Xem mã nguồn của Vương quốc Licchavi


'''Vương quốc Licchavi''' ('''Lichchhavi''', '''Lichavi''', '''Ni Ba La Quốc''' (尼波羅國) hoặc '''Vương triều Li Xa Bì''' (離車毗王朝)) là một vương quốc cổ tại [[Nam Á]], nằm ở [[thung lũng Kathmandu]], [[Nepal]] ngày nay, tồn tại từ khoảng năm 400 đến năm 750. Thị tộc Licchavi có nguồn gốc từ khu vực [[Vaishali]] và [[Muzaffarpur]] ở phía bắc [[Bihar|Bihar, Ấn Độ]] ngày nay, sau đó đã chinh phục khu vực thung lũng Kathmandu {{Cần chú thích|date=June 2020}}. Ngôn ngữ mà người Licchavi sử dụng để khắc bia đá là [[Vajjika]], có liên hệ chặt chẽ với [[chữ Gupta]], cho thấy các vương quốc cổ khác ở phía nam đã có ảnh hưởng văn hóa đáng kể. Thời kỳ cai trị của triều đại này được gọi là thời kỳ hoàng kim của Nepal.

== Tư liệu ==
Nhiều ý kiến cho rằng thị tộc Licchavi sau khi đánh mất vị thế chính trị tại Bihar, họ đã tới thung lũng Kathmandu và đánh bại vua Kirat Gasti. Trong ''Kinh điển Pali'' của Phật giáo, vương quốc Licchavi được đề cập đến trong một số bài kinh, nổi bật là ''Licchavi Sutta'',<ref>[http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/sn/sn55/sn55.030.than.html "Licchavi Sutta," translated from the Pali by Thanissaro Bhikkhu (2004).]</ref> ''Ratana Sutta'' <ref>[http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/snp/snp.2.01.piya.html "Ratana Sutta: The Jewel Discourse," translated from the Pali by Piyadassi Thera (1999).]</ref> và chương thứ tư của ''Petavatthu''.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.metta.lk/tipitaka/2Sutta-Pitaka/5Khuddaka-Nikaya/07Petavatthu/4-Mahavagga-p.html|tựa đề=Petavatthu, Fourth Chapter, in Pali.|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20130320175930/http://metta.lk/tipitaka/2Sutta-Pitaka/5Khuddaka-Nikaya/07Petavatthu/4-Mahavagga-p.html|ngày lưu trữ=20 March 2013|ngày truy cập=22 February 2010}}</ref> Trong [[Đại thừa|Kinh Đại Thừa]] [[Duy-ma-cật sở thuyết kinh|Vimalakirti Sutra]], thành phố [[Vaishali (huyện)|Vaisali]] của Licchavi được đề cập đến như là nơi mà [[Bồ Tát]] Vimalakirti đã cư trú.<ref>{{Chú thích web|url=http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Reln260/Vimalakirti.htm|tựa đề=VIMALAKIRTI NIRDESA SUTRA|tác giả=Thurman|tên=Robert|ngày truy cập=17 September 2014}}</ref>

Tài liệu vật lý sớm nhất được ghi nhận về Licchavi là một bản khắc bia đá của Mānadeva, có từ năm 464, đề cập đến ba vị vua từ trước đó, cho thấy rằng vương quốc Licchavi được thành lập vào cuối thế kỷ thứ 4.
== Chính quyền ==
[[Tập tin:Nepal30008.JPG|nhỏ| Mặt tiền đồng xu Jishnu Gupta (khoảng 622-633) của vương quốc Licchhavi. Dòng chữ phía trên con ngựa có cánh là ''Sri Jishnu Guptasya.'' ]]
[[Tập tin:Nepal30009.JPG|nhỏ| Mặt sau đồng xu Jishnu Gupta (khoảng 622-633) của vương quốc Licchhavi. ]]
Các Quân chủ của Licchavi có tước hiệu ''Maharaja'' (“nhà vua vĩ đại”), họ được hỗ trợ bởi Thừa tướng, người phụ trách quân đội và điều hành triều chịnh 

Tầng lớp quý tộc được gọi là ''Samanta'', có tầm ảnh hưởng tới chính quyền, họ có đất đai và quân đội của riêng mình. 

Từ năm 605 đến năm 641, một thừa tướng tên là [[Amshuverma]] đã tiếm vương quyền. 

Người dân phải đóng thuế đất và thực hiện lao động nghĩa vụ (''vishti''). Đa số các trưởng thôn hoặc các thị tộc lớn có trách nhiệm quản lý địa phương. Những vị vua nổi bật nhất của Licchavi là [[Mānadeva]] và Amshuverma.

