Xem mã nguồn của Vẫn thạch Murchison

{{Infobox meteorite
|Name= Murchison
|Image= Murchison crop.jpg
|image_size = 350px
|Image_caption= Một mẫu vẫn thạch Murchison tại [[Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Hoa Kỳ]] (Washington)
|Type= [[Chondrit]]
|Class= [[Carbonaceous chondrite]]
|Group= CM2
|Structural_classification= 
|Composition= 22.13% là [[sắt]], 12% [[Nước tiểu hành tinh|nước]]
|Shock= S1-2
|Weathering= 
|Country= Úc
|Region= [[Victoria (Úc)|Victoria]]
|Lat_Long= {{coord|36|37|S|145|12|E|display=inline,title}}<ref name="database">{{metbull|16875|Murchison}}</ref>
|Observed_fall= Đúng
|Fall_date= 28 tháng 9 năm 1969
|Found_date= 
|TKW= {{cvt|100|kg||}}
|Image2= Murchison-meteorite-stardust.jpg
|Image2_caption= Cặp hạt từ vẫn thạch Murchison
}}
'''Vẫn thạch Murchison''' là một [[vẫn thạch]] lớn, đã rơi xuống Trái Đất tại một địa điểm gần [[Murchison, Victoria|Murchison]], [[Victoria (Úc)|Victoria]] thuộc lãnh thổ [[Úc]] vào năm 1969. Nó là một trong những vẫn thạch được nghiên cứu nhiều nhất do khối lượng lớn (>{{cvt|100|kg||}}), nó thuộc về nhóm vẫn thạch giàu hợp chất hữu cơ.

Vào tháng 1 năm 2020, các nhà thiên văn học cho biết vật liệu lâu đời nhất trên Trái Đất được tìm thấy cho đến nay là vẫn thạch Murchison, được xác định đã 7 tỷ năm tuổi, nhiều hơn hàng tỷ năm tuổi so với 4,54 tỷ năm tuổi của Trái Đất và nhiều hơn cả hệ mặt trời.

==Lịch sử==
Ngày 28 tháng 9 năm 1969 vào khoảng 10:58 sáng giờ địa phương, tại một địa điểm gần [[Murchison, Victoria]], Úc, một quả cầu lửa rực sáng được quan sát tách thành ba mảnh trước khi biến mất,<ref name="database" /> để lại một đám khói mịt mù. Khoảng 30 giây sau thì có một cơn chấn động mạnh. Nhiều mảnh vỡ đã được tìm thấy trên một khu vực rộng {{convert|13|km²}}, với khối lượng riêng lên tới {{convert|7|kg}}; một mảnh trong đó nặng {{convert|680|g|lb|1}}, phá vỡ một mái nhà và rơi xuống một bãi cỏ khô.<ref name="database" /> Tổng khối lượng thu được của mảnh vẫn thạch là {{convert|100|kg|-1}}.<ref>Pepper, F. [https://www.abc.net.au/news/science/ngày 2 tháng 10 năm 2019/murchison-meteorite-50th-anniversary-1969-science-geology/11528644 When a space visitor came to country Victoria] ''[[ABC News (Australia)|ABC News]]'', 2 tháng 10 năm 2019. Truy cập 2 tháng 10 năm 2019.</ref>

==Phân loại và thành phần==
Vẫn thạch được [[Phân loại thiên thạch|phân loại]] thuộc nhóm chondrite cacbon. Giống như hầu hết chondrites CM, Murchison là vẫn thạch [[Thạch luận|loại]] 2, điều đó có nghĩa là nó đã từng trải qua biến đổi lớn bởi chất lỏng giàu nước trong thiên thạch mẹ<ref>{{chú thích tạp chí |last1=Airieau |first1=S. A. |last2=Farquhar |first2=J. |last3=Thiemens |first3=M. H. |last4=Leshin |first4=L. A. |last5=Bao |first5=H. |last6=Young |first6=E. |doi=10.1016/j.gca.2005.01.029 |title=Planetesimal sulfate and aqueous alteration in CM and CI carbonaceous chondrites |url=https://archive.org/details/sim_geochimica-et-cosmochimica-acta_2005-08-15_69_16/page/4166 |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |volume=69 |issue=16 |pages=4167–4172 |date=2005 |bibcode=2005GeCoA..69.4167A |citeseerx=10.1.1.424.6561 }}
<!-- NOT THE SAME PAPER! |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2007/pdf/1230.pdf |format=PDF it's this paper: http://adsabs.harvard.edu/abs/2007LPI....38.1230R Progressive Alteration of CM Chondrites: Effects on Refractory Inclusions -->
</ref> trước khi rơi xuống Trái Đất. CM chondrites, cùng với nhóm CI, rất giàu carbon và là một trong những vẫn thạch nguyên thủy nhất về mặt hóa học.<ref>{{chú thích web |url=http://www.psrd.hawaii.edu/PSRDglossary.html |title=Planetary Science Research Discoveries: Glossary |date= }}</ref> Giống như các vẫn thạch chondrites CM khác, Murchison chứa phong phú calci-nhôm. Hơn 15 amino acid, một số thành phần cơ bản của sự sống đã được xác định trong thiên thạch<ref name="Kvenvolden">{{chú thích tạp chí |title=Nonprotein Amino Acids from Spark Discharges and Their Comparison with the Murchison Meteorite Amino Acids |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1972-04_69_4/page/809 |last=Wolman |first=Yecheskel |last2=Haverland |first2=William J. |last3=Miller |first3=Stanley L. |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=69 |issue=4 |pages=809–811 |date=April 1972 |pmc=426569 |pmid=16591973 |doi=10.1073/pnas.69.4.809|bibcode = 1972PNAS...69..809W }}</ref> bằng nhiều nghiên cứu.

