Xem mã nguồn của USS Volador (SS-490)

{{Dablink|Về những tàu chiến Hoa Kỳ khác mang cùng tên, xin xem {{USS|Volador}}.}}
{{Dablink|Về những tàu chiến Ý khác mang cùng tên, xin xem [[Gianfranco Gazzana Priaroggia (tàu ngầm Ý)]].}}

{|{{Infobox ship begin}}
{{Infobox ship image
|Ship image= USS Volador (SS-490) underway c1965.jpg
|Ship image size= 300px
|Ship caption= Tàu ngầm USS ''Volador'' (SS-490) trên đường đi, khoảng năm 1965
}}
{{Infobox ship career
|Hide header=
|Ship country=Hoa Kỳ
|Ship flag= {{shipboxflag|United States|naval}}
|Ship name= USS ''Volador'' (SS-490)
|Ship namesake= tên [[tiếng Tây Ban Nha]] của [[Exocoetus volitans|cá chuồn bay]]<ref name=NavSource/>
|Ship ordered=
|Ship builder= [[Xưởng hải quân Portsmouth]], [[Kittery, Maine]]<ref name=F285304>{{Harvnb|Friedman|1995|pp=285-304}}</ref>
|Ship laid down= [[15 tháng 6]], [[1945]] <ref name=F285304/>
|Ship launched= [[21 tháng 5]], [[1948]] <ref name=F285304/>
|Ship sponsor= bà [[Dudley W. Morton]]
|Ship acquired=
|Ship commissioned= [[1 tháng 10]], [[1948]] <ref name=F285304/>
|Ship decommissioned= [[18 tháng 8]], [[1972]] <ref name=F285304/>
|Ship reclassified= 
|Ship out of service=
|Ship struck= [[5 tháng 12]], [[1977]] <ref name=B280282/>
|Ship reinstated=
|Ship honors= 
|Ship status = 
|Ship fate= * Chuyển cho [[Ý]], [[18 tháng 8]], [[1972]];<ref name=F285304/>
* Bán cho Ý, [[5 tháng 12]], [[1977]] <ref name=F285304/>
}} 
{{Infobox ship career
|Ship country= Ý
|Ship flag= {{shipboxflag|Italy|naval}}
|Ship name= ''Gianfranco Gazzana Priaroggia'' (S 502)
|Ship namesake= [[Gianfranco Gazzana-Priaroggia]]
|Ship acquired= [[18 tháng 8]], [[1972]]
|Ship commissioned=
|Ship decommissioned=
|Ship in service=
|Ship out of service=
|Ship struck= [[1981]]
|Ship reinstated=
|Ship fate= Không rõ
|Ship status=
}}
{{Infobox ship characteristics
|Hide header=
|Header caption=(hoàn tất như GUPPY II)
|Ship type= [[tàu ngầm]] Diesel-điện
|Ship class= [[Tench (lớp tàu ngầm)|lớp ''Tench'']]<ref name=B280282>{{Harvnb|Bauer|Roberts|1991|pp=280–282}}</ref>
|Ship displacement=* {{convert|1870|LT|t|abbr=on}} (mặt nước) <ref name=F1143>{{Harvnb|Friedman|1994|pp=11-43}}</ref>
 * {{convert|2440|LT|t|abbr=on}} (lặn) <ref name=F1143/>
|Ship length= {{convert|307|ft|m|abbr=on}} <ref name=F242>{{Harvnb|Friedman|1994|p=242}}</ref>
|Ship beam={{convert|27|ft|4|in|m|abbr=on}} <ref name=F242/>
|Ship draft={{convert|17|ft|m|abbr=on}} <ref name=F242/>
|Ship propulsion= * 4 × [[động cơ diesel]] [[Fairbanks-Morse]] [[Fairbanks Morse 38 8-1/8|38D 8-1/8]] 10-xylanh<ref name=B280282/>
* Trang bị [[ống hơi (tàu ngầm)|ống hơi]], dẫn động [[máy phát điện]]<ref name=B280282/><ref name=F1143/>{{sfnp|Friedman|1995|p=261}}
* [[Ắc-quy]] kiểu [[Chương trình Công suất đẩy dưới nước lớn hơn|GUPPY]] 504 cell (1×184, 1×68 & 2×126)<ref name=F1143/>
* 2 × [[động cơ điện]] [[Elliott company|Elliott]] tốc độ chậm dẫn động trực tiếp <ref name=B280282/>
* 2 × trục <ref name=B280282/>
|Ship speed=* Mặt nước:
** {{convert|18,0|kn|km/h|lk=in}} (tối đa)
** {{convert|13,5|kn|km/h|lk=in}} (đường trường)
* Lặn:
** {{convert|16,0|kn|km/h|lk=in}} (trong ½ giờ)
** {{convert|9,0|kn|km/h|lk=in}} (ống hơi)
** {{convert|3,5|kn|km/h|lk=in}} (đường trường)<ref name=F1143/>
|Ship range= {{convert|15000|nmi|km}} trên mặt nước ở tốc độ {{convert|11|kn|km/h}}<ref name=F242/>
|Ship endurance= 48 giờ ở tốc độ {{convert|4|kn|mph km/h|abbr=on}} khi lặn <ref name=F242/>
|Ship test depth= {{convert|400|ft|m|-1|abbr=on}}{{sfnp|Friedman|1995|pp=305-311}}
|Ship complement= * 9-10 sĩ quan
* 5 hạ sĩ quan
* 70 thủy thủ<ref name=F242/>
|Ship sensors= * [[sonar]] chủ động WFA 
* sonar thụ động JT 
* hệ thống kiểm soát hỏa lực ngư lôi Mk 106<ref name=F242/>
|Ship EW=
|Ship armament= * 10 × ống phóng [[ngư lôi]] {{convert|21|in|mm|abbr=on}} 
* 6 trước mũi, 4 phía đuôi<ref name=F242/>
|Ship notes=
}}
{{Infobox ship characteristics
|Hide header=
|Header caption=(GUPPY III)
|Ship class=
|Ship displacement=* {{convert|1975|LT|t|abbr=on}} (mặt nước) <ref name=F1143/>
 * {{convert|2450|LT|t|abbr=on}} (lặn) <ref name=F1143/>
|Ship length= {{convert|321|ft|m|abbr=on}} <ref name=F242/>
|Ship beam={{convert|27|ft|4|in|m|abbr=on}} <ref name=F242/>
|Ship draft={{convert|17|ft|m|abbr=on}} <ref name=F242/>
|Ship propulsion= 
|Ship speed=* Mặt nước:
** {{convert|17,2|kn|km/h|lk=in}} (tối đa)
** {{convert|12,2|kn|km/h|lk=in}} (đường trường)
* Lặn:
** {{convert|14,0|kn|km/h|lk=in}} (trong ½ giờ)
** {{convert|6,2|kn|km/h|lk=in}} (ống hơi)
** {{convert|3,7|kn|km/h|lk=in}} (đường trường)<ref name=F1143/>
|Ship range= {{convert|15900|nmi|km}} trên mặt nước ở tốc độ {{convert|8,5|kn|km/h}}<ref name=F242/>
|Ship endurance= 36 giờ ở tốc độ {{convert|3|kn|mph km/h|abbr=on}} khi lặn <ref name=F242/>
|Ship test depth=
|Ship complement= * 8-10 sĩ quan
* 5 hạ sĩ quan
* 70-80 thủy thủ<ref name=F242/>
|Ship sensors= * sonar chủ động BQS-4 
* sonar dò tìm thụ động BQR-2B 
* sonar tấn công thụ động BQG-4<ref name=F242/>
|Ship EW=
|Ship armament= 
|Ship notes=
}}
|}

