvana “được gọi như vậy vì chung quanh là tre trúc (veḷu)”, tức một lâm viên tre; cách dịch “Trúc Lâm/Trúc viên” phản ánh nghĩa gốc của tên gọi.<ref name="DPPN" /> Trong từ nguyên Pāli, ''veḷu'' nghĩa là “trúc”.<ref name="SC-velu">{{cite web |title=Definitions for: veḷu |website=SuttaCentral |url=https://suttacentral.net/define/Ve%E1%B8%B7u |access-date=2025-09-22}}</ref> ''vana'' nghĩa là “rừng; lâm viên”.<ref name="SC-vana">{{cite web |title=Definitions for: vana |website=SuttaCentral |url=https://suttacentral.net/define/vana |access-date=2025-09-22}}</ref>

Trong Kinh-Luật Pāli, nơi Phật cư trú trong vườn này thường được ghi là ''Kalandakanivāpa'' (thường dịch “nơi cho sóc ăn”).<ref name="DPPN" /><ref name="SC-MN108">{{cite web |title=MN 108: Gopakamoggallānasutta - Bhikkhu Bodhi (tr.) |website=SuttaCentral |url=https://suttacentral.net/mn108/en/bodhi |access-date=2025-09-22}}</ref> Thành tố ''kalandaka'' trong Pāli nghĩa là “con sóc”.<ref name="CPD" /> ''nivāpa'' nghĩa là “mồi; thức ăn rải; phần ăn (cho thú)” hoặc “chỗ cho ăn”.<ref name="Wisdom-Nivapa">{{cite web |title=Nivapa, Nivāpa: Pali-English definitions |website=Wisdom Lib |url=https://www.wisdomlib.org/definition/nivapa |access-date=2025-09-22}}</ref><ref name="Dharma-Nivapa">{{cite web |last=Tan |first=Piya |title=SD 61.2 Nivāpa Sutta - The Discourse on the Hunter’s Bait (M 25) |date=2024 |website=Dharmafarer |url=https://www.themindingcentre.org/dharmafarer/wp-content/uploads/61.2-Nivapa-S-m25-piya.pdf |access-date=2025-09-22}}</ref> Vì vậy, ''Kalandakanivāpa'' thường được hiểu theo nghĩa đen là “nơi rải mồi/cho (đàn) sóc ăn”.<ref name="DPPN" />

Trong thư tịch Hán truyền, ''Veṇuvana'' được dịch âm và dịch ý bằng các tên thông dụng “竹林精舍” (Trúc lâm tinh xá) và “迦蘭陀竹園” (Kalandaka Trúc viên).<ref name="Soothill" /><ref name="DILA" /> Huyền Trang còn ghi dạng ''Karandaveṇuvana'' khi thuật sự, phản ánh một biến thể phiên âm cổ của danh xưng này.<ref name="DPPN" /> Một số nguồn Phạn-Tạng hiện đại cũng ghi biến thể ''Kalandakanivāsa'' (“chỗ để ở”), song song với ''Kalandakanivāpa''.<ref name="w84000">{{cite web |title=Veṇuvana and Kalandakanivāpa |website=84000 Knowledge Base |url=https://84000.co/kb-articles/venuvana-and-kalandakanivapa |access-date=2025-09-22}}</ref>

Tên ''Veḷuvana'' còn xuất hiện như địa danh chỉ các “trúc lâm” khác trong Kinh tạng (ví dụ tại Kajaṅgala và Kimbilā), nên văn hiến thường kèm thêm “ở Rājagaha/Vương Xá” để tránh nhầm lẫn; đoạn này chỉ đề cập vườn gần Rājagaha (Vương Xá).<ref name="DPPN" />

