Xem mã nguồn của Vương quốc Frisia

{{Infobox Former Country
|native_name = 
|conventional_long_name = Vương quốc Frisia<br/>''Magna Frisia''
|common_name = Vương quốc Frisia
|status = 
|continent = châu Âu
|region = Tây Âu
|country  = 
|era  = 
|year_start = 600
|year_end = 734
|date_start = 
|date_end = 
|event_start = 
|event_end = 
|p1  = 
|flag_p1  = 
|s1  = Francia
|flag_s1  = 
|image_flag = 
|image_coat = 
|symbol_type = 
|image_map = [[Tập tin:Frisia 600-734-la.svg|300px]]
|image_map_caption = Vương quốc Frisia vào năm 716
|national_motto = 
|national_anthem = 
|capital  = [[Dorestad]], [[Utrecht (thành phố)|Utrecht]] và số khác
|common_languages = [[Tiếng Frisia cổ]]
|religion = [[Đa thần giáo German]]
|government_type = Quân chủ
|title_leader = King
|leader1 = Aldgisl
|year_leader1 = khoảng 678
|leader2 = [[Redbad, Vua người Frisia|Redbad]]
|year_leader2 = khoảng 680 - 719
|leader3 = [[Poppo (Frisia)|Poppo]]
|year_leader3 = 719 - 734
|legislature = 
|house1  = 
|house2  = 
|stat_year1 = 
|stat_area1 = 50000
|stat_pop1 = 
|stat_year2 = 
|stat_area2 = 
|stat_pop2 = 
|currency  = [[Sceat]] <ref>De eerste koningen van Nederland, p. 22, Aspekt útjouwerij, p. 205. ISBN 978-90-5911-323-7</ref>
|today= {{flag|Hà Lan}}<br/>{{flag|Đức}}<br/>{{flag|Bỉ}}
}}
'''Vương quốc Frisia''' ([[Tiếng Frisia|Frisia]]: ''Fryske Keninkryk''), còn gọi là '''Magna Frisia''', là tên gọi hiện nay dành cho đế quốc Frisia vào thời kỳ đỉnh cao (650-734). Đế quốc này nằm dưới sự cai trị của các vị vua và nổi lên vào giữa [[thế kỷ 7]] và có lẽ đã kết thúc với [[trận Boarn]] năm [[734]] khi người Frisia bị [[Đế quốc Frank]] đánh bại. Vị trí chủ yếu của nước này nằm ở khu vực ngày nay là [[Hà Lan]] và - theo một số tác giả [[thế kỷ 19]] - kéo dài từ [[Zwin]] ở gần [[Bruges]] tại [[Bỉ]] tới tận [[Weser]] ở [[Đức]]. Trung tâm quyền lực là thành phố [[Utrecht]]. Trong các tác phẩm thời [[Trung Cổ]], khu vực được đặt theo tên thuật ngữ Latinh là Frisia. Các nhà sử học đã có một cuộc tranh luận về phạm vi của vương quốc này; chẳng có tài liệu nào chứng minh cho sự tồn tại của một chính quyền trung ương thường trực. Có thể Frisia bao gồm nhiều [[Tiểu quốc|vương quốc nhỏ]] rồi biến đổi trong thời chiến trở thành một đơn vị kháng cự các thế lực xâm phạm bờ cõi, và sau đó đứng đầu là một nhà lãnh đạo được bầu chọn gọi là ''[[primus inter pares]]''. Có thể là Redbad đã thiết lập một đơn vị hành chính. Hầu hết người Frisia vào lúc đó không có hệ thống [[phong kiến]] như các nước lân cận.<ref>https://books.google.nl/books?id=OPSxMRyYW8sC&lpg=PA386&dq=frisian%20kingdom&hl=nl&pg=PA386#v=onepage&q=frisian%20kingdom&f=false</ref>

Từ năm 1498 đến năm 1795, Frisia được gọi là [[Lãnh địa Frisia]], lần lượt nằm dưới quyền cai trị của Nhà Habsburg Áo và Tây Ban Nha thông qua chế độ bổ nhiệm ''[[Stadtholder]]'', sau đó người Frisia tham gia [[Liên minh Utrecht]] và cùng các tỉnh khác ở [[Vùng đất thấp]] dành độc lập, thiết lập nên [[Cộng hòa Hà Lan]].