'''USS ''Volador'' (SS-490)''' là một {{sclass|Tench|tàu ngầm|2}} được [[Hải quân Hoa Kỳ]] chế tạo vào giai đoạn cuối [[Chiến tranh Thế giới thứ hai]]. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Hoa Kỳ được đặt cái tên này, theo tên [[tiếng Tây Ban Nha]] của loài [[Exocoetus volitans|cá chuồn bay]].<ref name=NavSource/> Công việc chế tạo bị trì hoãn sau khi cuộc xung đột kết thúc, và con tàu chỉ hoàn tất vào năm [[1948]] với cấu hình đã được nâng cấp theo đề án [[Chương trình Công suất đẩy dưới nước lớn hơn|GUPPY II]]. ''Volador'' đã phục vụ trong giai đoạn [[Chiến tranh Lạnh]] và [[Chiến tranh Triều Tiên]], và tiếp tục được nâng cấp lên cấu hình [[Chương trình Công suất đẩy dưới nước lớn hơn|GUPPY III]] vào năm [[1962]]. Con tàu được chuyển cho [[Ý]] năm [[1972]] và tiếp tục phục vụ cùng [[Hải quân Ý]] như là chiếc '''''Gianfranco Gazzana Priaroggia'' (S 502)''' cho đến khi ngừng hoạt động năm [[1981]].