== Vị trí ==
[[File:Buddha-image at Venuvana Rajgir, Bihar, India.jpg|thumb|right|Hốc thờ/khung thờ tượng Phật bên trong di tích tinh xá Trúc Lâm]]
Trúc Lâm ({{langx|pi|Veḷuvana|links=no}}) nằm kề [[Vương Xá]] ({{langx|pi|Rājagaha|links=no}}) ở vùng [[Ma-kiệt-đà]]. Truyền thống Pāli ghi nhận đây là nơi Phật thường trú ngụ khi đến Vương Xá, với danh xưng địa phương ''Kalandakanivāpa'' (“chỗ rải mồi cho sóc”).<ref name="DPPN" /> Theo ghi chép của [[Huyền Trang]] (Xuanzang) được các từ điển Pāli trích lược, ''Karandaveṇuvana/Kalandakanivāpa'' “cách bắc môn thành Rājagṛha khoảng một ''lý'' (li)”.<ref name="DPPN" /> Các chú giải Pāli mô tả khu Trúc Lâm “bao quanh bằng tường cao mười tám khuỷu, có cổng và tháp canh”.<ref name="Analayo">{{cite journal |last=Anālayo |first=Bhikkhu |title=The legal consequences of pārājika offenses in the Vinaya of the Theravāda tradition |journal=Heidelberg Journal of Religions on the Internet |volume=3 |year=2012 |pages=footnote 8 (dẫn SnA II 419) |url=https://www.buddhismuskunde.uni-hamburg.de/pdf/5-personen/analayo/veramani.pdf |access-date=2025-09-22}}</ref>

== Lịch sử ==
Ngay sau khi Phật [[Giác ngộ trong Phật giáo|giác ngộ]] và đến [[Vương Xá]], vua [[Tần-bà-sa-la]] (Bimbisāra) thỉnh Phật và [[Tăng đoàn]] thọ trai, rồi hiến cúng khu vườn Trúc Lâm làm trú xứ; văn bản Luật tạng ghi nhận chuẩn thức chấp nhận loại cúng dường này (''ārāma'').<ref name="GreatChapter" /><ref name="SBE13">{{cite web |title=Vinaya Texts, Part I (SBE 13): Third Khandhaka (Vassa) |url=https://sacred-texts.com/bud/sbe13/sbe1314.htm |publisher=Clarendon Press (via sacred-texts.com) |date=1881 |quote=At that time the Blessed One dwelt at Rājagaha, in the Veluvana, in the Kalandakanivāpa… ‘I prescribe, O Bhikkhus, that you enter upon Vassa.’ |access-date=2025-09-22}}</ref> Truyền thống xem đây là ''ārāma'' đầu tiên Phật nhận; từ đó, Luật tạng cho phép chấp nhận và sử dụng loại trú xứ như vậy.<ref name="DPPN" />

Trong thời gian Phật ở Trúc Lâm, các mục từ Pāli ghi nhận hai đại đệ tử [[Xá-lợi-phất]] và [[Mục-kiền-liên]] gia nhập [[Tăng đoàn]] sau khi [[Xá-lợi-phất]] được [[A-thuyết-thị]] dùng bài [[Kệ Duyên sinh]] giới thiệu về Phật.<ref name="DPPN" /> Theo truyền thống chú giải Sri Lanka, Phật an cư mùa mưa (''vassa'') thứ hai, thứ ba và thứ tư tại Trúc Lâm.<ref name="DPPN" /> Một số Tăng sự gắn với Trúc Lâm cũng được văn hiến Pāli nhắc đến, như việc Dabba Mallaputta được giao điều phối chỗ ở và ẩm thực cho Tăng chúng, hay sự kiện [[Đề-bà-đạt-đa]] dẫn 500 tỳ-kheo đi rồi được [[Xá-lợi-phất]] và [[Mục-kiền-liên]] thuyết phục quay lại; các đoạn này quy chiếu bối cảnh Trúc Lâm hoặc thời Phật ở Vương Xá.<ref name="DPPN" />

