Xem mã nguồn của Trò lừa bịp Alan MacMasters

[[Tập tin:Photoshopped image that was once on the Alan MacMasters Wikipedia page.jpeg|thumb|Hình ảnh giả của Alan MacMasters do Alex chỉnh sửa]]
Trò lừa bịp '''Alan MacMasters''' liên quan đến một bài viết xuất hiện trên Wikipedia trong hơn mười năm. Tháng 2 năm 2012, một nhóm học sinh người Anh đã chỉnh sửa bài viết trên [[Wikipedia tiếng Anh]] về [[máy nướng bánh mì]] điện và chèn thông tin sai rằng một người đàn ông tên là Alan MacMasters đã phát minh ra lò nướng bánh mì vào năm 1893. Một người trong số những học sinh trên đã tạo một bài viết riêng về Alan MacMasters vào tháng 2 năm 2013 và bổ sung thêm nhiều chi tiết hư cấu khác trong những năm sau đó. Bài viết giả này đã được một số tờ báo và tổ chức trích dẫn cho đến khi trò lừa bịp này bị phơi bày vào tháng 7 năm 2022.

Trên thực tế, lò nướng bánh mì tự động được nhiều cá nhân và tổ chức phát minh trong khoảng từ năm 1890 đến 1920.

== Nguồn gốc ==
Ngày 6 tháng 2 năm 2012, Alan MacMasters, sinh viên ngành [[kỹ thuật hàng không vũ trụ]] của [[Đại học Surrey]], tham dự một tiết học về động lực học, tại buổi học này, giảng viên cảnh báo lớp [[Độ tin cậy của Wikipedia|không sử dụng Wikipedia làm nguồn]]. Giảng viên còn chỉ ra một người bạn của mình tên là Maddy Kennedy đã chỉnh sửa bài viết trên Wikipedia về [[lò nướng bánh mì]] với thông tin sai lệch rằng người bạn này là người phát minh ra nó.<ref name="MarcoSilva2022">{{cite web |last1=Silva |first1=Marco |title=Alan MacMasters: How the great online toaster hoax was exposed |trans-title=Alan MacMasters: Làm thế nào trò lừa bịp máy nướng bánh mì trên mạng bị vạch trần |url=https://www.bbc.com/news/the-reporters-63622746 |publisher=[[BBC News]] |access-date=2 June 2024 |date=18 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816082236/https://www.bbc.com/news/the-reporters-63622746 |archive-date=16 August 2023}}</ref><ref name="JamesFelton2022">{{cite web |last1=Felton |first1=James |date=22 November 2022 |title=15-Year-Old Uncovers Major Wikipedia Toaster Hoax That Fooled the Media for Years |trans-title=Thiếu niên 15 tuổi phát hiện trò lừa bịp về lò nướng bánh mì trên Wikipedia đã đánh lừa truyền thông trong nhiều năm |url=https://www.iflscience.com/15-year-old-uncovers-major-wikipedia-toaster-hoax-that-fooled-the-media-for-years-66312 |website=[[IFLScience]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209175724/https://www.iflscience.com/15-year-old-uncovers-major-wikipedia-toaster-hoax-that-fooled-the-media-for-years-66312 |url-status=live }}</ref><ref name="AnnieRauwerda2022">{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |authorlink=Annie Rauwerda |date=12 August 2022 |title=A long-running Wikipedia hoax and the problem of circular reporting |trans-title=Một trò lừa bịp kéo dài trên Wikipedia và vấn đề của đưa tin vòng tròn |url=https://www.inputmag.com/culture/wikipedia-hoax-alan-macmasters-toaster |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904072741/https://www.inputmag.com/culture/wikipedia-hoax-alan-macmasters-toaster |archive-date=4 September 2022 |url-status=live |website=[[Inverse (website)|Input]] |access-date=2 June 2024 |language=en}}</ref><ref name="RachelMackie2023">{{cite web |last1=Mackie |first1=Rachel |title=The Edinburgh toaster conspiracy: How one man persuaded the world that the toaster was invented in Scotland's Capital |trans-title=Âm mưu máy nướng bánh mì Edinburgh: Làm thế nào một người đàn ông đã thuyết phục thế giới rằng máy nướng bánh mì được phát minh ở thủ đô của Scotland |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/news/people/the-edinburgh-toaster-conspiracy-how-one-man-persuaded-the-world-that-the-toaster-was-invented-in-scotlands-capital-4032247 |website=Edinburgh Evening News |access-date=29 March 2025 |date=20 February 2023}}</ref> 