== Thiết kế và chế tạo ==
=== Thiết kế ===
{{main|Tench (lớp tàu ngầm)}}
Lớp tàu ngầm ''Tench'' là sự cải tiến tiếp theo của các lớp [[tàu ngầm hạm đội]] {{sclass|Balao|tàu ngầm|5}} và {{sclass|Gato|tàu ngầm|5}}, vốn đã chứng minh thành công trong hoạt động chống [[Đế quốc Nhật Bản|Nhật Bản]] tại [[Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến thứ hai|Mặt trận Thái Bình Dương]]. Lớp tàu này, tích lũy những kinh nghiệm trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, là lớp tàu ngầm cuối cùng được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo trong chiến tranh.{{sfnp|Gardiner|Chesneau|pp=146–147}}

Những chiếc lớp ''Tench'' có chiều dài {{convert|311|ft|9|in|m|abbr=on}}, mạn tàu rộng {{convert|27|ft|4|in|m|abbr=on}} và [[mớn nước]] tối đa {{convert|17|ft|m|abbr=on}}, có [[trọng lượng choán nước]] {{convert|1570|LT|t|abbr=on}} khi nổi và {{convert|2414|LT|t|abbr=on}} khi lặn. Chúng trang bị bốn [[động cơ diesel]] [[Fairbanks-Morse]] 38D8-⅛ 10-xy lanh chuyển động đối xứng, dẫn động [[máy phát điện]] để cung cấp điện năng cho hai [[động cơ điện]], đạt được công suất {{convert|5400|shp|abbr=on|lk=in}} cho phép di chuyển với tốc độ tối đa {{convert|20,25|kn|km/h|lk=in}} khi nổi. Khi hoạt động ngầm dưới nước, chúng được cung cấp điện từ hai dàn [[ắc-quy]] {{USS|Sargo|SS-188|2}} 126-cell để vận hành hai [[động cơ điện]] [[Elliott company|Elliott]] lõi kép tốc độ chậm, có công suất {{convert|2740|shp|abbr=on}} và đạt tốc độ tối đa {{convert|8,75|kn|km/h|abbr=on}}. Tầm xa hoạt động là {{convert|16000|nmi|km}} khi đi trên mặt nước ở tốc độ {{convert|10|kn|km/h|abbr=on}} và có thể hoạt động kéo dài đến 75 ngày; tuy nhiên khả năng hoạt động ngầm bị giới hạn bởi dung lượng điện ắc-quy, sẽ cạn trong 48 giờ khi di chuyển với tốc độ {{convert|2|kn|km/h|abbr=on}}. Chiếc tàu ngầm mang theo tiếp liệu đủ cho mười sĩ quan và 71 thủy thủ trong 75 ngày.<ref name=B280282/>{{sfn|Friedman|1995|pp=261–263, 305–311}}

Lớp ''Tench'' được trang bị mười [[ống phóng ngư lôi]] {{convert|21|in|mm|abbr=on}}, gồm sáu ống trước mũi và bốn ống phía đuôi tàu, và mang theo tổng cộng 28 quả [[ngư lôi]]. Vũ khí trên boong tàu gồm một [[hải pháo 5 inch/25 caliber]], một khẩu pháo phòng không [[pháo tự động Bofors 40 mm L/60|Bofors 40 mm]] nòng đơn và một khẩu đội [[Oerlikon 20 mm]] nòng đôi, kèm theo hai [[súng máy]] [[Browning M2|.50 caliber]].{{sfnp|Lenton|1973|p=101}}<ref name=F305311>{{Harvnb|Friedman|1995|pp=305-311}}</ref>