==Kinh tế ==
Nền kinh tế chủ yếu phụ thuộc nông nghiệp, nguồn luơng thực chính là gạo và nhiều loại ngũ cốc khác. Các làng (''grama'') được nhóm lại thành các xã (''dranga'') để quản lý. Đất đai thuộc quyền sở hữu của Hoàng gia và quý tộc. Licchavi có nhiều khu dân cư nằm dọc theo các tuyến đường thưong mại, [[Tây Tạng|Tạng]] và [[Ấn Độ]] là những đối tác thuơng mại quan trọng.

==Cuơng vực==
Trong triều đại Licchavi, dân cư đã phủ kín toàn bộ thung lũng Kathmandu, họ đã khai mở đất đai xa về phía đông tới [[Banepa]], về phía tây tới [[Tisting]], và về phía tây bấc tới [[Gorkha]] ngày nay.

== Danh sách vua Licchavi ==
Đây là danh sách được liệt kê trong ''Các vị vua Licchavi'' của Tamot & Alsop,<ref>[http://www.asianart.com/articles/jaya/kings.html Tamot, Kashinath and Alsop, Ian. "A Kushan-period Sculpture, The Licchavi Kings", Asianart.com]</ref> '''chỉ mang tính tương đối''', đặc biệt là về niên đại. 

{| cellpadding="4" height:"25px" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #cccccc; empty-cells: show; border-collapse: collapse;" border="1" 
|-bgcolor="eeeeee"
| <div style="text-align: center;">'''Trị vì'''</div>
| <div style="text-align: center;">'''Vua</div> 
| <div style="text-align: center;">'''Chú thích'''</div>
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">185</div>
| Jayavarmā (hoặc ''Jayadeva I'' ) 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">?</div>
| Vasurāja (hoặc ''Vasudatta Varmā'' ) 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">~400</div> 
| Vṛṣadeva (hoặc ''Vishvadeva'' ) 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">~425</div>
| Shaṅkaradeva I 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">~450</div> 
| Dharmadeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">464-505</div> 
| [[Mānadeva]] I 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">505-506</div> 
| Mahīdeva 
| ''ít nguồn''
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">506-532</div> 
| Vasantadeva 
| 
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">?</div>
| Manudeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">538</div> 
| Vāmanadeva (hoặc ''Vardhamānadeva'' ) 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
|<div style="text-align: center;"> 545</div>
| Rāmadeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">?</div>
| Amaradeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">?</div>
| Guṇakāmadeva
|
|-bgcolor="#F4F6F7" 
| <div style="text-align: center;">560-565</div> 
| Gaṇadeva
|
|-bgcolor="#F4F6F7" 
| <div style="text-align: center;">567-~590</div> 
| Bhaumagupta (hoặc ''Bhūmigupta'')
| ''có thể không phải là vua''
|-bgcolor="#F4F6F7"  
| <div style="text-align: center;">567-573</div> 
| Gaṅgādeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7" 
| <div style="text-align: center;">575/576</div> 
| Mānadeva II 
| ''ít nguồn''
|-bgcolor="#F4F6F7" 
| <div style="text-align: center;">590-604</div> 
| Shivadeva I 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
|<div style="text-align: center;"> 605-621</div>
| [[Amshuverma]]
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">621</div>
| Udayadeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">624-625</div>
| Dhruvadeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">631-633</div>
| Bhīmārjunadeva, Jiṣṇugupta
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">635</div> 
| Viṣṇugupta - Jiṣṇugupta
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">640-641</div>
| Bhīmārjunadeva / Viṣṇugupta
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">643-679</div> 
| Narendradeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">694-705</div>
| Shivadeva II 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">713-733</div> 
| Jayadeva II 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">748-749</div> 
| Shaṅkaradeva II 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">756</div>
| Mānadeva III 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">826</div> 
| Balirāja 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">847</div>
| Baladeva 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">877</div> 
| Mānadeva IV 
|
|-bgcolor="#F4F6F7"
| <div style="text-align: center;">1201</div>
| Arideva Arimalla 
|
|}

== Xem thêm ==

* [[Lịch sử Nepal]] 
* [[Nepal]] 
* [[Mahajanapadas]]
* [[Vaishali]] 

== Chú thích ==
{{Tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==

* [http://www.asianart.com/articles/jaya/kings.html Tamot, Kashinath và Alsop, Ian.] [http://www.asianart.com/articles/jaya/kings.html "Một tác phẩm điêu khắc thời Kushan, Các vị vua Licchavi", Asianart.com] 
* [http://www.thamel.com/htms/history.htm ''Lịch sử của Nepal,'' Thamel.com] 
* [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+np0015) "Nepal: Vương quốc sơ khai của Licchavis, 400-750", Thư viện Quốc hội Countryreports.org (Tháng 9, 1991)] 
* [https://web.archive.org/web/20080927204420/http://www.thdl.org/texts/reprints/kailash/1_2_1.html Vajrācārya, Gautamavajra, "Những bản khắc được khám phá gần đây của Licchavi, Nepal", ''Kailash - Tạp chí Nghiên cứu Himalaya,'' Tập 1, Số 2, 1973. (trang 117-134)] 
[[Thể loại:Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á]]