Xem mã nguồn của Vương quốc Tondo

{{Infobox Former Country
|native_name = {{script|Tglg|ᜆᜓᜈᜇᜓ}}
|conventional_long_name = Tondo
|common_name = Tondo
|
|continent = Châu Á
|region = [[Đông Nam Á]]
|era = 
|status = [[Nhà nước Barangay]] độc lập (thế kỷ 15)<ref name="PCDSPO2015" />
|status_text = 
|government_type = "[[Bayan (thực thể chính trị)|Bayan]]" lãnh đạo bởi một lãnh đạo tối cao gọi là [[Lakan]], bao gồm nhiều nhóm xã hội [[nhà nước Barangay|Barangay]] lãnh đạo bởi một [[Datu]]<ref name="PCDSPO2015"/><ref name="Scott1994"/> and initially misidentified as a [[Monarchy]] by foreigners<ref name="Scott1994"/><ref name="Rafael2005">Rafael, Vicente L. (2005) The Promise of the Foreign: Nationalism and the Technics of Translation in the Spanish Philippines.</ref><ref name="Ming Annals">[https://web.archive.org/web/20080411141247/http://www.yifan.net/yihe/novels/history/msqztyz/ms.html Ming Annals] (Chinese (archived from [http://www.yifan.net/yihe/novels/history/msqztyz/ms.html the original] on 2008-04-11)</ref><ref name="Junker1998" />
|p1 =Tiền sử của Philippines
|flag_p1 = 
|s1 = Đế quốc Tây Ban Nha
|flag_s1 = Flag of New Spain.svg
|s2 = Đông Ấn thuộc Tây Ban Nha
|flag_s2 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
|year_start = trước 900 [[Công Nguyên|CN]]<ref name="Postma">{{chú thích tạp chí|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|title=The Laguna Copper-Plate Inscription: Text and Commentary|last=Postma|first=Antoon|journal=Philippine Studies|volume=40|issue=2|pages=182–203|publisher=Ateneo de Manila University|date=ngày 27 tháng 6 năm 2008|access-date=2017-11-26|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208053836/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|url-status=dead}}</ref><ref group="Notes">Earliest historical reference.</ref>
|year_end = 1589<ref name="Corpuz1989">Corpuz, Onofre (1989). ''The Roots of the Filipino Nation''. University of the Philippines Press. pp. 111–119.</ref>
|event_start = Được nhắc đến lần đầu trong lịch sử, trong [[bản khắc đồng Laguna]]; giao thương với [[Vương quốc Medang]] được đề cập<ref name="Postma"/>
|event_end = Phát hiện ra [[âm mưu Tondo]], giải tán cai trị cư dân bản địa, sáp nhập vào
[[Tây Ấn Tây Ban Nha]]
|event1 = Các ngày khác nhau được đề xuất cho việc thành lập [[Rajahnate Maynila]] có khoảng thời gian vào đầu những năm 1200 (xem [[trận Manila (1258)]]) và [[trận Manila (1365)|(1365)]]) đến những năm 1500 (xem [[trận Manila (1500)]]<ref group="Notes">Participation as "Tondo" not explicitly mentioned in these oral history</ref>
|date_event1 = khoảng những năm 1200 đến những năm 1500
|event2 = Thiết lập quan hệ buôn bán thường xuyên với [[nhà Minh]]<ref name="Scott1989">{{chú thích sách | title = Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History | last1 = Scott | first1 = William Henry | publisher = New Day Publishers| date = 1989 | location = Quezon City | isbn = 978-9711002268 | chapter = Societies in Prehispanic Philippines}}</ref>
|date_event2 = 1373
|event3 = Tranh chấp lãnh thổ với Maynila trong thời kỳ trị vì của mẹ [[Rajah Matanda]]<ref name="Scott1994">{{chú thích sách |last=Scott |first=William Henry |authorlink = William Henry Scott (historian) |title= Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |publisher= Ateneo de Manila University Press |year= 1994 |location= Quezon City |isbn=971-550-135-4 }}</ref>
|date_event3 = {{circa|1520}}
|event4 = Những người thực dân Tây Ban Nha đầu tiên đến đây và [[trận Manila (1570)]]
|date_event4 = 1570
|event5 = [[Trận Eo biển Bankusay]]<ref>{{chú thích sách|last=Joaquin|first=Nick|title=Manila, My Manila|year=1990|publisher=Vera Reyes, Inc.|pages=18–20}}</ref>
|date_event5 = 1571
|event6 = [[Tấn công Limahong]] và cuộc nổi loạn Tagalog đồng thời vào năm 1574
|date_event6 = 1574
|image_map = Tondo_shown_on_a_Detail_of_Plano_de_la_ciudad_de_Manila,_capital_de_las_Yslas_Filipinas.jpg
|image_map_caption = Bản đồ vị trí Tondo năm 1819 "''Plano de la ciudad de Manila, capital de las Yslas Filipinas''", vẽ bởi Francisco Xavier de Herrera lo Grabó phục vụ cho Điều tra đất đai Manila năm 1819.