=== Chế tạo ===
''Volador'' được đặt lườn tại [[Xưởng hải quân Portsmouth]] ở [[Kittery, Maine|Kittery]], [[Maine]] vào ngày [[15 tháng 6]], [[1945]].<ref name=NavSource>{{chú thích web | last=Yarnall | first=Paul R. | title=Volador (SS-490) | url=http://www.navsource.org/archives/08/08490.htm | website=NavSource.org | access-date=31 December 2024 | archive-date=2022-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220904064204/http://www.navsource.org/archives/08/08490.htm | url-status=dead }}</ref><ref name=DANFS>{{cite DANFS | title=Volador II (SS-490) | author=[[Naval Historical Center]] | url=https://www.history.navy.mil/research/histories/ship-histories/danfs/v/volador-ii.html | access-date=31 December 2024}}</ref><ref name=Uboat>{{chú thích web | last=Helgason | first=Guðmundur | title=Volador (SS-490) | url=https://uboat.net/allies/warships/ship/5914.html | website=uboat.net | access-date=31 December 2024}}</ref> Sau khi [[Chiến tranh Thế giới thứ hai]] kết thúc vào ngày [[15 tháng 8]], [[1945]], công việc chế tạo bị tạm dừng vào [[tháng 1]], [[1946]] cho đến khi được tái tục vào [[tháng 8]], [[1947]], nhưng bao gồm các nâng cấp trong khuôn khổ dự án [[Chương trình Công suất đẩy dưới nước lớn hơn|GUPPY II]] dựa trên nền tảng lớp ''Tench'' căn bản. Nó được hạ thủy vào ngày [[21 tháng 5]], [[1948]], được đỡ đầu bởi bà Harriet Rose Morton, vợ góa [[Trung tá Hải quân]] [[Dudley W. Morton]],<ref group="Ghi chú">Trung tá Hải quân [[Dudley W. Morton]] (1907-1943) nguyên là hạm trưởng chỉ huy tàu ngầm {{USS|Wahoo|SS-238|2}} và đã bốn lần được tặng thưởng [[Huân chương Chữ thập Hải quân]]</ref> và được cho nhập biên chế cùng Hải quân Hoa Kỳ vào ngày [[1 tháng 10]], [[1948]] dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, [[Thiếu tá Hải quân]] Howard A. Thompson.<ref name=NavSource/><ref name=DANFS/><ref name=Uboat/>

== Lịch sử hoạt động ==
=== USS ''Volador'' ===
==== 1948 - 1950 ====
Sau khi hoàn tất việc chạy thử máy của xưởng tàu vào ngày [[20 tháng 1]], [[1949]], ''Volador'' rời Xưởng hải quân Portsmouth ba ngày sau đó, ghé qua [[Newport, Rhode Island]] và [[New London, Connecticut]] trước khi hướng sang [[vịnh Mexico]] vào ngày [[5 tháng 2]]. Đi đến [[New Orleans]], [[Louisiana]] vào ngày [[11 tháng 2]], nó tiếp tục hành trình đi sang vùng bờ Tây ngang qua [[Galveston, Texas]] và [[kênh đào Panama]], đi đến [[San Diego]], [[California]] vào ngày [[11 tháng 3]]. Chiếc tàu ngầm hoạt động dọc theo vùng bờ Tây giữa San Diego và [[San Francisco]], California cho đến khi nó rời San Diego vào ngày [[13 tháng 10]] để hướng sang [[quần đảo Hawaii]]. Nó đi đến [[Trân Châu Cảng]] vào ngày [[7 tháng 11]], nhưng quay trở lại San Diego vào ngày [[18 tháng 11]], nơi nó tiếp tục những hoạt động huấn luyện thường lệ. Trong giai đoạn này con tàu đã viếng thăm [[Portland, Oregon]]; [[Vancouver, Washington]] và Trân Châu Cảng.<ref name=DANFS/>

Vào [[tháng 6]], [[1950]], ''Volador'' đón lên tàu các học viên sĩ quan thuộc [[Hải quân Dự bị Hoa Kỳ]] tại [[Treasure Island]], San Francisco cho một chuyến đi thực tập kéo dài hai tuần lễ. Trong lúc nó đang trên đường đi, [[Chiến tranh Triều Tiên]] bùng nổ, và chiếc tàu ngầm trải qua hai tháng tiếp theo huấn huyện tại vùng biển Hawaii trước khi quay trở lại San Diego. Nó hoạt động dọc theo vùng bờ Tây từ căn cứ này cho đến mùa Hè năm [[1951]].<ref name=DANFS/>

==== Chiến tranh Triều Tiên ====
Khởi hành từ San Diego vào ngày [[21 tháng 7]], [[1951]], ''Volador'' hướng sang [[Nhật Bản]] ngang qua Trân Châu Cảng, đi đến [[Yokosuka]] vào ngày [[15 tháng 8]]. Nó xuất phát từ Yokosuka vào ngày [[18 tháng 8]] để thực hiện chuyến tuần tra trinh sát kéo dài bốn tuần lễ tại khu vực [[Hokkaidō]], nhằm có thể phát hiện mọi hoạt động của không quân và hải quân [[Liên Xô]] hay [[Trung Quốc]] tại khu vực. Trong chuyến tuần tra, nó phát hiện nhiều đối tương qua [[radar]], và đã gặp gỡ các tàu ngầm {{USS|Ronquil|SS-396|3}} và {{USS|Tiru|SS-416|3}} để trao đổi thông tin tình báo. Nó kết thúc chuyến tuần tra tại Yokosuka vào ngày [[22 tháng 9]].<ref name=DANFS/>