Vào tháng 1 năm 2020, các nhà thiên văn học cho biết các hạt [[silicon carbide]] trong thiên thạch Murchison đã được xác định là 7 tỷ năm tuổi nhiều hơn 2,5 tỷ năm so với 4,54 tỷ năm [[tuổi của Trái Đất]] cũng như chính [[Sự hình thành và tiến hóa của Hệ Mặt Trời|hệ mặt trời]] và là [[Oldest dated rocks|vật liệu lâu đời nhất trên Trái Đất]] được tìm thấy cho đến [[2021|nay]].<ref name="LS-20200113">{{chú thích báo |last=Weisberger |first=Mindy |title=7 Billion-Year-Old Stardust Is Oldest Material Found on Earth - Some of these ancient grains are billions of years older than our sun. |url=https://www.livescience.com/oldest-material-on-earth.html |date=ngày 13 tháng 1 năm 2020 |work=[[Live Science]] |access-date =ngày 13 tháng 1 năm 2020 }}</ref><ref name="PNAS-20200113">{{chú thích tạp chí |last1=Heck |first1=Philipp R. |last2=Greer |first2=Jennika |last3=Kööp |first3=Levke |last4=Trappitsch |first4=Reto |last5=Gyngard |first5=Frank |last6=Busemann |first6=Henner |last7=Maden |first7=Colin |last8=Ávila |first8=Janaína N. |last9=Davis |first9=Andrew M. |last10=Wieler |first10=Rainer |title=Lifetimes of interstellar dust from cosmic ray exposure ages of presolar silicon carbide |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |date=January 2020 |doi=10.1073/pnas.1904573117|url=https://www.pnas.org/content/early/2020/01/07/1904573117}}</ref>

==Các hợp chất hữu cơ==
[[Hình:Murchison-meteorite-ANL.jpg|thumb|Mảnh vỡ của vẫn thạch Murchison (ở bên phải) và các hạt riêng lẻ (trong ống nghiệm).]]
Vẫn thạch Murchison chứa các amino acid phổ biến như [[glycine]], [[alanine]] và [[Axit glutamic|glutamic acid]] cũng như các loại amino acid khác như [[isovaline]] và [[leucines|pseudoleucine]].<ref>{{chú thích tạp chí |title=Evidence for extraterrestrial amino-acids and hydrocarbons in the Murchison meteorite |last=Kvenvolden |first=Keith A. |last2=Lawless |first2=James |last3=Pering |first3=Katherine |last4=Peterson |first4=Etta |last5=Flores |first5=Jose |last6=Ponnamperuma |first6=Cyril |last7=Kaplan |first7=Isaac R. |last8=Moore |first8=Carleton |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=228 |issue=5275 |pages=923–926 |date=1970 |url=http://chemport.cas.org/cgi-bin/sdcgi?APP=ftslink&action=reflink&origin=npg&version=1.0&coi=1:CAS:528:DyaE3MXisVCnsg%3D%3D&pissn=0028-0836&pyear=1983&md5=cb8b015f54156458fa2be8cdca44789f |doi=10.1038/228923a0 |pmid=5482102 |bibcode=1970Natur.228..923K }}</ref> Một hỗn hợp phức hợp ankan cũng được phân lập, tương tự như trong thí nghiệm Miller-Urey. [[Serine]] và [[threonine]], thường được coi là chất gây ô nhiễm Trái Đất không tìm thấy trong các mẫu. Một nhóm amino acid gọi là axit diamino cũng được xác định trong thiên thạch Murchison.<ref>{{chú thích tạp chí |title=Identification of diamino acids in the Murchison meteorite |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2004-06-22_101_25/page/9182 |last=Meierhenrich |first=Uwe J. |journal=[[PNAS]] |volume=101 |pages=9182–9186 |date=2004 |doi=10.1073/pnas.0403043101 |pmid=15194825 |issue=25 |pmc=438950 |bibcode=2004PNAS..101.9182M |last2=Bredehöft |first2=Jan Hendrik |last3=Jessberger |first3=Elmar K. |last4=Thiemann |first4=Wolfram H.-P. }}</ref>

