Xem mã nguồn của Victoria của Hessen và Rhein

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Victoria của Hessen
| hình = Princess Victoria of Hesse and by Rhine.jpg
| ghi chú hình = Viktoria của Hessen thập niên 1880s.
| chức vị = Hầu tước phu nhân xứ Milford Haven
| tại vị = 17 tháng 7 năm 1917 – 11 tháng 9 năm 1921
| tiền nhiệm = '''''{{Màu sắc|Blue|Hầu tước phu nhân đầu tiên}}'''''
| kế nhiệm = [[Nadezhda Mikhaylovna xứ Torbi]]
| phối ngẫu = {{marriage|[[Louis xứ Battenberg]]|30 tháng 4 năm 1884|11 tháng 9 năm 1921|end=d.}}
| con cái = {{Plainlist|
* [[Alice xứ Battenberg|Alice, Vương tức Hy Lạp và Đan Mạch]]
* [[Louise Mountbatten|Louise, Vương hậu Thụy Điển]]
* [[George Mountbatten, Hầu tước thứ 2 xứ Milford Haven|George, Hầu tước thứ 2 xứ Milford Haven]]
* [[Louis Mountbatten, Bá tước Mountbatten thứ nhất của Miến Điện|Louis, Bá tước Mountbatten thứ 1 của Miến Điện]]}}
| tên đầy đủ = Viktoria Alberta Elisabeth Mathilde Marie
| kiểu hoàng tộc = Vương tộc
| hoàng tộc = [[Vương tộc Hessen|Nhà Hessen-Darmstadt]] <br>
[[Gia tộc Battenberg|Nhà Battenberg]] (kết hôn, cho đến năm 1917) <br>
[[Gia đình Mountbatten|Nhà Mountbatten]] (kết hôn, từ năm 1917)
| cha = [[Ludwig IV của Hessen và Rhein]]
| mẹ = [[Alice của Liên hiệp Anh]]
| sinh = {{Ngày sinh|1863|04|05|df=y}}
| nơi sinh = [[Lâu đài Windsor]], [[Windsor]], [[Berkshire]], [[Anh]]
| mất = {{Ngày mất và tuổi|1950|09|24|1863|04|05|df=y}}
| nơi mất = [[Cung điện Kensington]], [[Luân Đôn]], [[Anh]]
| ngày an táng = 28 tháng 9 năm 1950
| nơi an táng = [[Nhà thờ Thánh Mildred, Whippingham]], [[Đảo Wight]]
}}
'''Victoria của Hessen và Rhein''' (tên đầy đủ: '''Victoria Alberta Elisabeth Mathilde Marie'''; 5 tháng 4 năm 1863 – 24 tháng 9 năm 1950) là con gái lớn của [[Ludwig IV của Hessen và Rhein]] và [[Alice của Liên hiệp Anh]], con gái thứ hai của [[Victoria của Anh|Victoria I của Liên hiệp Anh]] và [[Albrecht xứ Sachsen-Coburg và Gotha]].

Victoria sinh ra tại [[Lâu đài Windsor]] với sự có mặt của bà ngoại là [[Victoria của Anh|Nữ vương Victoria]]. Đại Công nữ được nuôi dưỡng ở Đức và Anh. Mẹ của Victoria qua đời khi các em của Victoria vẫn còn nhỏ, do đó Victoria phải chịu trách nhiệm chăm coi cho các em của mình từ sớm. Trước sự phản đối của cha, Victoria kết hôn với người em họ có xuất thân từ một cuộc hôn nhân bất đăng đối là [[Louis xứ Battenberg]], một sĩ quan trong [[Hải quân Hoàng gia Anh|Hải quân Vương thất của]] [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland|Vương quốc Liên hiệp Anh]], và dành phần lớn thời gian của cuộc sống hôn nhân ở nhiều nơi ở Châu Âu tại các đồn hải quân của chồng cũng như đến thăm nhiều người họ hàng của mình. Victoria được gia đình nhận định là người có quan điểm phóng khoáng, thẳng thắn, thực tế và vui tươi.

Trong [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]], Victoria và chồng đã từ bỏ tước vị Đức của mình và lấy họ [[Gia tộc Mountbatten|Mountbatten]], một phiên bản [[Anh hoá|Anh hóa]] của từ "Battenberg" trong tiếng Đức. Hai em gái của Đại Công nữ— [[Elisabeth của Hessen và Rhein|Elisabeth]] và [[Alix của Hessen và Rhein]], hai người đã kết hôn với [[Vương tộc Romanov|Hoàng thất Nga]] — đã bị những người thuộc phe Bolshevik [[Vụ hành quyết hoàng gia Romanov|xử chết]]. Victoria là mẹ của [[Louise Mountbatten|Vương hậu Louise của Thụy Điển]] và chính khách người Anh cũng như là sĩ quan Hải quân Vương thất [[Louis Mountbatten, Bá tước Mountbatten thứ nhất của Miến Điện|Louis Mountbatten, Bá tước Mountbatten thứ 1 của Miến Điện]]; bà ngoại của [[Philippos của Hy Lạp và Đan Mạch, Công tước xứ Edinburgh]], chồng của [[Elizabeth II|Nữ vương Elizabeth II của Liên hiệp Anh]] và là bà cố nội của [[Charles III|Quốc vương Charles III của Liên hiệp Anh]].