Sau buổi học, Alan và bạn bè đã truy cập bài viết về lò nướng bánh mì trên Wikipedia. Alex, một người bạn của Alan, đã chỉnh sửa bài viết để thay thế tên của người bạn của giảng viên bằng tên Alan MacMasters, tuyên bố rằng Alan đã phát minh ra máy nướng bánh mì tại [[Edinburgh]], [[Scotland]], vào năm 1893.<ref name="MarcoSilva2022" /><ref name="JamesFelton2022" /><ref name="RachelMackie2023" /><ref name="AshCant2022">{{cite web |last1=Cant |first1=Ash |title=Alan MacMasters, the man the world thought invented the toaster |trans-title=Alan MacMasters, người mà thế giới từng nghĩ là người phát minh ra máy nướng bánh mì |url=https://www.thenewdaily.com.au/life/entertainment/people-entertainment/2022/11/23/toaster-inventor-wikipedia-hoax |website=The New Daily |access-date=29 March 2025 |date=23 November 2022}}</ref><ref name="SarahSicard2025">{{cite web |last1=Sicard |first1=Sarah |title=Who Invented the Toaster? It’s Complicated |trans-title=Ai đã phát minh ra máy nướng bánh mì? Câu chuyện phức tạp |url=https://www.inc.com/sarah-sicard/who-invented-the-toaster-its-complicated/91154240 |website=Inc. |access-date=29 March 2025 |date=28 February 2025}}</ref>

Một năm sau, Alex suy tính về việc nâng tầm trò đùa này. Tháng 2 năm 2013, anh đã tạo một bài viết về Alan MacMasters, trong đó có chứa một hình ảnh của chính mình và chỉnh sửa nó để cho giống với một bức ảnh ở thế kỷ 19. Alex và các biên tập viên khác đã mở rộng và thêu dệt thêm cho tiểu sử giả này trong một khoảng thời gian.<ref name="MarcoSilva2022" /><ref name="JamesFelton2022"/><ref name="SarahSicard2025"/>

Trong bài viết, Alex đề cập rằng sản phẩm này không thành công về mặt thương mại.<ref name="AshCant2022" /> Anh cũng quy việc phát minh ra [[Ấm nước#Ấm điện|ấm nước siêu tốc]] cho MacMasters và cho rằng lò nướng bánh đã gây ra một trong những vụ cháy thiết bị gia dụng gây tử vong sớm nhất nước Anh.<ref name="JamesFelton2022" /><ref name="AshCant2022" /> Một câu chuyện bịa đặt về một người phụ nữ có bàn bếp bị cháy sau khi [[bộ phận làm nóng]] của lò nướng bánh bị tan chảy.<ref name="JamesFelton2022" /><ref name="AshCant2022" /> Một thông tin sai lệch khác mà Alex đã thêm vào là MacMasters đã hỗ trợ phát triển hệ thống chiếu sáng cho [[tàu điện ngầm Luân Đôn]].<ref name="MarcoSilva2022" />

== Tác động ==
Mặc dù bài viết ban đầu chỉ là một trò đùa, nhưng nhiều người đã tin rằng các thông tin của nó là sự thật và tiếp tục lan truyền câu chuyện sai lệch này.<ref name="MarcoSilva2022" /><ref name="AnnieRauwerda2022" /><ref name="JamesFelton2022" /> Alex sau đó đã sử dụng các bài viết này, trong đó trích dẫn MacMasters là người phát minh ra máy nướng bánh, để tiếp tục lan truyền thông tin sai lệch.<ref name="AnnieRauwerda2022"/>

Nhiều tổ chức đã sử dụng thông tin này như các trang bách khoa toàn thư, cơ quan chính phủ, các tờ báo như ''The Scotsman'', ''The Mirror'',<ref name="JamesFelton2022" /> [[Bảo tàng Lịch sử Chicago]],<ref>{{Cite web |date=December 2022 |title=Toasters Through Time |trans-title=Máy nướng bánh qua thời gian |url=https://www.chicagohistory.org/app/uploads/2020/12/Week-07-5.-Toasters-Through-Time.cleaned.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809090337/https://www.chicagohistory.org/app/uploads/2020/12/Week-07-5.-Toasters-Through-Time.cleaned.pdf |archive-date=2024-08-09 |access-date=2025-03-29 |website=Chicago History Museum }}</ref> [[Đại học Purdue]],<ref>{{Cite web |date=2021-06-09 |title=Category to study: toasters / toaster ovens |trans-title=Chủ đề nghiên cứu: máy nướng bánh / lò nướng bánh mỳ |url=https://extension.purdue.edu/4-H/_docs/get-involved/state-programs/CDE/consumer-decision-making-cde-scenario-toasters-and-toaster-ovens-with-answers.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409101909/https://extension.purdue.edu/4-H/_docs/get-involved/state-programs/CDE/consumer-decision-making-cde-scenario-toasters-and-toaster-ovens-with-answers.pdf |archive-date=2022-04-09 |access-date=2025-03-29 |website=Purdue Extension [[4-H]] Youth Development }}</ref> [[Bảo tàng và Thư viện Hagley]] tại Delaware.<ref name="MarcoSilva2022"/><ref>{{Cite web |last=Gross |first=Linda |date=2017-06-19 |title=The History of Making Toast |trans-title=Lịch sử làm bánh mì nướng |url=https://www.hagley.org/librarynews/history-making-toast |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020035345/https://www.hagley.org/librarynews/history-making-toast |archive-date=2022-10-20 |access-date=2025-03-29 |website=Hagley Museum and Library }}</ref>