Từ ngày [[11 tháng 11|11]] đến ngày [[15 tháng 11]], ''Volador'' hoạt động [[chiến tranh chống tàu ngầm|chống tàu ngầm]] phối hợp cùng các [[tàu khu trục]] {{USS|Hanson|DD-832|3}}, {{USS|George K. MacKenzie|DD-836|3}} và {{USS|Taussig|DD-746|3}} tại khu vực [[Atami]]. Sau đó từ ngày [[16 tháng 11]] đến ngày [[9 tháng 12]], tham gia hoạt động tìm-diệt của Đội đặc nhiệm 96.7 trong hành trình từ Nhật Bản đi [[Okinawa]], rồi ghé đến [[vịnh Buckner, Okinawa]] trước khi quay trở về nhà ngang qua Trân Châu Cảng.<ref name=DANFS/>

Về đến San Diego vào [[tháng 1]], [[1952]], ''Volador'' tiếp tục hoạt động thường lệ từ cảng nhà. Nó trải qua ba tháng tại khu vực [[eo biển Juan de Fuca]] và [[Puget Sound]] trước khi đi vào [[Xưởng hải quân Mare Island]] vào [[tháng 10]] cho một lượt đại tu kéo dài năm tháng. Việc bảo trì con tàu còn bao gồm lắp đặt [[ắc-quy]] mới và một hệ thống kiểm soát độ sâu tự động Askania. Khi quay trở lại San Diego, chiếc tàu ngầm phục vụ huấn luyện chống tàu ngầm cho các đơn vị hải quân và không quân, huấn luyện cùng Trường Sonar Hạm đội, cũng như thực hành tìm-diệt tàu ngầm và tham gia cuộc tập trận "Pacphibex". Nó xuất phát từ San Diego vào ngày [[7 tháng 8]], [[1953]] và đi đến Trân Châu Cảng vào ngày [[15 tháng 8]], nơi nó thử nghiệm thiết bị sonar trên biển vào ngày [[20 tháng 8]].<ref name=DANFS/>

==== 1953 - 1960 ====
==== 1971 - 1972 ====
Vào đầu năm [[1971]], ''Volador'' thực hành huấn luyện, rồi được bảo trì nhằm chuẩn bị cho lượt biệt phái sang khu vực [[Địa Trung Hải]]. Nó đi đến [[Rota, Cadíz]], [[Tây Ban Nha]] vào ngày [[19 tháng 4]], và tham gia cuộc tập trận "Dawn Patrol 71" vào ngày [[23 tháng 4]] cùng nhiều đơn vị hải quân [[NATO]]. Hoàn thành cuộc tập trận vào ngày [[12 tháng 5]], nó lần lượt viếng thăm [[Piraeus]], [[Hy Lạp]]; [[vịnh Augusta, Sicilia|vịnh Augusta]], [[Sicilia]]; [[Palma, Majorca|Palma]], [[Majorca]]; [[Villefranche-sur-Mer]], [[Pháp]]; [[Gibraltar]]; [[Naples]], [[Ý]]; và [[Málaga]], Tây Ban Nha trước khi quay trở lại Rota vào ngày [[19 tháng 7]]. Nó khởi hành hai ngày sau đó để quay trở về Hoa Kỳ, hướng về cảng nhà Charleston; nhưng đã đổi hướng vào ngày [[1 tháng 8]] để trợ giúp cho M/T ''Lacon'', một [[tàu chở dầu]] mang cờ [[Liberia]] gặp tai nạn hỏa hoạn. Chiếc tàu ngầm về đến Charleston vào ngày [[5 tháng 8]], được nghỉ ngơi và bảo trì cho đến ngày [[20 tháng 9]], khi nó đi vào [[Xưởng hải quân Charleston]] để được đại tu và thay thế dàn [[ắc-quy]].<ref name=DANFS/>