== Những năm đầu đời ==
[[Tập tin:Princesses_Irene,_Victoria,_Elisabeth_and_Alix_of_Hesse_and_by_Rhine.jpg|trái|nhỏ| Bốn chị em nhà Hessen: (từ trái sang phải) [[Irene của Hessen và Rhein|Irene]], Victoria, [[Elisabeth của Hessen và Rhein|Elisabeth]] và [[Alix của Hessen và Rhein]], năm 1885]]
Victoria được sinh ra vào ngày [[Lễ Phục Sinh|Chúa nhật Phục sinh]] tại [[Lâu đài Windsor]] trước sự chứng kiến của bà ngoại, [[Victoria của Anh|Nữ vương Victoria]]. Đại Công nữ được rửa tội theo đức tin [[Giáo hội Luther|Luther]] trong Phòng Vẽ Xanh ở Lâu đài Windsor, trong vòng tay của Nữ vương vào ngày 27 tháng 4.<ref>{{Chú thích sách|title=Louis and Victoria: The Family History of the Mountbattens. Second edition|last=Hough|first=Richard|publisher=Weidenfeld and Nicolson|year=1984|isbn=0-297-78470-6|location=London|page=28|author-link=Richard Hough}}</ref> Cha mẹ đỡ đầu của Victoria là Nữ vương [[Victoria của Anh|Victoria I của Liên hiệp Anh]], Vương tôn nữ [[Mary Adelaide xứ Cambridge]], [[Ludwig III xứ Hessen và Rhein]] (đại diện bởi Đại Công tử [[Alexander xứ Hessen và Rhein]]), [[Edward VII của Anh|Thân vương xứ Wales]] và Đại Công tử [[Heinrich xứ Hessen và Rhein]].<ref>Queen Victoria's Journals – ''Monday 27 April 1863''</ref>

Victoria trải qua những năm đầu đời tại [[Bessungen]], ngoại ô [[Darmstadt]], cho đến khi gia đình chuyển đến [[Neues Palais (Darmstadt)|Cung điện Mới ở Darmstadt]] khi Đại Công nữ mới ba tuổi. Ở đó, Victoria ở chung phòng với em gái [[Elisabeth của Hessen và Rhein|Elisabeth]] cho đến khi trưởng thành. Victoria nhận được nền giáo dục tư thục theo tiêu chuẩn cao và trong suốt cuộc đời mình, Đại Công nữ là một người ham đọc sách.<ref>Hough, p. 30</ref>

Trong [[Chiến tranh Áo – Phổ|cuộc xâm lược Hessen]] của [[Vương quốc Phổ|Phổ]] vào tháng 6 năm 1866, Victoria và Elisabeth được gửi đến Anh để sống với bà ngoại cho đến khi xung đột chấm dứt do sự sáp nhập [[Tuyển hầu xứ Hessen|Hessen-Kassel]] và một phần của [[Đại công quốc Hessen|Hessen-Darmstadt]] vào Phổ.<ref>Hough, p. 29</ref> Trong [[Chiến tranh Pháp–Phổ]] vào năm 1870, các bệnh viện quân sự đã được thành lập trong khuôn viên cung điện ở Darmstadt, và Victoria cùng mẹ mình là Vương nữ Alice phụ giúp công việc phân phát các suất ăn. Một trải nghiệm khó quên đối Victoria khi làm công việc này là cánh tay bị bỏng vì súp nóng trong cái lạnh buốt giá của mùa đông.<ref>Hough, p. 34</ref>

Năm 1872, người em trai mười tám tháng tuổi của Victoria là [[Friedrich của Hessen và Rhein|Friedrich]], được chẩn đoán mắc [[Hemophilia|bệnh máu khó đông]]. Việc chẩn đoán xảy ra như một cú sốc đối với các Vương thất châu Âu; đã hai mươi năm kể từ khi Nữ vương Victoria sinh ra một người con trai mắc bệnh máu khó đông là Vương tử [[Vương tử Leopold, Công tước xứ Albany|Leopold của Liên hiệp Anh, Công tước xứ Albany]], và đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy căn bệnh này trong Vương thất có tính di truyền.<ref>Hough, p. 36</ref> Một năm sau đó, Friedrich rơi từ cửa sổ xuống bậc đá và qua đời. Đó là bi kịch đầu tiên trong số các bi kịch của gia đình Hessen.<ref name="dnb2">{{cite ODNB|first=Hugo |last=Vickers |author-link=Hugo Vickers |chapter=Mountbatten, Victoria Alberta Elisabeth Mathilde Marie, marchioness of Milford Haven (1863–1950) |title=Oxford Dictionary of National Biography |doi=10.1093/ref:odnb/66334 |editor=Matthew, H. C. G.|editor-link=Colin Matthew|editor2=Harrison, Brian|editor2-link=Brian Harrison (historian)|year=2004|isbn=978-0-19-861411-1}}</ref>
[[Tập tin:Victoria_Hesse_NPG_95941_crop.jpg|nhỏ| Ảnh chụp bởi [[Alexander Bassano]], năm 1878]]
Đầu tháng 11 năm 1878, Victoria mắc [[Bạch hầu|bệnh bạch hầu]]. Elisabeth nhanh chóng được chuyển ra khỏi phòng và là thành viên duy nhất trong gia đình không mắc bệnh. Trong nhiều ngày, Alice, mẹ của Victoria, chăm sóc các con nhưng không thể cứu được cô con gái út [[Marie của Hessen và Rhein|Marie]], người đã qua đời vào giữa tháng 11. Ngay khi những người còn lại trong gia đình dường như đã bình phục thì Alice lại ngã bệnh. Vương nữ Alice qua đời vào ngày 14 tháng 12, trùng với ngày giỗ của cha Alice là [[Albrecht xứ Sachsen-Coburg và Gotha]].<ref>Hough, pp. 46–48</ref> Là người con cả, Victoria phải đảm nhận một phần trách nhiệm như một người mẹ đối với các em cũng như là người hỗ trợ cho cha.<ref name="dnb2"/> Sau này Victoria đã viết rằng: "Cái chết của mẹ tôi là một mất mát không gì có thể bù đắp được... Tuổi thơ của tôi kết thúc bằng cái chết của bà, vì tôi trở thành người lớn nhất và có trách nhiệm nhất".<ref>Hough, p. 50</ref>