Báo cáo ban đầu cho thấy các amino acid là [[racemic]], nó đã hình thành một cách vô sinh vì amino acid của protein trên Trái Đất tất cả có cấu hình L. Sau đó, amino acid [[alanine]] (cũng là một amino acid protein) đã được tìm thấy trong vẫn thạch, chúng vượt quá cấu hình L,<ref>{{chú thích tạp chí |title=Distribution and enantiomeric composition of amino acids in the Murchison meteorite |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1982-04-29_296_5860/page/837 |last=Engel |first=Michael H. |last2=Nagy |first2=Bartholomew |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=296 |pages=837–840 |date=ngày 29 tháng 4 năm 1982 |doi=10.1038/296837a0 |issue=5860 |bibcode=1982Natur.296..837E }}</ref> khiến nhiều người nghi ngờ ô nhiễm trên mặt đất, họ lập luận rằng nó sẽ "không bình thường đối với sự phân hủy có chọn lọc đối với các chất lập thể phi sinh học hoặc sự tổng hợp amino acid xảy ra với amino acid protein nhưng không xảy ra với amino acid không phải protein."<ref>{{chú thích tạp chí |title=On the reported optical activity of amino acids in the Murchison meteorite |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1983-02-10_301_5900/page/n63 |last=Bada |first=Jeffrey L. |last2=Cronin |first2=John R. |last3=Ho |first3=Ming-Shan |last4=Kvenvolden |first4=Keith A. |last5=Lawless |first5=James G. |last6=Miller |first6=Stanley L. |last7=Oro |first7=J. |last8=Steinberg |first8=Spencer |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=301 |pages=494–496 |date=ngày 10 tháng 2 năm 1983 |doi=10.1038/301494a0 |issue=5900 |bibcode=1983Natur.301..494B }}</ref> Năm 1997, cấu hình vượt mức L cũng được tìm thấy trong một amino acid không protein là [[isovaline]],<ref>{{chú thích tạp chí |last=Cronin |first=John R. |last2=Pizzarello |first2=S. |title=Enantiomeric excesses in meteoritic amino acids |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-02-14_275_5302/page/950 |journal=Science |date=1997 |volume=275 |pages=951–955 |doi=10.1126/science.275.5302.951 |pmid=9020072 |issue=5302|bibcode = 1997Sci...275..951C }}</ref> đặt ra ý kiến về một nguồn sống ngoài Trái Đất cho sự bất đối xứng phân tử trong [[hệ mặt trời]] này. Đồng thời, sự dư thừa L của [[alanine]] một lần nữa được tìm thấy ở Murchison nhưng hiện tại với mức giàu ở [[đồng vị]] 15N,<ref>{{chú thích tạp chí |title=Isotopic evidence for extraterrestrial non-racemic amino acids in the Murchison meteorite |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-09-18_389_6648/page/265 |last=Engel |first=Michael H. |last2=Macko |first2=S. A. |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=389 |pages=265–268 |date=ngày 1 tháng 9 năm 1997 |doi=10.1038/38460 |pmid=9305838 |issue=6648 |bibcode=1997Natur.389..265E }}</ref> tuy nhiên, sau đó đã diễn ra cuộc tranh luận về sự ghép đôi đồng vị dựa trên cơ sở phân tích.<ref>{{chú thích tạp chí |last=Pizzarello |first=Sandra |last2=Cronin |first2=JR |title=Alanine enantiomers in the Murchison meteorite |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1998-07-16_394_6690/page/n53 |journal=Nature |date=1998 |volume=394 |page=236 |doi=10.1038/28306 |issue=6690|bibcode = 1998Natur.394..236P }}</ref> Danh sách các vật chất hữu cơ được xác định trong thiên thạch được mở rộng dài thêm với các [[polyol]] vào năm 2001.<ref>{{chú thích tạp chí |title=Carbonaceous meteorites as a source of sugar-related organic compounds for the early Earth |last=Cooper |first=George |last2=Kimmich |first2=Novelle |last3=Belisle |first3=Warren |last4=Sarinana |first4=Josh |last5=Brabham |first5=Katrina |last6=Garrel |first6=Laurence |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=414 |pages=879–883 |date=ngày 20 tháng 12 năm 2001 |doi=10.1038/414879a |pmid=11780054 |issue=6866 |bibcode=2001Natur.414..879C |url=https://zenodo.org/record/1233202 }}</ref>