|common_languages = [[Tiếng Tagalog cổ]],<ref name="Postma"/> [[tiếng Kapampangan|Kapampangan]]<br/> (các ngôn ngữ địa phương)<br/><br/> [[tiếng Mã Lai cổ]], [[tiếng Hoa trung bộ]]{{citation needed|date=October 2017}}<br/> (ngôn ngữ giao thương)
|stat_year1 = 1000
|stat_pop1 = 150.000
|stat_year2 = 1300
|stat_pop2 = 250.000
|stat_year3 = 1500
|stat_pop3 = 325.000
|religion = 
*[[Tín ngưỡng tôn giáo bản địa của người Tagalog|Các tôn giáo bản xứ Tagalog]], đồng bộ hóa<ref name="Maggay1999">{{chú thích sách | last = Maggay | first = Melba Padilla | authorlink = Melba Padilla Maggay | title = Filipino Religious Consciousness | publisher = Institute for Studies in Asian Church and Culture | date = 1999 | location = Quezon City | pages = | volume = | edition = | url = | doi = | id = | isbn = 971-8743-07-3 }}</ref> adapting elements and [[Buddhism]].<ref name="Scott1994"/><ref name="SoulBook1991">{{chú thích sách |url= |title=The Soul Book: Introduction to Philippine Pagan Religion | last1 = Demetrio | first1 = Francisco R. | last2 = Cordero-Fernando | first2 = Gilda | last3 = Nakpil-Zialcita | first4 = Fernando| last4 = Feleo | first3 = Roberto B. |date= 1991 |publisher= GCF Books, Quezon City |year= |isbn= |editor-last= |editor-first= |edition= |volume= |location= |pages= |authorlink2= Gilda Cordero-Fernando| asin=B007FR4S8G}}</ref><ref name="Osborne2004">{{chú thích sách | last = Osborne | first = Milton | authorlink = Milton Osborne | title = Southeast Asia: An Introductory History | publisher = Allen & Unwin | date = 2004 | location = Australia | pages = | volume = | edition = Ninth | url =https://archive.org/details/southeastasiaint0000osbo_v1c2| doi = | id = | isbn = 1-74114-448-5 }}</ref><ref name="Jocano2001" />
*[[Hồi giáo Sunni|Hồi giáo]] được hành lễ danh nghĩa trong tầng lớp "[[Maginoo]]";<ref name="Scott1994"/><ref name="SoulBook1991"/> and by seagoing traders.<ref name="Osborne2004"/>
|title_leader = [[Lakan]]{{citation needed|date=October 2017}}
|leader1 = [[Jayadewa]] (đầu tiên theo [[bản khắc đồng Laguna|LCI]])
|year_leader1 = {{circa}} 900
|leader2 = [[Lakandula]]
|year_leader2 = 1558–1571{{citation needed|date=October 2017}}
|leader3 = [[Agustin de Legazpi]]
|year_leader3 = 1575
|capital = [[Tondo, Manila|Tondo]] (nay là khu vực [[Manila]])<ref name="Postma"/>
|currency = [[Piloncitos]], nhẫn vàng, và [[Barter]]<ref name="OcampoPiloncitos">{{chú thích web|url=http://opinion.inquirer.net/10991/%E2%80%98piloncitos%E2%80%99-and-the-%E2%80%98philippine-golden-age%E2%80%99|title='Piloncitos' and the 'Philippine golden age'|last=Ocampo|first=Ambeth R.|date=|website=opinion.inquirer.net|language=en|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date = ngày 28 tháng 4 năm 2017}}</ref>
|category=
|today = {{flag|Philippines}}
}}