== Hôn nhân và gia đình ==
Tại các buổi họp mặt gia đình, Victoria thường gặp gỡ Thân vương tử [[Louis xứ Battenberg]], người chú họ bên nội và là thành viên của một [[Quý tiện kết hôn|nhánh bất đăng đối]] của gia tộc Hessen. Louis đã nhập quốc tịch Anh và đang phục vụ với tư cách là sĩ quan trong [[Hải quân Hoàng gia Anh|Hải quân Vương thất]]. Vào mùa đông năm 1882, họ gặp lại nhau tại Darmstadt và đính hôn vào mùa hè năm sau.<ref>Hough, p. 57</ref>

Sau một khoảng thời gian trì hoãn ngắn ngủi vì cái chết của cậu Victoria là Vương tử [[Vương tử Leopold, Công tước xứ Albany|Leopold của Liên hiệp Anh, Công tước xứ Albany]],<ref>Hough, p. 114</ref> Victoria kết hôn với Louis vào ngày 30 tháng 4 năm 1884 tại Darmstadt. Cha của Victoria không chấp thuận mối quan hệ này; vì theo quan điểm của Ludwig IV, người em họ Louis - không có nhiều tiền và cấm Louis đụng đến tài sản của Victoria, vì cặp đôi sẽ sống ở Anh. Tuy nhiên, Victoria là người có tư tưởng độc lập và không mấy để ý đến sự bất mãn của cha mình.<ref>{{Chú thích sách|url=https://archive.org/details/mountbattenoffic00phil/page/24|title=Mountbatten|last=Ziegler|first=Philip|publisher=Collins|year=1985|isbn=0-00-216543-0|location=London|page=[https://archive.org/details/mountbattenoffic00phil/page/24 24]|author-link=Philip Ziegler}}</ref> Đáng chú ý là ngay tối hôm đó, cha của Victoria đã bí mật kết hôn với tình nhân của mình là Nữ Bá tước Alexandrine von Hutten-Czapska,<ref>{{Chú thích sách|title=L'Allemagne Dynastique: Tome I Hesse-Reuss-Saxe|last=Huberty|first=Michel|last2=Giraud|first2=F. Alain|last3=Magdelaine|first3=F. & B.|year=1976|isbn=2-901138-01-2|location=Le Perreu|page=345}}</ref> vợ cũ của Alexander von Kolamine, đại biện Nga ở Darmstadt. Cuộc hôn nhân của Ludwig IV với một người đã ly hôn không cùng đẳng cấp đã gây sốc cho toàn thể Vương thất châu Âu và trước áp lực từ phía ngoại giao và gia đình, cha của Victoria buộc phải tìm cách hủy bỏ cuộc hôn nhân này.<ref>Hough, pp. 117–122</ref>

Trong mười sáu năm tiếp theo, Victoria và Louis có với nhau bốn người con:
{| class="wikitable"
!Tên!!Sinh!!Mất!!Hôn nhân
|-
|[[Alice xứ Battenberg|Alice]]||25 tháng 2 năm 1885||5 tháng 12 năm 1969||Kết hôn năm 1903 với [[Andreas của Hy Lạp và Đan Mạch]].<br />Có 5 người con, trong đó có [[Philippos của Hy Lạp và Đan Mạch, Công tước xứ Edinburgh]]<ref>{{cite ODNB|first=Philip |last=Ziegler|author-link=Philip Ziegler |chapter=Alice, Princess [Princess Alice of Battenberg; married name Princess Andrew of Greece] |title=Oxford Dictionary of National Biography |doi=10.1093/ref:odnb/66337 |editor=Matthew, H. C. G.|editor-link=Colin Matthew|editor2=Harrison, Brian|editor2-link=Brian Harrison (historian)|year=2004|isbn=978-0-19-861411-1}}</ref>
|-
|[[Louise Mountbatten|Louise]]||13 tháng 7 năm 1889||7 tháng 3 năm 1965||Kết hôn năm 1923 với [[Gustaf VI Adolf của Thụy Điển]] (cuộc hôn nhân thứ 2 của Gustaf VI Adolf).<br />Một người con gái sinh non.
|-
|[[George Mountbatten, Hầu tước thứ 2 xứ Milford Haven|George]]||6 tháng 11 năm 1892||8 tháng 4 năm 1938||Kết hôn năm 1916 với [[Nadezhda Mikhaylovna xứ Torbi]].<br />Có hai con.<ref>{{cite ODNB|first=Philip |last=Ziegler |chapter=Mountbatten, George Louis Victor Henry Sergius, second marquess of Milford Haven |title=Oxford Dictionary of National Biography |doi=10.1093/ref:odnb/66662 |editor=Matthew, H. C. G. |editor2=Harrison, Brian |year=2004|isbn=978-0-19-861411-1}}</ref>
|-
|[[Louis Mountbatten, Bá tước Mountbatten thứ nhất của Miến Điện|Louis]]||25 tháng 6 năm 1900||27 tháng 8 năm 1979||Kết hôn năm 1922 với [[Edwina Ashley|Edwina Cynthia Annette Ashley]]<br />Có hai con.<ref>{{cite ODNB|first=Philip |last=Ziegler |chapter=Mountbatten, Louis Francis Albert Victor Nicholas, first Earl Mountbatten of Burma |title=Oxford Dictionary of National Biography |doi=10.1093/ref:odnb/31480 |editor=Matthew, H. C. G. |editor2=Harrison, Brian |year=2004|isbn=978-0-19-861411-1}}</ref>
|-
|}
[[Tập tin:Wedding guests of Victoria Melita and Ernest Louis of Hesse.jpg|thumb|Victoria (hàng sau, thứ hai từ phải sang) trong lễ cưới của em trai [[Ernst Ludwig I của Hessen và Rhein|Ernst Ludwig]] (hàng sau, bên phải) với [[Victoria Melita của Sachsen-Coburg và Gotha]] (ngồi, thứ hai từ phải sang) năm 1894. [[Nikolai II của Nga]] và em gái [[Alix của Hessen và Rhein|Alix]] ngồi ở hàng sau bên trái, [[Irene của Hessen và Rhein|Irene]] và [[Elisabeth của Hessen và Rhein|Elisabeth]] ngồi hàng đầu bên trái, và [[Sergey Aleksandrovich của Nga]] (chồng của Elisabeth) ngồi bên phải.]]Gia đình Victoria lần lượt sống tại các dinh thự ở [[Chichester|Chichester, Sussex]], [[Walton-on-Thames]] và [[Lâu đài Heiligenberg (Jugenheim)|Lâu đài Heiligenberg]], [[Seeheim-Jugenheim|Jugenheim]]. Khi Louis phục vụ trong [[Hạm đội Địa Trung Hải]], Victoria đã trải qua vài mùa đông ở [[Malta]].<ref name="dnb2"/> Năm 1887, Victoria mắc phải [[Thương hàn|bệnh thương hàn]] nhưng sau khi được chồng chăm sóc, Victoria đã hồi phục hoàn toàn vào tháng 6 để tham dự [[Đại lễ Vàng của Nữ vương Victoria của Liên hiệp Anh|Đại lễ Vàng]] của Nữ vương Victoria ở Luân Đôn.<ref>Hough, pp. 158–159</ref> Victoria có sự quan tâm đến khoa học và đã vẽ một bản đồ địa chất chi tiết của Malta, đồng thời còn tham gia vào các cuộc khai quật khảo cổ cả trên đảo và ở Đức.<ref>Hough, p. 169</ref> Trong những tập sách bìa da, Victoria lưu giữ những ghi chép tỉ mỉ về những cuốn sách mà mình đã đọc, trong đó tiết lộ nhiều mối quan tâm của Victoria, bao gồm cả về triết học xã hội chủ nghĩa.<ref>Hough, pp. 213–214, 372 and 375</ref>

