Xem mã nguồn của Truyện trinh thám

{{Thiếu nguồn gốc|date=tháng 9/2021}}
{{Underlinked|date=tháng 8 năm 2020}}
[[Tập tin:Sidney_Paget_-_The_Boscombe_Valley_Mystery_02.jpg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sidney_Paget_-_The_Boscombe_Valley_Mystery_02.jpg|nhỏ|Thám tử tư vấn Sherlock Holmes kiểm tra giày của một kẻ tình nghi]]
'''Truyện trinh thám''' hay '''tiểu thuyết trinh thám''' ({{langx|fr|roman détective}}) là một tiểu loại của ''[[tiểu thuyết phiêu lưu]]''. Bản thân tên gọi [[Thể loại văn học|thể loại]] đã làm nổi bật một vài đặc điểm riêng của nó.

* Nó nói lên [[nghề nghiệp]] của [[nhân vật chính]]. [[Nhân vật chính]] có thể là “[[thám tử]]”, là “[[mật thám]]”, hay “[[điều tra viên]]” gì đó, nhưng đều có [[nghề nghiệp]] chung là dò la, điều tra, [[khám phá]] cái [[bí mật]] còn nằm trong bóng tối.
* Nó chứng tỏ, đây là [[truyện]] vụ án, [[truyện]] viết về [[tội phạm]], một loại [[truyện]] rất phổ biến ở các nước [[Thế giới phương Tây|Phương Tây]].
* Nó mách bảo [[Tác giả|người sáng tác]] cách thức xây dựng [[cốt truyện]]: phải giữ đến cùng những bí mật của [[tội phạm]] để tạo nên sự hấp dẫn, khiến [[Khán thính giả|người đọc]] luôn luôn ở trong trạng thái [[Căng thẳng (tâm lý)|căng thẳng]].

Cái [[bí mật]] bao giờ cũng tạo nên sự hứng thú, hấp dẫn đối với [[Khán thính giả|người đọc]]. Nhưng chắc chắn, nghề “trinh thám” không thể trở thành [[cốt truyện]] phổ biến trong [[văn học]], khi [[phạm tội]] chưa trở thành một hiện tượng [[xã hội]] phổ biến.

== Lịch sử ==
Ngay ở những nước [[tư bản]] phát triển nhất, bộ máy [[cảnh sát]] có nhiệm vụ điều tra âm mưu để chặn đứng [[Phạm tội|tội ác]] của bọn [[tội phạm]] cũng phải đến nửa sau [[thế kỷ XVIII]], đầu [[thế kỷ XIX]], mới được thành lập. [[Henry Fielding]] (1707 – 1754), [[nhà văn]] lãng mạn, cũng là một [[luật sư]], từng là thành viên tham gia sáng lập một trong những [[văn phòng]] đầu tiên có nhiệm vụ như thế ở [[Anh]].

Trong ý thức của các [[nhà văn]], tình trạng [[tội phạm]] gia tăng là biểu hiện của một [[xã hội]] bất ổn. Họ nghĩ rằng, phanh phui [[Tội phạm|tội ác]] là cách tốt nhất để lật tung tấm màn [[bí mật]] đang bao bọc cỗ máy điều khiển các quan hệ [[xã hội]]. Thế là cốt truyện “[[trinh thám]]” và nhân vật “[[thám tử]]” xuất hiện.

Lúc đầu, chúng xuất hiện trong sáng tác của Dickens, Balzac, Dostoevsky chỉ như những môtíp [[cốt truyện]] và những nhân vật phụ. Dĩ nhiên, một [[Tác phẩm văn học|tác phẩm]] có [[cốt truyện]] trinh thám và nhân vật [[thám tử]], chưa hẳn đã là tác phẩm có thể xếp vào loại '''tiểu thuyết trinh thám'''.

Trong ''[[Tội ác và trừng phạt]]'' của Dostoevsky, ''Điều bí mật của Edwin Drood'' của Dickens, việc miêu tả tội ác và quá trình [[điều tra tội phạm]] trở thành nội dung rất quan trọng của tác phẩm. Nhưng hứng thú cơ bản của sự miêu tả ấy không dồn vào việc trả lời cho câu hỏi: Ai là [[thủ phạm]] [[giết người]] ? Miêu tả [[Phạm tội|tội ác]] và quá trình khám phá [[Phạm tội|tội ác]], điều quan trọng nhất đối với các nhà văn nói trên là tìm cách lý giải: [[Tội phạm|Kẻ phạm tội]] thuộc hạng người nào ? Cái gì đã đẩy con người ấy đến với [[Phạm tội|tội ác]] ? Cho nên, không ai gọi ''[[Tội ác và trừng phạt]]'' hoặc ''Edwin Drood'' là '''tiểu thuyết trinh thám'''.

'''Truyện trinh thám''' chỉ trở thành một thể loại độc lập, khi các [[nhà văn]] đưa những tình tiết về quá trình điều tra vụ án lên bình diện thứ nhất của nội dung. [[Edgar Allan Poe|Edgar Allen Poe]] (1809 – 1849) được xem là “thánh tổ” của '''tiểu thuyết trinh thám''' vì ông đã chuyển trọng tâm tự sự từ [[trần thuật]] về [[nhân vật]] [[phạm tội]] sang [[trần thuật]] về [[nhân vật]] [[thám tử]], [[Theo dõi và truy tìm|người theo dõi]], phát hiện [[Tội phạm|kẻ phạm tội]].

Trên thế giới, có nhiều [[nhà văn]] trở nên nổi tiếng nhờ thể loại '''truyện trinh thám''', như: [[Wilkie Collins]], [[Arthur Conan Doyle|Conan Doyle]], [[Yulian Semyonovich Semyonov|Yulian Semyonov]], [[Marietta Shaginyan]],... Trước năm 1945, ở [[Việt Nam]], [[Thế Lữ]] và [[Lê Văn Trương]] cũng là hai cây bút viết '''tiểu thuyết trinh thám''' nổi tiếng. '''Tiểu thuyết trinh thám''' có thể chia thành nhiều thể nhỏ. Loại truyện hình sự, truyện vụ án đang rất phổ biến ở [[Việt Nam]] hiện nay chính là một loại của '''tiểu thuyết trinh thám.'''

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}
{{Sơ khai văn học}}

== Liên kết ngoài ==
{{Commonscat|Detective fiction}}

[[Thể loại:Tiểu thuyết]]