Trong buổi đầu lịch sử Philippines, khu định cư [[người Tagalog]]<ref name="PCDSPO2015">{{chú thích web|url=http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila|title=Pre-colonial Manila|last=|first=|date=ngày 23 tháng 6 năm 2015|website=Malacañang Presidential Museum and Library|series=Malacañang Presidential Museum and Library Araw ng Maynila Briefers|publisher=Presidential Communications Development and Strategic Planning Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309014757/http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila/|archive-date=2016-03-09|url-status=dead|access-date =ngày 27 tháng 4 năm 2017}}</ref><ref name="Junker1998">{{chú thích tạp chí | title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms | author=Junker, Laura Lee | journal=International Journal of Historical Archaeology | year=1998 | volume=2 | issue=4}}</ref><ref name="RenfewandShennan1982">{{chú thích sách | title=Ranking, Resource, and Exchange | publisher=Cambridge University Press | author=Renfrew, Colin, and Shennan, S. (eds.) | year=1982 | location=Cambridge.}}</ref><ref name="Buenaventura1613">{{chú thích sách|title=Vocabulario de lengua tagala: el romance castellano puesto primero|last=Buenaventura|first=Pedro de San|publisher=|year=1613|isbn=|location=[[Pila, Laguna|Pila]]|pages=}}</ref> tại '''Tondo''' ({{IPA|tl|tonˈdo|lang}};<ref name="Scott1994"/> [[Baybayin]]: {{script|Tglg|ᜆᜓᜈᜇᜓ }} hoặc {{script|Tglg|ᜆᜓᜈᜇᜓ}}; {{zh|t=[[wikt:東|東]][[wikt:都|都]]|p=dōngdū}}) là một thương mại lớn trung tâm nằm ở phía bắc của đồng bằng sông Pasig, trên đảo [[Luzon]].<ref name="Jocano2001">{{chú thích sách | last = Jocano | first = F. Landa | authorlink = F. Landa Jocano | title = Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage | publisher = Punlad Research House, Inc. | year = 2001 | location = Quezon City | pages = | volume = | edition = | url = | doi = | id = | isbn = 971-622-006-5 }}</ref><ref name="Scott1992">{{chú thích sách|last = Scott|first = William Henry|title = Looking for the Prehispanic Filipino and Other Essays in the Philippine History|publisher = New Day Publishers|year = 1992|location = Quezon City|isbn = 971-10-0524-7 |url=https://books.google.com/?id=Ebp2GQAACAAJ}}</ref><ref name="Abinales2005">Abinales, Patricio N. and Donna J. Amoroso, State and Society in the Philippines. Maryland: Rowman and Littlefield, 2005. as referred to in http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila/#_ftn1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724010336/http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila/#_ftn1 |date=2015-07-24 }}</ref>

Những người lữ hành từ các nền văn hóa hoàng gia <ref name="Junker1990">{{chú thích tạp chí | title=The Organization of IntraRegional and LongDistance Trade in PreHispanic Philippine Complex Societies | url=https://archive.org/details/sim_asian-perspectives_1990_29_2/page/167 | author=Junker, Laura Lee | journal=Asian Perspectives | year=1990 | volume=29 | issue=2 | pages=167–209}}</ref> có liên hệ với Tondo (bao gồm người Trung Hoa, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha) thường gọi nhầm nó là '''Vương quốc Tondo'''.