Victoria đã đích thân dạy dỗ các con và cho chúng tiếp xúc với những ý tưởng và phát minh mới.<ref>Hough, p. 177</ref> Đại Công nữ đã dạy học cho đứa con trai nhỏ Louis cho đến khi con trai được mười tuổi. Louis đã nói về mẹ vào năm 1968 rằng Victoria là "một bộ bách khoa toàn thư sống động. Trong suốt cuộc đời mình, bà đã tích lũy kiến thức về mọi thể loại chủ đề, và bà có một thiên phú tuyệt vời là có thể khiến mọi thứ trở nên thú vị khi dạy chúng cho tôi. Bà ấy là người có tổ chức, chúng tôi có thời gian biểu cho từng môn học và tôi phải chuẩn bị bài, và còn hơn thế nữa. Mẹ đã dạy tôi làm việc chăm chỉ và phải tỉ mỉ. Bà là người thẳng thắn và cởi mở đến mức khá khác thường trong các thành viên của Vương thất. Và mẹ tôi cũng hoàn toàn không có thành kiến về chính trị, màu da và những thứ tương tự."{{Efn|Nguyên văn là: "a walking encyclopedia. All through her life she stored up knowledge on all sorts of subjects, and she had the great gift of being able to make it all interesting when she taught it to me. She was completely methodical; we had time-tables for each subject, and I had to do preparation, and so forth. She taught me to enjoy working hard, and to be thorough. She was outspoken and open-minded to a degree quite unusual in members of the Royal Family. And she was also entirely free from prejudice about politics or colour and things of that kind."}}<ref>{{Chú thích sách|title=The Life and Times of Lord Mountbatten|url=https://archive.org/details/lifetimesoflordm0000moun|last=Terraine|first=John|last2=Foreword by Lord Mountbatten|publisher=Arrow Books Ltd|year=1980|isbn=0-09-922630-8|location=London|page=[https://archive.org/details/lifetimesoflordm0000moun/page/6 6]|author-link=John Terraine}}</ref>

Năm 1906, Victoria đã bay trên một [[Khí cầu điều khiển được|chiếc tàu bay]] [[Tàu bay Zeppelin|Zeppelin]], và sau đó còn táo bạo hơn nữa khi bay trên một [[Máy bay hai tầng cánh|chiếc máy bay hai tầng cánh]] mặc dù nó "không được chế tạo để chở hành khách và chúng tôi đã ngồi một cách chắc chắn trên một chiếc ghế đẩu nhỏ bám sát chắc lưng của mọi người".{{Efn|Nguyên văn là: "not made to carry passengers, and we perched securely attached on a little stool holding on to the flyer's back"}}<ref>Victoria Milford Haven quoted in Hough, p. 215</ref> Cho đến năm 1914, Victoria thường xuyên đến thăm họ hàng của mình ở nước ngoài ở cả Đức và Nga, trong đó có hai người em gái đã kết hôn với Hoàng thất Nga là Elisabeth – kết hôn với Đại vương công [[Sergey Aleksandrovich của Nga]] và Alix – kết hôn với Hoàng đế [[Nikolai II của Nga]]. Victoria là một trong những người đã cố gắng thuyết phục em gái Alix thoát khỏi ảnh hưởng của [[Grigori Yefimovich Rasputin|Rasputin]].<ref>Hough, p. 264</ref> Khi [[Chiến tranh thế giới thứ nhất|chiến tranh]] giữa Đức và Anh bùng nổ vào năm 1914, Victoria và con gái Louise, bấy giờ đang ở Nga tại [[Yekaterinburg]]. Bằng tàu hỏa và tàu hơi nước, hai mẹ con đến [[Sankt-Peterburg|Sankt-Petersburg]] và từ đó qua [[Tornio]] đến [[Stockholm]]. Hai mẹ con khởi hành từ [[Bergen]], [[Na Uy]], trên "chuyến tàu cuối cùng" trở về Anh.<ref>Hough, p. 289</ref>