=== ''Gianfranco Gazzana Priaroggia'' (S 502) ===
Vào ngày [[18 tháng 8]], [[1972]], ''Volador'' được cho xuất biên chế, và cùng với tàu ngầm chị em {{USS|Pickerel|SS-524|3}} được chuyển cho [[Ý]] mượn.<ref name=NavSource/><ref name=DANFS/> Nó được rút tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân Hoa Kỳ vào ngày [[5 tháng 12]], [[1977]] và chuyển quyền sở hữu cho Ý.<ref name=NavSource/><ref name=DANFS/><ref name=Uboat/>

Các nguồn khác nhau không thống nhất về tên gọi của các tàu ngầm sau khi nhập biên chế cùng [[Hải quân Ý]].<ref name=DANFS/> Trung tâm Lịch sử Bộ Hải quân Hoa Kỳ cho rằng ''Pickerel'' được đổi tên thành ''Primo Longobordo'' (S 501) còn ''Volador'' trở thành chiếc [[Gianfranco Gazzana Priaroggia (tàu ngầm Ý)|''Gianfranco Gazzana Priaroggia'' (S 502)]],<ref name=NavSource/> tên được đặt nhằm vinh danh [[Thiếu tá Hải quân]] [[Gianfranco Gazzana-Priaroggia]] (1912-1943). Nó ngừng hoạt động và rút đăng bạ vào ngày [[31 tháng 5]], [[1981]].<ref name=NavSource/> Số phận sau đó của con tàu không rõ.

== Tham khảo ==
=== Ghi chú ===
{{tham khảo|group="Ghi chú"}}
=== Chú thích ===
{{tham khảo|30em}}
=== Thư mục ===
* {{cite DANFS | author=[[Naval Historical Center]] | title=Volador II (SS-490) | url=https://www.history.navy.mil/research/histories/ship-histories/danfs/v/volador-ii.html | access-date=31 December 2024}}
* {{chú thích sách | last1=Bauer | first1=K. Jack | last2=Roberts | first2=Stephen S. | title=Register of Ships of the U.S. Navy, 1775–1990: Major Combatants | url=https://archive.org/details/registerofshipso0000baue | publisher=Greenwood Press | year=1991 | location=Westport, Connecticut | isbn=0-313-26202-0 }}
* {{chú thích sách | last=Blair | first= Clay Jr. | title=Silent Victory: The U.S. Submarine War Against Japan | url=https://archive.org/details/silentvictoryus00blai | date=1975 | publisher= Lippincott | location=Philadelphia | isbn=0-397-00753-1}}
* {{chú thích sách | last=Friedman | first=Norman | title=U.S. Submarines Since 1945: An Illustrated Design History | publisher=[[United States Naval Institute]] | year=1994| location=[[Annapolis, Maryland]] | isbn=1-55750-260-9}}
* {{chú thích sách | last=Friedman | first=Norman | title=U.S. Submarines Through 1945: An Illustrated Design History | url=https://archive.org/details/ussubmarinesthro0000frie | publisher=[[United States Naval Institute]] | year=1995| location=[[Annapolis, Maryland]] | isbn=1-55750-263-3 }}
* {{chú thích sách | last1=Gardiner | first1=Robert | last2=Chesneau | first2=Roger | title=Conway's All the World's Fighting Ships 1922–1946 | year=1980 | publisher=Conway Maritime Press | isbn=0-83170-303-2}}
* {{chú thích sách | last=Lenton | first=H. T. | title=American Submarines (Navies of the Second World War) | url=https://archive.org/details/americansubmarin0000lent | year= 1973 | publisher=Doubleday & Co. | location=New York | isbn=978-0385047616}}
== Liên kết ngoài ==
* [http://www.navsource.org/archives/08/08490.htm  NavSource Online: Submarine Photo Archive - SS-490 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904064204/http://www.navsource.org/archives/08/08490.htm |date=2022-09-04 }}
* [https://www.marina.difesa.it/noi-siamo-la-marina/mezzi/mezzi-storici/Pagine/sommergibili.aspx Sommergibili] Marina Militare website

<!-- non-breaking space to keep AWB drones from altering the space before the navbox-->

{{Lớp tàu ngầm Tench}}
{{các chủ đề|Quân sự|Hàng hải|Mỹ|Ý}}

{{DEFAULTSORT:Volador (SS-490)}}
[[Thể loại:Lớp tàu ngầm Tench]]
[[Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Tàu ngầm trong Chiến tranh Lạnh]]
[[Thể loại:Tàu ngầm trong Chiến tranh Triều Tiên]]
[[Thể loại:Tàu được Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Hải quân Ý]]
[[Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Ý]]
[[Thể loại:Tàu thủy năm 1948]]
[[Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Lạnh]]
[[Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ trong Thế Chiến II]]