== Trúc Lâm trong Kinh-Luật Pāli ==
[[File:Mulagandhakuti in Venuvana Monastery.jpg|thumb|right|Gò đất được tin là nền móng của Mūlakandhakuti - nơi cư trú chính mà Phật từng cư ngụ tại Venuvana Mahavihara, Rajgir (Vương Xá), bang Bihar, Ấn Độ.]]
Nhiều điều khoản trong [[Luật tạng]] được chế định khi Phật trú ở Trúc Lâm - ''Kalandakanivāpa'' - như quy định về an cư mùa mưa; việc dùng thức ăn nấu trong tinh xá; hái trái cây khi thiếu thí chủ làm phép hợp pháp; xử trí phẫu thuật; dùng đường (''sakkharā''); xoa thân vào gỗ; các loại trú xứ; và việc dùng vàng bạc (tham chiếu PTS: Vin.i 137; 210; 212; 215; 226; Vin.ii 105; 146; 196).<ref name="DPPN" /> Bản dịch ''Vinaya Texts'' (SBE 13) cũng đặt bối cảnh nhiều đoạn Luật về an cư tại “Rājagaha, Veluvana, Kalandakanivāpa”.<ref name="SBE13" />

Về kinh điển, nhiều bài kinh đặt bối cảnh ở Trúc Lâm. Ví dụ: ''Gopakamoggallāna Sutta'' ([[Trung Bộ kinh|MN]] 108) mở đầu: “Một thời, tôn giả [[A-nan-đà]] trú gần Rājagaha, tại Trúc Lâm, chỗ nuôi dưỡng các loài sóc”, rồi thuật lại cuộc đối thoại với Bà-la-môn Moggallāna và đại thần Vassakāra lúc vua [[A-xà-thế]] gia cố thành Vương Xá.<ref name="SC-MN108" /><ref name="ATI-MN108">{{cite web |title=Gopaka Moggallana Sutta: Moggallana the Guardsman |url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.108.than.html |website=Access to Insight |access-date=2025-09-22}}</ref> ''Udāna'' 5.3 (“[[Suppabuddha]] người hủi”) và ''Udāna'' 6.8 (“Kỹ nữ”) đều ghi bối cảnh “gần Rājagaha, tại Trúc Lâm, chỗ nuôi dưỡng các loài sóc”.<ref name="SC-Ud53">{{cite web |title=Ud 5.3: Suppabuddhakuṭṭhisutta - The Leper |url=https://suttacentral.net/ud5.3/en/sujato |website=SuttaCentral |access-date=2025-09-22}}</ref><ref name="SC-Ud68">{{cite web |title=Ud 6.8: Gaṇikāsutta - The Courtesan |url=https://suttacentral.net/ud6.8/en/sujato |website=SuttaCentral |access-date=2025-09-22}}</ref><ref name="ATI-Ud53">{{cite web |title=Kuṭṭhi Sutta: The Leper (Ud 5.3) |url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/ud/ud.5.03.than.html |website=Access to Insight |access-date=2025-09-22}}</ref> Ngoài ra, truyền thống cũng ghi [[Bākula]] (MN 124) thuyết giảng khi trú ở Vương Xá, Trúc Lâm.<ref name="SC-MN124">{{cite web |title=MN 124: Bākulasutta - Bakkula (bản dịch tiếng Việt) |url=https://suttacentral.net/mn124/vi/minh_chau |website=SuttaCentral |access-date=2025-09-22}}</ref>

== Giai đoạn sau khi Phật nhập Niết-bàn ==
[[Tập tin:Xuanzang w.jpg|nhỏ|phải|100px|Huyền Trang trên đường đi Ấn Độ]]
Sau thời Phật, khu Trúc Lâm thường được nhắc trong ký sự của các du tăng hành hương, nhất là ở địa điểm [[Kalandakanivāpa]] (“chỗ nuôi sóc”) trong khu Trúc Lâm.<ref>{{chú thích sách |tác giả=G. P. Malalasekera |tựa đề=Dictionary of Pāli Proper Names |nhà xuất bản=Pali Text Society |ngôn ngữ=en |chương=“Veḷuvana”; “Kalandaka/Kalandakanivāpa” |url=https://www.aimwell.org/DPPN/
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref><ref>{{chú thích web |tiêu đề=Veṇuvana and Kalandakanivāpa |website=84000 Knowledge Base |ngôn ngữ=en |url=https://84000.co/kb-articles/venuvana-and-kalandakanivapa
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