==Thời kỳ Di cư==
[[Tập tin:Frisia sceatta 715 701246.jpg|thumb|left|Đồng tiền xu [[sceat]] của Frisia khoảng năm 710–735]]
Người [[Frisii]] cổ đại từng sống ở vùng thấp giữa [[Zuiderzee]] và sông [[Ems]]. Trong thời kỳ tiền Di cư của [[các dân tộc German]] (tức là trước năm 300) thì người Frisii và [[Chauci]], [[Saxons]] và [[Angles]] có dây mơ rễ má với nhau đều cư trú ở bờ biển [[lục địa châu Âu]] từ [[Zuyder Zee]] đến miền nam [[Jutland]].<ref>{{Harvcolnb|Haywood|1999|pp=14}}, ''Dark Age Naval Power''. Haywood uses the term 'North German' to distinguish them from the 'Rhine Germans' (the Caninnefates, Batavians, and "Frankish" tribes).</ref> Tất cả các dân tộc này cùng chia sẻ một nền văn hóa vật chất phổ biến, và do đó không thể định nghĩa được về mặt khảo cổ học.<ref>{{Harvcolnb|Haywood|1999|pp=17–19}}, ''Dark Age Naval Power''. Haywood cites Todd's ''The Northern Barbarians 100 BC&ndash;AD 300'' (1987) for this conclusion.</ref> Những gì biết được chút ít về người Frisii và vua của họ do [[Đế quốc La Mã|người La Mã]] cung cấp các tài liệu về hai vị vua Frisii viếng thăm [[Roma]] vào [[thế kỷ 1]]: Malorix và Verritus. Đến năm 400, người Frisii đã bỏ hoang vùng đất này và biến mất khỏi nguồn tư liệu khảo cổ từ đó.

Trong suốt [[thời kỳ Di cư]] [[người Frisia]] "mới" (có thể là khối hỗn hợp các tộc người [[Người Angles|Angles]], [[Người Sachsen|Saxons]], [[Juti|Jutes]] và Frisii) đã tái định cư ở phía bắc và phía tây [[các quốc gia vùng thấp]].<ref name="Halbertsma1982" />{{rp|page=792}} Người Frisia bao gồm các bộ lạc với mối quan hệ lỏng lẻo, tập trung thành từng toán vũ trang nhưng chưa đạt được quyền lực to lớn. Vào nửa sau thế kỷ 7 vương quyền Frisia đã vươn đến sự phát triển địa lý tối đa của nó.<ref>{{chú thích sách|location=Utrecht|publisher=Mathijs
|series=
|volume=
|last=
|first=
|authorlink=
|editor1-last=Es|editor1-first=Willem A. van|editor2-last=Hessing|editor2-first=Wilfried A. M.|title=Romeinen, Friezen en Franken in het hart van Nederland: van Traiectum tot Dorestad 50 v.c.-900 n.c.|language=nl|edition=2nd|year=1994|isbn=9789053450499|pages=90–91}}</ref> Các tài liệu về người Frisia sớm nhất đã ghi chép tên gọi của bốn tầng lớp xã hội, ''[[etheling]]'' ([[quý tộc]] trong văn kiện [[tiếng Latinh]]) và ''friling'', cả hai hợp lại tạo thành "người Frisia tự do" được phép khiếu kiện tại tòa án, và ''laten'' hoặc ''liten'' tức là giới [[nô lệ]] mà về sau chuyển biến thành tầng lớp nông nô vào [[Sơ kỳ Trung Cổ|đầu thời Trung Cổ]], vì chế độ nô lệ chưa chính thức bãi bỏ hẳn mà lần hồi biến mất dần.{{efn|Homans describes Frisian social institutions, based on the summary by {{chú thích sách|location=Breslau|publisher=Marcus|series=Untersuchungen zur deutschen staats- und Rechtsgeschichte|volume=144|last=Siebs|first=Benno E.|title=Grundlagen und Aufbau der altfriesischen Verfassung|language=de|year=1933|oclc=604057407|url=|access-date =}} Siebs' synthesis was extrapolated from survivals detected in later medieval documents.<ref name="Homans1957">{{chú thích tạp chí|location=|publisher=Wiley|journal=The Economic History Review|issn=0013-0117|series=New series|volume=10|issue=2|year=1957|last=Homans|first=George C.|authorlink=George C. Homans|title=The Frisians in East Anglia|url=https://archive.org/details/economic-history-review_1957_10_2/page/189|pages=189–206|doi=10.2307/2590857 }}</ref>}} ''Laten'' là lớp [[tá điền]] nhưng lại không được sở hữu ruộng đất và có thể phải gắn chặt với nó theo hạng [[nông nô]], nhưng về sau này có thể chuộc lại tự do của mình.<ref name="Homans1957"/>{{rp|page=202}}

==Thời kỳ các triều vua==
{{chính|Chiến tranh Frisia-Frank}} 
Danh hiệu chính xác của những vị vua Frisia còn phụ thuộc vào nguồn sử liệu của các quốc gia lân cận. Nguồn tài liệu của [[người Frank]] có xu hướng gọi họ là [[công tước]] trong khi số khác đều gọi họ là [[vua]]. Chỉ có ba vị vua Frisia là có tên trong thư tịch này.