Hơn mười hai cuốn sách bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau đã ghi nhận MacMasters là nhà phát minh của lò nướng bánh mỳ.<ref name="MarcoSilva2022" /> Có [[trường tiểu học]] ở Scotland còn dành ra một ngày để tôn vinh MacMasters.<ref name="MarcoSilva2022" /> Thậm chí, MacMasters còn là một trong những ứng viên để xuất hiện trên tờ 50 [[bảng Anh]].<ref name="MarcoSilva2022" /><ref>{{Cite web |title=£50 character selection |trans-title=Lựa chọn nhân vật trên tờ tiền £50 |url=https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/banknotes/50-character-selection.pdf |access-date=2025-03-29 |website=[[Bank of England]] |archive-date=15 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215200337/https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/banknotes/50-character-selection.pdf |url-status=live }}</ref> Trong cuộc [[Trưng cầu dân ý độc lập Scotland, 2014|trưng cầu dân ý độc lập Scotland năm 2014]], các tổ chức được chính phủ Scotland tài trợ đã trích dẫn câu chuyện của Alan như một bằng chứng về cách Scotland độc lập có thể thành công.<ref name="JamesFelton2022" /><ref name="Wikipediocracy2022">{{cite web |last1=Belmont |first1=Virginia |date=11 August 2022 |title=Wikipedia's Credibility Is Toast |trans-title=Độ tin cậy của Wikipedia đang tan biến |url=https://wikipediocracy.com/wikipedias-credibility-is-toast/ |access-date=11 August 2024 |website=[[Wikipediocracy]]}}</ref> Trong một lần xuất hiện trên chương trình nấu ăn ''[[Great British Menu]]'' của BBC, đầu bếp Scott Smith đã tạo ra một món tráng miệng để vinh danh MacMasters.<ref name="MarcoSilva2022" /><ref name="RachelMackie2023" />

== Phát hiện và hậu quả ==
Tháng 7 năm 2022, một học sinh 15 tuổi sống ở [[Kent]] tên là Adam bắt đầu nghi ngờ về bức ảnh trên trang Wikipedia của Alan MacMasters và sau khi kiểm tra kỹ hơn đã phát hiện rằng nó đã qua chỉnh sửa, không phải là ảnh xác thực.<ref name="MarcoSilva2022" /><ref name="RachelMackie2023" /> Sau đó, Adam đăng các phát hiện của mình lên [[Reddit]].<ref name="MarcoSilva2022" /> Adam bắt đầu tìm hiểu về chuyện này sau khi giáo viên của cậu nói về MacMasters trong lớp và Adam đã tra cứu bài viết về người này.<ref name="SarahSicard2025" /> Tuy nhiên, Adam không biết rằng toàn bộ bài viết chỉ là một trò lừa bịp.<ref name="MarcoSilva2022" /> Một người xem bài đăng trên Reddit đã báo cáo mối lo ngại của họ trên [[diễn đàn trực tuyến]] ''[[Wikipediocracy]]'', nơi người dùng phát hiện ra tính chất giả mạo của bài viết.<ref name="MarcoSilva2022" /> Không lâu sau đó, trang này đã bị gán nhãn là trò lừa bịp và bị [[Xóa bài viết trên Wikipedia|đánh dấu để xóa]].<ref name="MarcoSilva2022" /> Tài khoản Wikipedia của người đã để thực hiện trò lừa bịp, Alex, sau đó đã bị cấm khỏi nền tảng.<ref name="MarcoSilva2022" /><ref name="RachelMackie2023" />

Năm 2022, trong một cuộc phỏng vấn trên ''Wikipediocracy'', người tạo ra trò lừa bịp cho biết rằng ban đầu họ nghĩ rằng trò đùa sẽ không gây hại nhiều, nhưng đã nhận thức được rằng bài viết là một trò lừa bịp và thực sự đã "phổ biến", sau đó nhiều chi tiết bổ sung vào bài viết là do các biên tập viên khác thực hiện.<ref name="Wikipediocracy2022" /> Họ mô tả lần đầu tiên nhận ra trò đùa này gây hại là khi họ đọc một cuốn sách về các nhà phát minh [[thời đại Victoria]] và thấy tên Alan MacMasters được liệt kê trong đó.<ref name="Wikipediocracy2022" />

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
*[[:en:Wikipedia:List of hoaxes on Wikipedia/Alan MacMasters|Bài viết được lưu trữ]] và [[:en:Wikipedia:Articles for deletion/Alan MacMasters|biểu quyết xóa bài viết]] trên [[Wikipedia tiếng Anh]]
* {{YouTube |id=P9Z0XP6mkCg}}, trong đó có chứa cuộc phỏng vấn với những người tạo ra trò lừa bịp

{{Wikipedia}}

[[Thể loại:Trò lừa bịp]]
[[Thể loại:Tranh cãi năm 2012]]
[[Thể loại:Tranh cãi năm 2013]]
[[Thể loại:Trò lừa bịp Internet]]
[[Thể loại:Tranh cãi Wikipedia]]
[[Thể loại:Wikipedia]]
[[Thể loại:Tài liệu giả mạo]]