<ref name="PCDSPO2015"/><ref name="Scott1994"/><ref name="Junker1990"/><ref name="Scott1984">{{chú thích sách | title = Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History | url = https://archive.org/details/prehispanicsourc0000scot | last1 = Scott | first1 = William Henry | publisher = New Day Publishers | date = 1984 | location = Quezon City | isbn = 978-9711002268 | chapter =}}</ref> Nhà biên niên sử Augustinô Pedro San Buenaventura giải thích đây là một sự nhầm lẫn từ tận năm 1613 trong ''[[Vocabulario de la Lengua Tagala]]'',<ref name="Buenaventura1613"/> của ông, nhưng nhà sử học Vicente L. Rafael lưu ý rằng danh xưng này sau đó lại được chỉnh sửa lại bởi văn học dân gian của Thời kỳ thuộc địa Tây Ban Nha bởi vì các nhà văn Tây Ban Nha thời đó không có những từ thích hợp để miêu tả mối quan hệ quyền lực phức tạp trên cơ sở các cấu trúc lãnh đạo hàng hải Đông Nam Á.<ref name="Rafael2005"/> Các ghi chép đầu tiên của người Tây Ban Nha đã mô tả nó như một "ngôi làng" nhỏ hơn, so với chính thể tăng cường [[Rajahnate Maynila|Maynila]].<ref name="B&R3Anonymous1572">{{chú thích sách|title=Relation of the Conquest of the Island of Luzon|work=The Philippine Islands, 1493-1898|publisher=Arthur H. Clark Company|year=1903|isbn=|editor-last=Blair|editor-first=Emma Helen|editor-link=Emma Helen Blair|volume=3|location=Ohio, Cleveland|pages=145|editor-last2=Robertson|editor-first2=James Alexander|editor-link2=James Alexander Robertson}}</ref>

Tondo là mối quan tâm đặc biệt của các nhà sử học và địa lịch sử Philippines bởi vì nó là một trong những khu định cư ghi nhận trong lịch sử lâu đời nhất ở Philippines. Các nhà nghiên cứu thường đồng ý rằng nó đã được đề cập trong bản khắc tấm đồng Laguna, bản ghi chép văn bản được sản xuất trong nước của Philipines.<ref name="Junker1990"/><ref name="Scott1984"/> Các nhà nghiên cứu thường đồng ý rằng nó đã được đề cập trong [[Bản khắc lá đồng Laguna]], văn bản viết tay lâu đời nhất của Philipines còn tồn tại ở địa phương, có niên đại từ năm 900.<ref name="PCDSPO2015"/><ref name="Postma"/><ref name="Junker1990"/><ref name="Scott1984"/>

Về mặt địa lý, khu vực này được bao quanh bởi các vùng nước, chủ yếu là sông [[Pasig]] ở phía Nam và bờ Vịnh Manila ở phía Tây, mà còn bởi một số vùng sông nước của vùng đồng bằng: sông Canal de la Reina]] về phía Đông Nam, [[Estero de Sunog Apog]] đến vùng Đông Bắc và [[Estero de Vitas]] ở ranh giới phía Đông và cực bắc của nó.<ref name="KimuellGabriel201411">{{Chú thích tạp chí|last=Kimuell-Gabriel|first=Nancy|date=November 2014|title=Ang Tundo Ni Bonifacio, Si Bonifacio Sa Tundo|url=http://www.bagongkasaysayan.org/saliksik/wp-content/uploads/2014/11/05-Artikulo-Kimuell-Gabriel.pdf|journal=Saliksik E-Journal|language=Filipino|location=Diliman|publisher=Saliksikan Ng Kasaysayan: Bagong Kasaysayan (BAKAS), Incorporated.|volume=3|issue=2|pages=26–78|via=|access-date = ngày 23 tháng 12 năm 2017 |archive-date =2017-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171009193833/http://www.bagongkasaysayan.org/saliksik/wp-content/uploads/2014/11/05-Artikulo-Kimuell-Gabriel.pdf}}</ref>