== Cuộc sống sau này ==
[[Tập_tin:A_Good_Riddance_-_George_V_of_the_United_Kingdom_cartoon_in_Punch,_1917.png|nhỏ|Một bức tranh biếm họa của tạp chí ''[[Punch (tạp chí)|Punch]]'' năm 1917 mô tả Quốc vương George V đang quét sạch các tước hiệu Đức do các thành viên trong gia đình Quốc vương nắm giữ.]]
Thân vương tử Louis bị buộc phải từ chức khỏi hải quân khi chiến tranh thế giới thứ nhất bắt đầu nổ ra vì gốc gác Đức của Louis đã trở thành một điều xấu hổ, và cặp đôi đã nghỉ hưu trong những năm chiến tranh tại [[Điện Kent, Đảo Wight|Điện Kent]] trên [[Đảo Wight]], nơi Victoria đã được dì là [[Louise của Liên hiệp Anh|Vương nữ Louise]] tặng cho.<ref>Hough, p. 274</ref> Victoria đã đổ lỗi cho việc chồng mình bị buộc phải từ chức là do Chính phủ "chỉ có số ít người tôn trọng hoặc tin tưởng". {{Efn|Nguyên văn là: "who few greatly respect or trust".}} <ref>{{Chú thích sách|title=Alice, Princess Andrew of Greece|url=https://archive.org/details/aliceprincessand0000vick_z9f1|last=Vickers|first=Hugo|publisher=Hamish Hamilton|year=2000|isbn=0-241-13686-5|location=London|page=[https://archive.org/details/aliceprincessand0000vick_z9f1/page/113 113]}}</ref> Victoria không tin tưởng [[Đệ nhất Đại thần Hải quân]] lúc bấy giờ là [[Winston Churchill]], cho rằng Winston không đáng tin cậy - vì Winston đã từng mượn một cuốn sách và không trả lại.<ref>Terraine, p. 10</ref> Sự thù địch của công chúng đối với Đức đã khiến Quôc vương [[George V của Anh|George V của Liên hiệp Anh]] phải từ bỏ các tước hiệu Đức của mình, đồng thời vào ngày 14 tháng 7 năm 1917, Louis và Victoria cũng từ bỏ tước hiệu Đức của họ và lấy phiên bản Anh hóa của họ Battenberg là Mountbatten làm họ của mình.<ref>{{Chú thích sách|title=Queen Victoria's Descendants|url=https://archive.org/details/queenvictoriasde0000eile|last=Eilers|first=Marlene A.|publisher=Genealogical Publishing Co|year=1987|isbn=978-0-938311-04-1|location=Baltimore, Maryland|page=[https://archive.org/details/queenvictoriasde0000eile/page/187 187]}}</ref> Bốn tháng sau, Louis được George V phong làm [[Hầu tước xứ Milford Haven]]. Trong chiến tranh, hai em gái của Victoria là [[Alix của Hessen và Rhein|Alix]] và [[Elisabeth của Hessen và Rhein]] đã bị sát hại trong [[Cách mạng Tháng Mười|Cuộc cách mạng Nga]], và em trai [[Ernst Ludwig I của Hessen và Rhein|Ernst Ludwig]] đã bị phế truất. Trong chuyến thăm Nga lần cuối vào năm 1914, Victoria đã lái xe ngang qua một ngôi nhà ở Yekaterinburg, nơi mà Alix cùng gia đình sau này bị giết hại.<ref>Hough, p. 288</ref> Vào tháng 1 năm 1921, sau một cuộc hành trình dài và phức tạp, thi hài của Elisabeth được an táng tại [[Jerusalem]] trước sự chứng kiến của Victoria. Trong khi đó, thi hài của Alix không bao giờ được tìm thấy khi Victoria còn sống.<ref>{{Chú thích sách|title=Prince Louis of Battenberg|last=Kerr|first=Mark|publisher=Longmans, Green and Co|year=1934|location=London|page=261|author-link=Mark Kerr (Royal Navy officer, born 1864)}}</ref>

Chồng của Victoria qua đời ở Luân Đôn vào tháng 9 năm 1921. Sau khi gặp vợ tại [[Câu lạc bộ Hải quân và Quân sự]] ở [[Piccadilly]], Louis phàn nàn rằng mình cảm thấy không khỏe và Victoria đã thuyết phục chồng nghỉ ngơi trong một căn phòng mà họ đã đặt trong khu phụ của câu lạc bộ. Victoria đã gọi cho bác sĩ và được kê đơn một số loại thuốc, sau đó Victoria đã ra ngoài mua thuốc theo đơn ở một hiệu thuốc gần đó. Khi Victoria quay lại thì Louis đã qua đời.<ref>Hough, p. 333</ref> Trong thời kỳ góa bụa, Victoria chuyển đến một dinh thự thuộc diện '''grace-and-favour''' của [[Cung điện Kensington]] và, theo lời của nhà tiểu sử của Victoria, "trở thành hình mẫu của một nữ chủ của gia tộc đối với đời sống của các Vương thất châu Âu còn tồn tại".{{Efn|Nguyên văn là: "became a central matriarchal figure in the lives of Europe's surviving royalty".}}<ref>Hough, p. 338</ref> Năm 1930, con gái lớn của Viktora là Alice bị suy nhược thần kinh và được chẩn đoán mắc bệnh [[tâm thần phân liệt]].<ref>Vickers, pp. 200–205</ref> Ở thập niên tiếp theo, Victoria chịu phần lớn trách nhiệm phần lớn trong việc giáo dục và nuôi dạy cháu trai là Vương tôn [[Philippos của Hy Lạp và Đan Mạch, Công tước xứ Edinburgh|Philippos của Hy Lạp và Đan Mạch]] trong khoảng thời gian cha mẹ của Philippos ly thân và mẹ Vương tôn bị đưa vào viện tâm thần. Vương tôn Philippos (sau này chính là Vương phu Philip, chồng của [[Elizabeth II|Elizabeth II của Liên hiệp Anh]]) đã chia sẻ rằng: "Tôi rất quý bà ngoại và bà đã luôn giúp đỡ tôi. Bà rất tốt với trẻ con... bà đã tiếp cận chúng cách hợp lý. Bà đã đối xử với chúng theo lẽ cần có - đó là kết hợp hài hòa giữa lý trí và tình cảm."{{Efn|Nguyên văn là: "I liked my grandmother very much and she was always helpful. She was very good with children... she took the practical approach to them. She treated them in the right way—the right combination of the rational and the emotional."}}<ref>Prince Philip quoted in Hough, p. 354</ref>
[[Tập_tin:Philip_de_László_-_Victoria_Mountbatten.jpg|phải|nhỏ|Chân dung bởi [[Philip de László]] năm 1937.]]
Năm 1937, em trai Ernst Ludwig của Victoria qua đời và ngay sau đó người em dâu góa bụa, cháu trai, cháu gái và hai người chắt của Victoria đều qua đời trong một [[Sabena OO-AUB Ostend gặp sự cố|vụ tai nạn máy bay]] ở [[Oostende|Ostend]]. Một người cháu ngoại của Victoria là Vương tôn nữ [[Kaikilia của Hy Lạp và Đan Mạch]] đã kết hôn với cháu trai gọi bác của Victoria (con trai của Ernst Ludwig) là [[Georg Donatus xứ Hessen và Rhein]]. Hai vợ chồng cùng hai con trai nhỏ là Ludwig và Alexander đều bị giết chết khi ở trên máy bay. Con út của Kaikilia là [[Johanna xứ Hessen và Rhein|Johanna]], không có mặt trên máy bay và được chú là Đại Công tử [[Ludwig Hermann xứ Hessen và Rhein]] nhận nuôi nhưng Johanna chỉ sống lâu hơn cha mẹ và các anh trai mười tám tháng rồi qua đời năm 1939 vì bị [[viêm màng não]].<ref>{{Chú thích sách|title=Hessian Tapestry|url=https://archive.org/details/hessiantapestry0000duff|last=Duff|first=David|publisher=Muller|year=1967|location=London|pages=[https://archive.org/details/hessiantapestry0000duff/page/350 350]–353|oclc=565356978}}</ref>