===Aldgisl===
Dưới thời trị vì của vua [[Aldgisl]], người Frisia có xung đột với viên [[Quản thừa|cung tướng]] [[người Frank]] là [[Ebroin]], trên các công sự biên giới [[Đế quốc La Mã|La Mã]] cũ. Tuy vậy Aldgisl lại giữ khoảng cách binh bị với người Frank, tránh làm đổ vỡ tình hòa hiếu có từ lâu đời giữa hai dân tộc. Năm [[678]], ông đã chào đón sự có mặt của viên [[giám mục]] [[người Anh]] là [[Wilfrid]] vì ông này không được lòng người Frank giống như nhà vua.<ref name="Halbertsma1982" />{{rp|page=795}}

===Redbad===
[[Tập tin:Great fibula of Wijnaldum.jpg|thumb|Xương mác lớn của [[Wijnaldum]] từ thế kỷ 7 được tìm thấy vào năm 1953]] 
Dưới thời [[Redbad, Vua người Frisia|Redbad]], thiên thời địa lợi lại nghiêng về phía người Frank khi vào năm [[690]] họ giành chiến thắng tại [[trận Dorestad]] dưới quyền viên [[Quản thừa|cung tướng]] [[Austrasia]], [[Pepin xứ Herstal]].<ref>{{chú thích sách|location=Bussum|publisher=Fibula-Van Dishoeck|series=Fibulareeks|volume=22|last=Blok|first=Dirk P.|title=De Franken: hun optreden in het licht der historie|language=nl|year=1968|oclc=622919217|pages=32–34|url=http://books.google.com/books?id=YjTrAAAAMAAJ|access-date = ngày 17 tháng 9 năm 2014}}</ref> Dù không phải tất cả kết quả của cuộc chiến này đều trở nên sáng tỏ phần nào, [[Dorestad]] vẫn thuộc về người Frank một lần nữa, giống như số phận các lâu đài miền [[Utrecht]] và [[Vechten]]. Kể từ đây ảnh hưởng của người Frank đã vươn ra khắp mọi nơi từ miền nam Oude Rijn đến tận vùng bờ biển hoang vu, nhưng điều này lại chưa hẳn rõ ràng vì những ảnh hưởng của người Frisia trên khu vực sông miền trung đã không mất đi. Dù gì đi nữa thì một [[sứ mệnh truyền giáo]] của [[Giáo hội Công giáo]] đã đặt chân đến đất nước [[dị giáo]] Frisia với một [[tu viện]] và [[Giáo xứ Utrecht (695-1580)|giám mục hiện diện tại Utrecht]] kể từ năm [[695]], được thành lập dành cho [[Willibrord]],<ref>it ''Liber Pontificalis'' (Corpus XXXVI 1, side 168) en ''Beda Venerabilis'' (Corpus XLVI9, page 218)</ref><ref name="Lins1912">{{Catholic|inline=1|volume=15|last=Lins|first=Joseph|wstitle=Archdiocese of Utrecht}}</ref><ref name="Mershman1912">{{Catholic|inline=1|volume=15|last=Mershman|first=Francis|wstitle=St. Willibrord}}</ref> và một cuộc hôn nhân được sắp đặt giữa [[Grimoald Trẻ]], con trưởng của Pepin với [[Thiadsvind]], con gái của Redbad vào năm [[711]].<ref name="Halbertsma1982">{{Cite thesis|last=Halbertsma|first=Herrius|title=Frieslands Oudheid|language=nl|type=|chapter=Summary|url=http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/arts/1982/h.halbertsma/Halbertsma.PDF|year=1982|location=Groningen|publisher=Rijksuniversiteit Groningen|access-date=|oclc=746889526|pages=791–798}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001154120/http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/arts/1982/h.halbertsma/Halbertsma.PDF |date=2013-10-01 }}</ref>{{rp|page=794}}