Về mặt chính trị, Tondo được hình thành từ nhiều nhóm xã hội, theo truyền thống <ref name="ManoloQuezon20171002">{{chú thích báo |url=http://news.abs-cbn.com/blogs/opinions/10/02/17/opinion-bamboozled-by-the-barangay |title=The Explainer: Bamboozled by the barangay |last=Quezon |first=Manolo |date=ngày 2 tháng 10 năm 2017 |work=ABS-CBN News |access-date =ngày 4 tháng 10 năm 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002143838/http://news.abs-cbn.com/blogs/opinions/10/02/17/opinion-bamboozled-by-the-barangay |archive-date =2017-10-02|url-status=dead |language=en-US |author-link=Manolo Quezon }}</ref> được các nhà sử học gọi là [[nhà nước Barangay|những Barangay]],<ref name="Scott1994"/><ref name="Jocano2001"/><ref name="Junker1990"/> which were led by [[Datu]]s.<ref name="PCDSPO2015"/><ref name="Scott1994"/><ref name="Junker1990"/> Những Datu này lại công nhận quyền lãnh đạo của người có quyền lãnh đạo tối cao của họ là datu tối cao gọi là [[Lakan]] đối với ''Bayan''.<ref name="PCDSPO2015"/><ref name="Scott1994"/><ref name="Jocano2001"/> Vào giữa đến cuối thế kỷ 16, Lakan được đánh giá cao trong nhóm liên minh được thành lập bởi các khu vực khác nhau ở Vịnh Manila, bao gồm Tondo, Maynila, và các chính trị khác trong [[Bulacan]] và [[Pampanga]].<ref name="Scott1994"/><ref name="Junker1990"/> Ngoại suy từ dữ liệu có sẵn, nhà nhân khẩu học-sử học [[Linda A. Newson]] đã ước tính rằng Tondo có thể có khoảng 43.000 người khi người Tây Ban Nha lần đầu tiên đến năm 1570.<ref name="Newson2009">{{chú thích sách |title=Conquest and Pestilence in the Early Spanish Philippines |last=Newson |first=Linda A. |publisher=University of Hawaii Press |year=2009 |isbn=9780824832728 |url=https://books.google.com/books?id=LF_UgEGu0dEC&pg=PA118&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwijzYjw1M_UAhWGpo8KHerpD64Q6AEILDAE#v=onepage&f=false}}</ref>

Về mặt văn hoá, người Tagalog ở Tondo có một nền văn hoá phong phú, đặc biệt là ngôn ngữ [[Mã Lai-Polynesia]], với ngôn ngữ và văn bản riêng, tôn giáo, nghệ thuật và âm nhạc có niên đại từ [[Mô hình di cư sang Philippines|những người sớm nhất của quần đảo]].<ref name="Osborne2004"/><ref name="BenitezJohannot2011">{{chú thích sách |url= |title=Paths Of Origins: The Austronesian Heritage In The Collections Of The National Museum Of The Philippines, The Museum Nasional Of Indonesia, And The Netherlands Rijksmuseum Voor Volkenkunde |last= |first= |date=ngày 16 tháng 9 năm 2011 |publisher=Artpostasia Pte Ltd |year= |isbn=9789719429203 |editor-last=Benitez-Johannot |editor-first=Purissima |edition= |volume= |location=Makati City, Philippines |pages= |authorlink=}}</ref> Văn hoá này sau đó bị ảnh hưởng bởi các quan hệ thương mại với phần còn lại của Đông Nam Á giáp biển.