Bi kịch tiếp theo xảy ra ngay sau đó khi con trai của Victoria là George qua đời vì bệnh ung thư xương vào năm sau. Cháu nội của Victoria là [[Pamela Mountbatten|Phu nhân Pamela Hicks]], nhớ rõ những giọt nước mắt của bà nội tại thời điểm đó.<ref>Hough, p. 365</ref> Trong [[Chiến tranh thế giới thứ hai]], Victoria phải rời khỏi Cung điện Kensington vì nơi đây bị ném bom và phải sống một thời gian tại Lâu đài Windsor cùng với Quốc vương [[George VI của Anh|George VI]]. Người con trai còn sống của Victoria là Louis và hai cháu trai [[David Mountbatten, Hầu tước thứ 3 xứ Milford Haven|David Mountbatten]] và Vương tôn Philippos phục vụ trong Hải quân Vương thất, trong khi những người thân ở Đức của Victoria lại chiến đấu ở bên đối lập. Trong khoảng thời gian này, Victoria chủ yếu thời gian để đọc sách và lo lắng cho con cái. Con gái Alice của Victoria vẫn ở Hy Lạp, lúc bấy giờ đã bị chiếm đóng và không thể liên lạc với mẹ trong 4 năm khi chiến tranh lên đến đỉnh điểm.<ref>Hough, pp. 375 and 382</ref> Sau chiến thắng của quân Đồng Minh, Louis được phong làm [[Bá tước Mountbatten của Miến Điện|Tử tước Mountbatten của Miến Điện]] và được đề nghị giữ chức vụ [[Toàn quyền Ấn Độ|Phó vương Ấn Độ]], nhưng Victoria phản đối quyết liệt việc con trai tiếp nhận vị trí này vì biết rằng việc này sẽ nguy hiểm và khó khăn cho con trai nhưng Louis không thay đổi quyết định.<ref>Ziegler, p. 359</ref>

Ngày 15 tháng 12 năm 1948, Thái Hầu tước phu nhân Victoria tham dự [[Lễ rửa tội cho trẻ sơ sinh|lễ rửa tội]] của cháu chắt là [[Charles III|Vương tôn Charles xứ Edinburgh]]. Victoria là một trong tám [[cha mẹ đỡ đầu]], cùng với [[George VI của Anh|Quốc vương George VI]] và [[Mary xứ Teck|Thái hậu Mary]] và [[Margaret của Liên hiệp Anh|Vương nữ Margaret của Liên hiệp Anh]], [[Haakon VII của Na Uy|Quốc vương Haakon VII của Na Uy]], [[Georgios của Hy Lạp và Đan Mạch|Vương tử Georgios của Hy Lạp và Đan Mạch]], [[Patricia Mountbatten, Nữ Bá tước Mountbatten thứ 2 của Miến Điện|Phu nhân Brabourne]] và [[David Bowes-Lyon]].<ref>{{Chú thích web|url=https://www.rct.uk/collection/themes/exhibitions/hrh-the-prince-of-wales-an-exhibition-to-celebrate-his-sixtieth-0/the|tựa đề=The Christening of Prince Charles|nhà xuất bản=Royal Collection Trust|ngày truy cập=18 February 2022|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217142032/https://www.rct.uk/collection/themes/exhibitions/hrh-the-prince-of-wales-an-exhibition-to-celebrate-his-sixtieth-0/the|url-status=dead}}</ref>

Victoria mắc bệnh viêm phế quản (Victoria đã hút thuốc từ năm 16 tuổi)<ref>Hough, p. 53</ref> tại nhà của Bá tước Mountbatten ở [[Broadlands]], [[Hampshire]] vào mùa hè năm 1950. Với câu nói "thà mất ở nhà",<ref>Ziegler, p. 506</ref> Victoria đã chuyển về Cung điện Kensington và qua đời tại đây vào ngày 24 tháng 9 cùng năm, thọ 87 tuổi. Victoria được chôn cất bốn ngày sau đó trong khuôn viên [[Nhà thờ Thánh Mildred, Whippingham]] trên [[Đảo Wight]].<ref name="dnb2" />