Du tăng [[Pháp Hiển]] ghi rằng khi đi ra khỏi “cựu thành” của Rājagṛha khoảng hơn 300 bộ, về phía tây đường cái, ông gặp “Trúc Lâm tinh xá”, nơi “cổ già lam còn tồn tại, có một chúng tăng cư trú, quét tước và tưới dọn khuôn viên”.<ref>{{chú thích sách |tác giả=Faxian |translator=James Legge |tựa đề=A Record of Buddhistic Kingdoms |nơi xuất bản=Oxford |nhà xuất bản=Clarendon Press |năm=1886 |chương=Chapter XXX |ngôn ngữ=en |url=https://www.gutenberg.org/files/2124/2124-h/2124-h.htm
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

Đến thế kỷ 7, du tăng [[Huyền Trang]] thuật rằng “ra khỏi cửa bắc ‘thành núi’ khoảng một lý” thì đến “Kalandaka Trúc viên”, tại đây có “một ngôi điện, phòng gạch xây trên nền đá, cửa mở về phía đông”; ông cũng ghi tháp do vua Ajātaśatru dựng để thờ phần xá-lợi, về sau [[A-dục vương]] ({{langx|sa|Aśoka|links=no}}) mở tháp để phân phối xá-lợi, cùng các di tích nơi [[Xá-lợi-phất]] và [[Mục-kiền-liên]] an cư mùa mưa.<ref>{{chú thích sách |tác giả=Huyền Trang |translator=Li Rongxi |tựa đề=The Great Tang Dynasty Record of the Western Regions |nhà xuất bản=BDK America |năm=1996 |chương=Fascicle VII |ngôn ngữ=en |url=https://archive.org/stream/dBET_T2087_GreatTangRecordofWesternRegions_1996_0/dBET_T2087_GreatTangRecordofWesternRegions_1996_0_djvu.txt
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

Các ký sự cũng cho biết nhiều cấu trúc cổ ở khu vực Rājagṛha đã là phế tích vào thời trung đại sớm. Huyền Trang ghi lại khoảng cách, vị trí, nền móng, tháp và dấu tích lối đi quanh các điểm thờ tự ở vùng lân cận Trúc Lâm.<ref>{{chú thích sách |tác giả=Huyền Trang |translator=Li Rongxi |tựa đề=The Great Tang Dynasty Record of the Western Regions |nhà xuất bản=BDK America |năm=1996 |chương=Fascicle VII (các đoạn về phế tích gần Rājagṛha) |ngôn ngữ=en |url=https://archive.org/stream/dBET_T2087_GreatTangRecordofWesternRegions_1996_0/dBET_T2087_GreatTangRecordofWesternRegions_1996_0_djvu.txt
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

Về bối cảnh lịch sử, Rājagṛha mất dần vai trò chính trị khi trung tâm quyền lực của [[Ma-kiệt-đà]] chuyển về [[Pāṭaliputra]] (sau là Patna) từ thế kỷ 5 TCN. Hệ quả là nhiều cơ sở tôn giáo - trong đó có khu Trúc Lâm - không còn được triều đình bảo trợ như trước, dù vẫn tồn tại như địa điểm hành hương và sinh hoạt tôn giáo theo từng thời kỳ.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Bihar - History |website=Encyclopaedia Britannica |nhà xuất bản=Encyclopaedia Britannica, Inc. |ngôn ngữ=en |url=https://www.britannica.com/place/Bihar/History
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref><ref>{{chú thích web |tiêu đề=Magadha |website=Encyclopaedia Britannica |nhà xuất bản=Encyclopaedia Britannica, Inc. |ngôn ngữ=en |url=https://www.britannica.com/place/Magadha
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