<ref name="Osborne2004"/><ref name="JocanoJr2012">{{chú thích sách |title=A Question of Origins |last=Jocano |first=Felipe Jr. |date = ngày 7 tháng 8 năm 2012 |work=Arnis: Reflections on the History and Development of Filipino Martial Arts |publisher=Tuttle Publishing |isbn=978-1-4629-0742-7 |editor-last=Wiley |editor-first=Mark |language=en}}</ref> Đặc biệt quan trọng là mối quan hệ của nó với [[nhà Minh]],<ref name="BonJuanGo">{{chú thích tạp chí | last = Go | first = Bon Juan | title = Ma'I in Chinese Records - Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle | journal = Philippine Studies | volume = 53 | issue = 1 | pages = 119–138 | publisher = Ateneo de Manila Press | date = 2005 | url = http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130615000000/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 | archive-date = 2013-06-15 | url-status = dead | access-date = 2017-12-12 | archive-date = 2013-10-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 }}</ref> Malaysia, Brunei, và đế quốc [[Majapahit]], là cửa ngõ chính cho ảnh hưởng văn hoá Ấn Độ quan trọng, mặc dù vị trí địa lý của quần đảo Philippin nằm ngoài khu vực văn hoá Ấn Độ.<ref name="Osborne2004"/><ref name="Jocano2001"/><ref name="JocanoJr2012"/><ref>Martin Haspelmath, [https://books.google.com/books?id=sCRcARRN9nsC&pg=PA569 The World Atlas of Language Structures] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160529081333/https://books.google.com/books?id=sCRcARRN9nsC&pg=PA569 |date=ngày 29 tháng 5 năm 2016 }}, page 569, Oxford University Press, 2005, {{ISBN|0-19-925591-1}}</ref>
Cùng với Maynila, thực thể (''bayan'') ở phía nam của đồng bằng sông Pasig, nó đã thiết lập một sự độc quyền chung trong việc buôn bán hàng hóa của Trung Quốc trong suốt phần còn lại của quần đảo Philippine, làm cho nó trở thành một lực lượng thương mại được thiết lập trong suốt [[Đông Nam Á]] và [[Đông Á]].<ref name="Dery2001">{{chú thích sách | last = Dery | first = Luis Camara | authorlink = | title = A History of the Inarticulate | publisher = New Day Publishers | year = 2001 | location = Quezon City | pages = | volume = | edition = | url =https://archive.org/details/historyofinartic0000unse| doi = | id = | isbn = 971-10-1069-0 }}</ref>

Sau khi tiếp xúc với [[Đế quốc Tây Ban Nha]] bắt đầu năm 1570 và đánh bại những người cai trị địa phương trong vùng Vịnh Manila năm 1571, Tondo bị cai trị từ [[Intramuros|Manila]] (một pháo đài của Tây Ban Nha được xây dựng trên phần còn lại của Maynila). Sự sáp nhập của Tondo vào Đế quốc Tây Ban Nha đã chấm dứt trên thực tế là một thực thể chính trị độc lập; bây giờ nó đã tồn tại như [[Tondo, Manila|một quận]] của thành phố hiện đại [[Manila|Thành phố Manila]].

== Chú thích ==
<references group="Notes"/>
== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

{{DEFAULTSORT:Tondo}}
[[Thể loại:Cựu quốc gia trong lịch sử Philippines]]
[[Thể loại:Cựu quốc gia ở Đông Nam Á]]
[[Thể loại:Lịch sử Brunei]]
[[Thể loại:Các vương quốc Ấn hóa]]
[[Thể loại:Cựu quốc gia quân chủ Đông Nam Á]]
[[Thể loại:Lịch sử Philippines (900-1521)]]
[[Thể loại:Lịch sử Manila]]
[[Thể loại:Vịnh Manila]]
[[Thể loại:Lịch sử Luzon]]
[[Thể loại:Barangay cổ đại]]