== Di sản ==
Với sự giúp đỡ của [[Nữ quan|thị tùng]] là [[Sophie Buxhoeveden|Nam tước Sophie Buxhoeveden]], Victoria đã viết một cuốn hồi ký hiện được lưu giữ tại kho lưu trữ Mountbatten tại [[Đại học Southampton]]. Cuốn hồi ký là một nguồn tài liệu thú vị cho các nhà sử học vương thất.<ref name="dnb2" /><ref>The memoir is available [https://cdn.southampton.ac.uk/assets/imported/transforms/content-block/UsefulDownloads_Download/F419AA816BFC4674981B7BEA9538BD33/MB21_transcript.pdf online].</ref> Tuyển tập các bức thư của Nữ vương Victoria gửi cho cháu gái Victoria đã được xuất bản kèm với lời bình của [[Richard Hough]] và lời giới thiệu của cháu gái của Victoria là [[Patricia Mountbatten, Nữ Bá tước Mountbatten thứ 2 của Miến Điện|Patricia Mountbatten]].<ref>Victoria; edited by Hough, Richard (1975). ''Advice to a grand-daughter: letters from Queen Victoria to Princess Victoria of Hesse.'' London: Heinemann. {{ISBN|0-434-34861-9}}.</ref>

Louis Mountbatten đã từng nhắc về mẹ một cách trìu mến: "Mẹ tôi là người thích nghi rất nhanh, nói rất nhiều, rất xông xáo và thích tranh luận. Với bộ não tuyệt vời của mình, bà đã uốn nắn trí thông minh của mọi người."{{Efn|Nguyên văn là: "My mother was very quick on the uptake, very talkative, very aggressive and argumentative. With her marvellous brain she sharpened people's wits."}}<ref>Earl Mountbatten of Burma quoted in Hough, p. 339</ref> Cháu gái của Victoria cho rằng bà của mình "đáng gờm nhưng không bao giờ đáng sợ"... một người phụ nữ vô cùng thật thà, luôn hướng về lẽ phải và khiêm tốn".{{Efn|Nguyên văn là: "formidable, but never intimidating... a supremely honest woman, full of commonsense and modesty".}}<ref>[[Lady Pamela Hicks]] quoted in Hough, p. 373</ref> Victoria đã tự viết văn bia của riêng mình vào cuối đời trong những lá thư gửi và trò chuyện với con trai rằng: "Điều sẽ sống mãi trong lịch sử là những việc tốt cả mỗi cá nhân và không liên quan gì đến cấp bậc hay chức danh"... Mẹ chưa bao giờ nghĩ rằng bản thân sẽ chỉ được biết đến với cái danh mẹ của con. Bây giờ con đã quá nổi tiếng và không có ai biết chi về mẹ, và mẹ cũng chẳng mong rằng họ biết."{{Efn|Nguyên văn là: "What will live in history is the good work done by the individual & that has nothing to do with rank or title... I never thought I would be known only as your mother. You're so well known now and no one knows about me, and I don't want them to."}}<ref>Quoted in Hough, p. 387</ref>

== Huân chương ==

* {{Lá cờ|Đại Công quốc Hessen}}: Bậc Dame của [[Huân chương Sư tử vàng (Hessen)|Huân chương Sư tử Vàng]], ''1 tháng 1 năm 1883''<ref name="ordensliste">{{Chú thích|title=Großherzoglich Hessische Ordensliste|page=1|year=1914|chapter=Goldener Löwen-orden|place=Darmstadt|publisher=Staatsverlag}}</ref>
* {{Lá cờ|Vương quốc Phổ}}: [[Huân chương Hồng Thập tự (Phổ)|Huân chương Hồng Thập tự]], Đẳng thứ 1<ref name="handbuch">{{Chú thích|title=Hof- und Staats-Handbuch des Großherzogs Hessen|page=2|year=1904|chapter=Genealogie}}</ref>
* {{Lá cờ|Đế quốc Nga}}: Bậc Dame Grand Cross của [[Huân chương Thánh Yekaterina]]<ref name="handbuch" />
* {{Flagcountry|Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland}}:<ref name="handbuch" />
** [[Huân chương Đại lễ Vàng của Nữ vương Victoria]], năm ''1887''
** [[Huân chương Vương thất Victoria và Albert]], Đẳng thứ 1<ref>{{Chú thích sách|url=https://archive.org/details/bub_gb_TUMsAAAAMAAJ|title=An Almanack for the Year of Our Lord ...|last=Joseph Whitaker|publisher=J. Whitaker|year=1897|page=[https://archive.org/details/bub_gb_TUMsAAAAMAAJ/page/n119 110]}}</ref>