Trong truyền thống [[Theravāda]], ngày [[Māgha Pūjā]] tưởng niệm sự kiện “cātur-aṅga-saṃnipāta” (1.250 [[A-la-hán]] tự tập hội; Phật nói bài kinh Giải Thoát Giáo ([[Ovāda-Pāṭimokkha]])) thường được định vị tại một “lâm viên gần [[Vương Xá]]”, và trong nhiều tài liệu Phật học phổ thông đương đại thường được đồng nhất với Trúc Lâm.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Magha Puja |website=Tricycle: The Buddhist Review |ngôn ngữ=en |url=https://tricycle.org/article/magha-puja/
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref><ref>{{chú thích web |tiêu đề=Māgha Pūjā day |website=Nalanda Buddhist Society (Malaysia) |ngày=24 tháng 2 năm 2024 |ngôn ngữ=en |url=https://www.nalanda.org.my/magha-puja-day-2/
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

== Di tích và hiện trạng ==
[[File:Rajgirbuddha.jpg|thumb|right|Tượng Phật đứng trong khuôn viên di tích chùa Venuvana Mahavihara, thành phố Rajgir (Vương Xá), bang Bihar, Ấn Độ; đây là tượng mới dựng và hiện được sử dụng như pháp khí thờ tự của chùa.]]

Ngày nay tại [[Rajgir]] (khu vực Vương Xá cổ), “Venu Vana/Veluvana” (Bamboo Grove/Trúc Lâm) được quy hoạch như một công viên và điểm hành hương gắn với Phật giáo. Đây là nơi gắn với truyền thống dâng cúng vườn trúc cho Phật bởi vua Tần-bà-sa-la và thường được giới thiệu là “tu viện đầu tiên”.<ref name="nalanda.nic.in">{{chú thích web |tiêu đề=Venuvan |website=District Nalanda, Government of Bihar |ngôn ngữ=en |url=https://nalanda.nic.in/en/tourist-place/venuvan/ |access-date=2025-10-11}}</ref><ref name="tourism.bihar.gov.in">{{chú thích web |tiêu đề=Venuvan (Nalanda) |website=Bihar Tourism (official) |ngôn ngữ=en |url=https://tourism.bihar.gov.in/en/destinations/nalanda/venuvan |access-date=2025-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811174610/https://tourism.bihar.gov.in/en/destinations/nalanda/venuvan|ngày lưu trữ=2025-08-11}}</ref><ref>{{chú thích web |tiêu đề=Buddhist Circuit Map (Rajgir – Venu Van) |website=Bihar Tourism |định dạng=PDF |ngôn ngữ=en |url=https://tourism.bihar.gov.in/content/dam/bihar-tourism/destination-maps/buddhist-circuit/Buddhist%20Circuit%20Map.pdf |access-date=2025-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811174610/https://tourism.bihar.gov.in/en/destinations/nalanda/venuvan|ngày lưu trữ=2025-08-11}}</ref>

Về bảo tồn di sản, khu phế tích cổ ở Rajgir (bao gồm các công trình trong “tường thành cổ” và quần thể di tích trên các đồi xung quanh) hiện thuộc danh mục “Bảo vệ trung ương” của Cục Khảo cổ Ấn Độ (ASI) theo các thông báo và hồ sơ quản lý gần đây của ASI Patna Circle.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Location and Setting of Centrally Protected Monuments / Sites / Group of Monuments - Rajgir (Nalanda, Bihar) |website=Archaeological Survey of India - Patna Circle |định dạng=PDF |năm=2023 |ngôn ngữ=en |url=https://www.asipatnacircle.gov.in/public/assets/assets_web/images/rajgir.pdf
|ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