{|class="wikitable" border="1" align="right" style="margin-left:8px;"
|- style="background:#efefef;"
! '''Lớp tổng hợp'''<ref>{{chú thích tạp chí |title=Organic Molecules in Comets and Meteorites and Life on Earth |journal=Department of Physics and Astronomy |publisher=[[Johns Hopkins University]] |date=ngày 17 tháng 2 năm 2007 |first=Pavel |last=Machalek |url=http://www.pha.jhu.edu/~pmachal2/ism_review_redone_feb07.pdf |access-date = ngày 7 tháng 10 năm 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217021057/http://www.pha.jhu.edu/~pmachal2/ism_review_redone_feb07.pdf |archive-date=ngày 17 tháng 12 năm 2008 }}</ref> !! '''Nồng độ ([[Parts per million|ppm]])'''
|-
|[[amino acid]] &nbsp;|| 17–60
|-
|[[Hợp chất không vòng]] || >35
|-
|[[Hydrocarbon thơm]] || 3319
|-
|[[Fullerene]] || >100
|-
|[[Axit cacboxylic]] || >300
|-
|Axit cacboxylic [[Hydroxyl|hydro]]|| 15
|-
|[[Purin]] và [[Pyrimidine]] || 1.3
|-
|[[Alcohol]] || 11
|-
|[[Axit sulfonic]] || 68
|-
|[[Axit phosphorơ]] || 2
|-
|'''Toàn bộ''' || [[Greater-than sign|>]]3911,3
|}

Mặc dù vẫn thạch chứa một hỗn hợp các amino acid thuận tay trái và amino acid thuận tay phải, hầu hết các amino acid được sử dụng bởi các sinh vật sống đều thuận tay trái theo tính chất hình học phân tử và ion, hầu hết các loại đường được sử dụng thuận tay phải. Một nhóm các nhà hóa học ở Thụy Điển đã chứng minh vào năm 2005 rằng sự đồng nhất của hình học phân tử-ion và thuận tay có thể đã được kích hoạt hoặc xúc tác do tác động của một amino acid thuận tay trái như [[Proline]].<ref>{{chú thích tạp chí |title=Plausible origins of homochirality in the amino acid catalyzed neogenesis of carbohydrates |last=Córdova |first=Armando |last2=Engqvist |first2=Magnus |last3=Ibrahem |first3=Ismail |last4=Casas |first4=Jesús |last5=Sundén |first5=Henrik |journal=[[Chem. Commun.]] |pages=2047–2049 |date=2005 |doi=10.1039/b500589b |pmid=15834501 |issue=15 }}</ref>

Một số bằng chứng cho thấy các phần bên trong của các mảnh vẫn thạch được bảo quản tốt từ Murchison là nguyên sơ. Một nghiên cứu năm 2010 sử dụng các công cụ phân tích độ phân giải cao bao gồm quang phổ, đã xác định 14.000 hợp chất phân tử bao gồm 70 amino acid trong một mẫu của thiên thạch.<ref>{{chú thích báo |first=Doreen |last=Walton |title=Space rock contains organic molecular feast |date=ngày 15 tháng 2 năm 2010 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8516319.stm |work=[[BBC News]] |access-date = ngày 15 tháng 2 năm 2010}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí |title=High molecular diversity of extraterrestrial organic matter in Murchison meteorite revealed 40 years after its fall |journal=[[PNAS]] |volume=107 |pages=2763–2768 |date= ngày 16 tháng 2 năm 2010 |first=Philippe|last=Schmitt-Kopplin |first2=Zelimir |last2=Gabelica |first3=Régis D. |last3=Gougeon |first4=Agnes |last4=Fekete |first5=Basem |last5=Kanawati |first6=Mourad |last6=Harir |first7=Istvan |last7=Gebefuegi |first8=Gerhard |last8=Eckel |first9=Norbert |last9=Hertkorn |url=http://www.pnas.org/content/early/2010/02/12/0912157107.full.pdf+html |format=PDF |doi=10.1073/pnas.0912157107 |pmid=20160129 |issue=7 |pmc=2840304 |bibcode=2010PNAS..107.2763S |access-date = ngày 16 tháng 2 năm 2010}}</ref> Phạm vi phân tích giới hạn bằng [[Phương pháp khối phổ]] đã thống kê được 50.000 thành phần phân tử độc đáo, nhóm nghiên cứu ước tính khả năng của hàng triệu hợp chất hữu cơ riêng biệt trong thiên thạch.<ref>{{chú thích báo |first=John |last=Matson |title=Meteorite That Fell in 1969 Still Revealing Secrets of the Early Solar System |date=ngày 15 tháng 2 năm 2010 |publisher=[[Scientific American]] |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=murchison-meteorite |access-date = ngày 15 tháng 2 năm 2010}}</ref>