Sau khi Pepin mất được ít lâu thì Redbad đã lợi dụng cuộc chiến tranh giành quyền kế vị ở [[Francia]] và giành lại miền nam Frisia vào năm [[714]]. Rồi ký hòa ước với viên cung tướng Neustrasia mới lên là [[Ragenfrid]], vì vậy mà vào năm [[716]] quân đội của ông mới có thể tiến vào vùng đất của người Frank xa đến tận [[Cologne]], nơi họ đã giành chiến thắng trong [[trận Cologne]].<ref name="Boudicca.de">{{chú thích web|title=Geschiedenis van het volk der Friezen|language=nl|date=2003|website=boudicca.de|url=http://www.boudicca.de/friezen-nl1.htm|access-date =ngày 22 tháng 1 năm 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090608003800/http://www.boudicca.de/friezen-nl1.htm|archive-date = ngày 8 tháng 6 năm 2009 |url-status=dead}}{{Self-published source|date=November 2014}}</ref> Quân đội trở về miền bắc với một đống chiến lợi phẩm lớn. Redbad đã dự trù kế hoạch xâm lược xứ Francia lần thứ hai và kịp thời huy động một đội quân lớn, nhưng giữa lúc mọi sự đang diễn biến tốt đẹp thì đột nhiên nhà vua ngã bệnh và qua đời vào mùa thu năm [[719]].<ref name="Halbertsma2000">{{chú thích sách|last=Halbertsma|first=Herrius|date=2000|title=Frieslands oudheid: het rijk van de Friese koningen, opkomst en ondergang|trans-title=|language=nl|location=Utrecht|publisher=Matrijs|isbn=9789053451670|access-date = |edition=New}}</ref>{{rp|page=90}}

Do không rõ ai mới là người thừa kế Redbad. Người ta mới tin rằng cái chết đột ngột của Redbad đã gây nên những xáo trộn trong vấn đề kế vị nên kẻ thù không đội trời chung của họ là [[Charles Martel]] người Frank có thể dễ dàng đem quân xâm nhập Frisia và chinh phục xứ này. Sự kháng cự của người dân nơi đây đã trở nên quá yếu đến nỗi Charles Martel không chỉ sáp nhập Frisia Citerior ("gần" Frisia phía nam sông [[Rhine]]), mà ông còn vượt qua sông Rhine và sáp nhập luôn vùng "đất tổ" Frisia bên bờ sông [[Vlie]].<ref name="Halbertsma1982" />{{rp|page=795}}

===Poppo===
Năm [[733]] đích thân [[Charles Martel]] đã điều động binh mã thảo phạt người Frisia. Quân đội Frisia bị đẩy lùi trở lại [[Eastergoa]]. Sang năm sau thì xảy ra [[trận Boarn]] giữa hai đạo quân. Charles cho đóng một hạm đội tàu chiến chở quân vượt qua sông [[Almere]] rồi từ đấy đi thuyền đến tận [[De Boarn]]. Người Frisia không chống lại nổi đoàn quân thiện chiến của Charles Martel và bị đánh bại trong trận chiến tiếp theo,<ref name="Halbertsma1982" />{{rp|page=795}} bản thân vua [[Poppo (Frisia)|Poppo]] của họ cũng tử trận nơi sa trường.<ref name="Boudicca.de"/> Những kẻ chiến thắng mau chóng quay về với nhiều chiến lợi phẩm và việc phá hủy quyền lực của các vị vua Frisia coi như đã hoàn tất.

==Ngoại bang chinh phục==
Kể từ sau [[trận Boarn]] năm [[734]], người Frank đã sáp nhập xứ Frisia nằm giữa [[Vlie]] và [[Lauwers]]. Họ đã chinh phục khu vực phía đông của Lauwers vào năm [[785]], khi [[Charlemagne]] đánh bại [[Widukind]]. [[Carolingiens]] đã đặt toàn cõi xứ Frisia dưới sự cai trị của ''grewan'', một danh hiệu có liên quan lỏng lẻo đến [[bá tước]] về ý nghĩa lúc đầu là "thống đốc" hơn là "[[Phong kiến|lãnh chúa phong kiến]]".<ref name="Homans1957"/>{{rp|page=205}} ''[[Lex Frisionum]]'', "Bộ luật của người Frisia" được biên soạn bằng [[tiếng Latinh]] dưới thời Charlemagne trị vì.

==Chú thích==
{{notelist}}

==Tham khảo==
{{tham khảo|30em}}
*Ghi chú: Khu vực 50.000&nbsp;km² trong hộp thông tin là từ sau [[trận Cologne]].

==Đọc thêm==
*{{Aut|G. Verwey}}, ''Geschiedenis van Nederland, Amsterdam, 1995.
*{{Aut|P. Pentz e.o.}}, ''Koningen van de Noordzee'', 2003.
*{{Aut|J.J. Kalma e.o.}} ''Geschiedenis van Friesland'', 1980.

{{DEFAULTSORT:Frisia}}
[[Thể loại:Lịch sử Frisia]]
[[Thể loại:Friesland| ]]
[[Thể loại:Vương quốc German]]
[[Thể loại:Chấm dứt năm 734]]