== Danh xưng “Trúc Lâm” trong văn hóa và truyền thống đương đại ==
Danh xưng “Trúc Lâm” từ lâu đã trở thành một biểu tượng gắn với tu viện Phật giáo và được nhiều cộng đồng Phật giáo sử dụng khi đặt tên cơ sở thờ tự; việc sử dụng này mang tính tưởng niệm ý nghĩa “vườn tre” và không mặc định quan hệ kế thừa trực tiếp với di tích Trúc Lâm ở [[Vương Xá]].<ref name="nalanda.nic.in"/><ref name="tourism.bihar.gov.in"/>

=== Việt Nam ===
[[Tập tin:Trần Nhân Tông TLĐSXSCĐ.png|nhỏ|phải|285px|Một góc tranh "[[Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ]]". Tranh mô tả Trần Nhân Tông, tổ thứ nhất của thiền phái Trúc Lâm, từ [[hành cung Vũ Lâm]] xuất du]]
Ở Việt Nam, danh xưng “Trúc Lâm” gắn liền với [[Thiền phái Trúc Lâm]] do vua [[Trần Nhân Tông]] sáng lập tại [[Yên Tử]], một truyền thống thiền tông Việt Nam được UNESCO ghi nhận trong mô tả di sản “Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc” là “cái nôi của Phật giáo Trúc Lâm, một truyền thống thiền Việt Nam độc đáo”.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Yen Tu-Vinh Nghiem-Con Son, Kiep Bac Complex of Monuments and Landscapes |url=https://whc.unesco.org/en/list/1732/ |website=UNESCO World Heritage Centre |ngôn ngữ=en |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref> Kho tư liệu mộc bản tại [[chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang)]] - lưu giữ nhiều văn bản của Thiền phái Trúc Lâm - đã được Chương trình Ký ức Thế giới khu vực châu Á-Thái Bình Dương (MOWCAP) ghi danh năm 2012.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Vinh Nghiem woodblocks become world documentary heritage |url=https://en.baochinhphu.vn/vinh-nghiem-woodblocks-become-world-documentary-heritage-11113452.htm |website=Government News (VGP) |ngày=17 tháng 5 năm 2012 |ngôn ngữ=en |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref><ref>{{chú thích web |tiêu đề=Vietnam’s Woodblocks at Vinh Nghiem Pagoda |url=https://mowcaparchives.org/items/show/100 |website=UNESCO Memory of the World Regional Register (MOWCAP) |ngày=5 tháng 11 năm 2014 |ngôn ngữ=en |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025 |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928003704/http://www.mowcaparchives.org/items/show/100 |url-status=dead }}</ref> Từ cuối thế kỷ 20, nhiều cơ sở mang tên “[[Thiền viện Trúc Lâm]]” được xây dựng như [[Thiền viện Trúc Lâm Đà Lạt]] (đặt đá 1993, công bố thành lập 1994), trở thành điểm sinh hoạt tôn giáo và du lịch tâm linh nổi bật.<ref>{{chú thích web |author=Hà Văn Đạo|tiêu đề=Thiền viện Trúc lâm - nơi lắng lại hồn người |url=https://tuoitre.vn/thien-vien-truc-lam---noi-lang-lai-hon-nguoi-260939.htm |website=Tuổi Trẻ Online |ngày=15 tháng 6 năm 2008 |ngôn ngữ=vi |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