==Nucleobase==
{{Further|Nucleobase}}
Các hợp chất [[purin]] và [[pyrimidine]] đã được tìm thấy trong thiên thạch Murchison. Tỷ lệ đồng vị carbon của uracil và xanthine trong mức [[Δ13C|δ<sup>13</sup>C]] = +44.5[[Per mil|‰]] và +37.7[[Per mil|‰]], tương ứng, chỉ ra nguồn gốc không phải trên cạn cho các hợp chất này. Mẫu vật này chứng minh rằng nhiều [[hợp chất hữu cơ]] có thể đã được cung cấp bởi các hệ mặt trời đầu tiên và có thể đã đóng một vai trò quan trọng trong [[nguồn gốc sự sống]].<ref>{{chú thích tạp chí |title=Extraterrestrial nucleobases in the Murchison meteorite |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=ngày 20 tháng 3 năm 2008 |first=Zita |last=Martins |first2=Oliver |last2=Botta |first3=Marilyn L. |last3=Fogel |first4=Mark A. |last4=Sephton |first5=Daniel P. |last5=Glavin |first6=Jonathan S. |last6=Watson |first7=Jason P. |last7=Dworkin |first8=Alan W. |last8=Schwartz |first9=Pascale |last9=Ehrenfreund |volume=270 |issue=1–2 |pages=130–136 |url=http://astrobiology.gsfc.nasa.gov/analytical/PDF/Martinsetal2008.pdf |access-date = ngày 7 tháng 10 năm 2008 |doi=10.1016/j.epsl.2008.03.026 |bibcode=2008E&PSL.270..130M |arxiv=0806.2286 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810095031/http://astrobiology.gsfc.nasa.gov/analytical/PDF/Martinsetal2008.pdf |archive-date=ngày 10 tháng 8 năm 2011}}</ref>

==Xem thêm==
*[[Hoá học vũ trụ]]

==Tham khảo==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
{{Thể loại Commons|Murchison meteorite}}
*{{chú thích web |url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=375 |title=Murchison's Amino Acids: Tainted Evidence? |first=Anne M. |last=Rosenthal |date=ngày 12 tháng 2 năm 2003 |publisher=Astrobiology Magazine}}
*{{chú thích web |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=murchison-meteorite |title=Meteorite That Fell in 1969 Still Revealing Secrets of the Early Solar System |first=John |last=Matson |date=ngày 15 tháng 2 năm 2010 |publisher=Scientific American}}
*Bài viết này kết hợp [https://www.nasa.gov/centers/johnson/home/index.html#Guidelines tài liệu phạm vi công cộng] từ các trang web hoặc tài liệu của [[NASA|Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Hoa Kỳ]].

{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Các sự kiện va chạm gần đây}}
{{Sinh học vũ trụ}}

[[Thể loại:Nguồn gốc sự sống]]
[[Thể loại:Sinh học vũ trụ]]
[[Thể loại:Úc năm 1969]]
[[Thể loại:Khoa học năm 1969]]
[[Thể loại:Sự kiện va chạm Trái Đất hiện đại]]
[[Thể loại:Thiên thạch]]
[[Thể loại:Sự kiện thiên văn Hệ Mặt Trời]]
[[Thể loại:Địa chất Úc]]
[[Thể loại:Đá]]
[[Thể loại:Thể loại theo bang và vùng lãnh thổ Úc|V]]
[[Thể loại:Victoria (Úc) thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Môi trường Victoria (Úc)]]
[[Thể loại:Khoa học Úc]]
[[Thể loại:Sự kiện tháng 9]]