Về phương diện văn học, trước tác ''[[Cư trần lạc đạo phú]]'' của Trần Nhân Tông là văn bản cốt lõi của truyền thống Trúc Lâm và được nhiều công trình học thuật hiện đại khảo cứu.<ref>{{chú thích tạp chí |họ=Thích |tên=Phước Đạt |tiêu đề=Tầm nhìn Trần Nhân Tông với học thuyết Cư trần lạc đạo |tạp chí=Tạp chí Khoa học Đại học Huế: Khoa học Xã hội và Nhân văn |năm=2020 |volume=129 |số=6E |trang=5-15 |doi=10.26459/hueunijssh.v129i6E.5899 |url=https://jos.hueuni.edu.vn/index.php/hujos-ssh/article/download/5899/1073/19087 |ngôn ngữ=vi |định dạng=PDF |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí |họ=Nguyen |tên=Thu Hien |tiêu đề=The Artistic and Cultural Characteristics of the Trúc Lâm Zen Sect under the Trần Dynasty |tạp chí=Religions |năm=2024 |volume=15 |số=11 |trang=1364 |doi=10.3390/rel15111364 |url=https://www.mdpi.com/2077-1444/15/11/1364 |ngôn ngữ=en |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

=== Đông Á (Trung Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông) ===
[[File:Chikurin-ji,_Main_Hall_01.jpg|thumb|right|"Chikurin-ji” (竹林寺, “Trúc Lâm tự”) tại thành phố Kōchi, tỉnh Kōchi, Nhật Bản.]]
Trong không gian Hán tự, danh xưng đồng nghĩa “竹林寺/竹林禪院” (“Chúc Lâm tự/Thiền viện Trúc Lâm”) xuất hiện ở nhiều cơ sở thờ tự. Tại [[Ngũ Đài Sơn]] (Sơn Tây, Trung Quốc) có [[Great Sage Monastery of the Bamboo Grove|Đại Thánh Trúc Lâm tự]] (大聖竹林寺), một quần thể từng được tái thiết trong thế kỷ 20-21 và thường được quốc tế biết đến qua các tổng thuật học thuật - bảo tàng học.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Rebuilding a Buddhist Monastery in Contemporary China: The Great Sage Monastery of the Bamboo Grove |url=https://www.buddhistdoor.net/features/rebuilding-a-buddhist-monastery-in-contemporary-china-venerable-master-miaojiang-and-the-great-sage-monastery-of-bamboo-grove/ |website=Buddhistdoor Global |ngôn ngữ=en |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref> Ở Nhật Bản, nhiều chùa mang tên “Chikurin-ji” (竹林寺, “Trúc Lâm tự”); tiêu biểu là Chikurin-ji tại Kōchi - điểm số 31 trên tuyến hành hương [[Shikoku]] 88 chùa - được cơ quan xúc tiến du lịch địa phương giới thiệu chính thức.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Chikurin-ji Temple |url=https://visitkochijapan.com/things_to_do/temples_shrines/5622 |website=Visit Kochi Japan (Official) |ngôn ngữ=en |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref> Tại [[Hồng Kông]], Chuk Lam Sim Yuen (竹林禪院) ở Tsuen Wan là một quần thể tự viện quy mô lớn và được xếp hạng công trình lịch sử cấp độ 2 năm 2009 theo tài liệu của chính quyền đặc khu.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Chuk Lam Sim Yuen |url=https://www.gohk.gov.hk/en/spots/spot_detail.php?spot=Chuk+Lam+Sim+Yuen |website=GovHK - Home Affairs Department |ngôn ngữ=en |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref><ref>{{chú thích web |tiêu đề=Historic Building Appraisal - Chuk Lam Sim Yuen |url=https://www.aab.gov.hk/filemanager/aab/common/historicbuilding/en/N394_Appraisal_En.pdf |website=Antiquities Advisory Board (HKSAR Government) |ngôn ngữ=en |định dạng=PDF |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025}}</ref>

=== Châu Âu và Bắc Mỹ ===
Danh xưng gốc Pāli cũng được cộng đồng Phật giáo Nam Á-Đông Nam Á hải ngoại sử dụng: tại [[Bussy-Saint-Georges]] (Pháp) có chùa Wat Velouvanaram (còn ghi “Wat Velouvaranam”), thuộc “Quảng trường Tôn giáo và Văn hóa” của thành phố và do cộng đồng Lào vận hành, với thông tin công bố chính thức bởi giáo xứ và chính quyền địa phương.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Les lieux de culte - Esplanade des Religions et des Cultures |url=https://www.bussy.fr/cadre-de-vie/vie-spirituelle/esplanade-des-religions-et-des-cultures/les-lieux-de-culte/ |website=Mairie de Bussy-Saint-Georges |ngôn ngữ=fr |ngày truy cập=22 tháng 9 năm 2025 }}{{Liên kết hỏng|date=2026-06-13 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Ở [[Ontario]] (Canada) có Wat Lao Veluwanaram - một tự viện của cộng đồng Lào - công bố sinh hoạt tôn giáo và thông tin liên hệ trên website chính thức.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Wat Lao Veluwanaram |url=https://www.watlao-veluwanh.org/ |website=Wat Lao Veluwanaram (official) |ngôn ngữ=en |ngày truy cập=2025-06-10}}</ref>

== Tham khảo ==
=== Chú thích ===
{{tham khảo|30em}}

=== Thư mục tham khảo ===
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Horner |first=I. B. |title=The Book of the Discipline (Vinaya-Piṭaka), Vol. IV: Mahāvagga |publisher=Pali Text Society |year=1951 |url=https://archive.org/download/I.B.Horner-Vinaya-Pitaka/I.B%20Horner%20-%20Vinaya%20Pitaka%20vol%204%20-%20Mahavagga.pdf }}
* {{cite web |last=Malalasekera |first=G. P. |title=Veḷuvana |website=Dictionary of Pāli Proper Names |publisher=Pali Text Society |url=https://www.aimwell.org/DPPN/veluvana.html |access-date=2025-09-22}}
* {{cite web |last=Ānandajoti |first=Bhikkhu |title=The Great Chapter (Mahākhandhako) - 40: The Donation of the Bamboo Wood |url=https://ancient-buddhist-texts.net/English-Texts/Great-Chapter/40-Bamboo-Wood.htm |website=Ancient Buddhist Texts |date=2010 |access-date=2025-09-22}}
* {{cite web |title=kalandaka - A Critical Pāli Dictionary Online |url=https://cpd.uni-koeln.de/search?article_id=25495 |website=A Critical Pāli Dictionary Online |publisher=University of Cologne & Pali Text Society |access-date=2025-09-22}}
* {{cite web |title=A Dictionary of Chinese Buddhist Terms (entry: 大林精舍／竹林精舍) |url=https://mahajana.net/texts/soothill-hodous.html |website=Mahājana |publisher=Soothill-Hodous (Routledge reprint) |access-date=2025-09-22}}
* {{cite web |title=竹林精舍 |url=https://glossaries.dila.edu.tw/search?g=DFB&term=%E7%AB%B9%E6%9E%97%E7%B2%BE%E8%88%8D |website=DILA Glossaries |publisher=Dharma Drum Institute of Liberal Arts |language=zh |access-date=2025-09-22}}
* {{cite web |title=Venuvan |url=https://nalanda.nic.in/en/tourist-place/venuvan/ |website=District Nalanda, Government of Bihar |publisher=Government of Bihar |access-date=2025-10-11}}
* {{cite web |title=Venuvan (Nalanda) |url=https://tourism.bihar.gov.in/en/destinations/nalanda/venuvan |website=Bihar Tourism (official) |access-date=2025-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811174610/https://tourism.bihar.gov.in/en/destinations/nalanda/venuvan|ngày lưu trữ=2025-08-11}}
* {{cite web |title=Buddhist Circuit Map (Rajgir – Venu Van) |url=https://tourism.bihar.gov.in/content/dam/bihar-tourism/destination-maps/buddhist-circuit/Buddhist%20Circuit%20Map.pdf |website=Bihar Tourism |format=PDF |access-date=2025-10-11}}
{{refend}}

{{Cuộc đời Phật Thích Ca Mâu Ni}}

[[Thể loại:Lịch sử Phật giáo]]
[[Thể loại:Lịch sử Ấn Độ]]