== Gia phả ==
{{ahnentafel top|Gia phả của Victoria của Hessen và Rhein|width=100%}}
<center>
{{ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #0FF;
|boxstyle_2=background-color: #FCC;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1= 1. '''{{Màu sắc|Blue|Victoria của Hessen và Rhein}}'''
|2= 2. [[Ludwig IV của Hessen và Rhein]]<ref name=Weir>{{Chú thích sách|last=Weir|first=Alison|author-link=Alison Weir|year=1996|title=Britain's Royal Families: The Complete Genealogy|url=https://archive.org/details/britainssroyalfa0000weir|edition=Revised|publisher=Pimlico|location=London|isbn=0-7126-7448-9|pages=[https://archive.org/details/britainssroyalfa0000weir/page/305 305]–307}}</ref>
|3= 3. [[Alice của Liên hiệp Anh]]<ref name=Weir/>
|4= 4. [[Karl xứ Hessen và Rhein]]<ref name=willis>{{Chú thích sách|last=Willis |first=Daniel A. |title=The Descendants of King George I of Great Britain |publisher=Clearfield Company |year=2002 |page=717 |isbn=0-8063-5172-1}}</ref>
|5= 5. [[Elisabeth của Phổ]]<ref name=willis/>
|6= 6. [[Victoria của Anh|Victoria I của Liên hiệp Anh]]<ref name=Weir/>
|7= 7. [[Albrecht xứ Sachsen-Coburg và Gotha]]<ref name=Weir/>
|8= 8. [[Ludwig II xứ Hessen và Rhein]]<ref name="Zeepvat1995">[[Charlotte Zeepvat|Zeepvat, Charlotte]]. ''Heiligenberg: Our Ardently Loved Hill''. Published in ''Royalty Digest''. No 49. July 1995.</ref>
|9= 9. [[Wilhelmine xứ Baden]]<ref name="Zeepvat1995"/>
|10= 10. [[Friedrich Wilhelm Karl của Phổ]]<ref name="NDB-Elisabeth">{{NDB|4|444|445|Elisabeth|Ludwig Clemm|136924565}}</ref>
|11= 11. [[Maria Anna Amalie xứ Hessen-Homburg]]<ref name="NDB-Elisabeth"/>
|12= 12. [[Vương tử Edward, Công tước xứ Kent và Strathearn|Edward của Liên hiệp Anh]]<ref name=Weir/>
|13= 13. [[Victoire xứ Sachsen-Coburg-Saalfeld]]<ref name=Weir/>
|14= 14. [[Ernst I xứ Sachsen-Coburg và Gotha]]<ref name=Weir/>
|15= 15. [[Luise Pauline xứ Sachsen-Gotha-Altenburg]]<ref name=Weir/>
|16= 16. [[Ludwig I xứ Hessen và Rhein]]<ref name="ADB-Ludwig II">{{cite ADB|19|557|559|Ludwig II., Großherzog von Hessen und bei Rhein|Philipp Walther|ADB:Ludwig II. (Großherzog von Hessen und bei Rhein)}}</ref>
|17= 17. [[Luise Henriette Karoline xứ Hessen-Darmstadt]]<ref name="ADB-Ludwig II"/>
|18= 18. [[Karl Ludwig xứ Baden]]<ref name="Badische">{{chú thích sách |url=https://digital.blb-karlsruhe.de/blbihd/periodical/pageview/248563 |title=Badische Biographien |volume=1 |pages=18–19 |year=1875}}</ref>
|19= 19. [[Amalie xứ Hessen-Darmstadt]]<ref name="Badische"/>
|20= 20. [[Friedrich Wilhelm II của Phổ]]<ref name="ADB-Wilhelm">{{Cite ADB|43|171|177|Wilhelm, Prinz von Preußen|Herman von Petersdorff|ADB:Wilhelm (Prinz von Preußen)}}</ref>
|21= 21. [[Friederike Luise xứ Hessen-Darmstadt]]<ref name="ADB-Wilhelm"/>
|22= 22. [[Friedrich V xứ Hessen-Homburg]]<ref name="NDB-Marianne">{{NDB|16|210|211|Marianne|Stefan Hartmann|119259737}}</ref>
|23= 23. [[Karoline xứ Hessen-Darmstadt]]<ref name="NDB-Marianne"/>
|24= 24. [[George III của Anh|George III của Liên hiệp Anh]]<ref name=louda>{{Chú thích sách| last1 = Louda| first1 = Jiří|author1-link=Jiří Louda|last2=Maclagan |first2=Michael|author2-link=Michael Maclagan| title = Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe| url = https://archive.org/details/linesofsuccessio0000loud| year = 1999| publisher = Little, Brown| location = London| isbn = 1-85605-469-1| page = [https://archive.org/details/linesofsuccessio0000loud/page/34 34] }}</ref>
|25= 25. [[Charlotte xứ Mecklenburg-Strelitz]]<ref name=louda/>
|26= 26. [[Franz I xứ Sachsen-Coburg-Saalfeld]] (= 28) <ref name=louda/>
|27= 27. [[Auguste Reuß xứ Ebersdorf]] (= 29)<ref name=louda/>
|28= 28. [[Franz I xứ Sachsen-Coburg-Saalfeld]] (= 26)<ref name=louda/>
|29= 29. [[Auguste Reuß xứ Ebersdorf]] (= 27)<ref name=louda/>
|30= 30. [[August I xứ Sachsen-Gotha-Altenburg]]<ref name=louda/>
|31= 31. [[Luise Charlotte xứ Mecklenburg-Schwerin]]<ref name=louda/>}}
<center/>
{{ahnentafel bottom}}

== Ghi chú ==
<references group="lower-alpha"/>

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Đọc thêm ==
*{{Chú thích sách | last = Massie | first = Robert K.|author-link=Robert K. Massie | title = The Romanovs: The Final Chapter | url = https://archive.org/details/romanovsfinalcha00mass | publisher = Ballantine Books | location = New York | year = 1995 | isbn = 978-0-345-40640-8 }}
* {{Chú thích sách | last = Miller | first = Ilana D. | title = The Four Graces: Queen Victoria's Hessian Granddaughters | url = https://archive.org/details/fourgraces0000ilan | publisher = Kensington House Books | location = East Richmond Heights, California | year = 2011 | isbn = 978-0-9771961-9-7 }} A "sisters" biography of the four surviving daughters of Princess Alice, Grand Duchess of Hesse and by Rhine, told from the point of view of Princess Victoria.
* {{Chú thích sách | last = Mountbatten | first = Victoria | title = Recollections of Victoria Mountbatten, Marchioness of Milford Haven | url = https://cdn.southampton.ac.uk/assets/imported/transforms/content-block/UsefulDownloads_Download/F419AA816BFC4674981B7BEA9538BD33/MB21_transcript.pdf}}

== Liên kết ngoài ==
{{Thể loại Commons|Victoria Mountbatten, Marchioness of Milford Haven|Viktoria của Hessen và Rhein}}
*[http://www.iow.uk.com/whippingham-church/cyandg.htm St. Mildred's Church, Whippingham, Isle of Wight] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525172512/http://www.iow.uk.com/whippingham-church/cyandg.htm |date=2011-05-25 }}
*[http://www.southampton.ac.uk/archives/cataloguedatabases/mbintro.html The Mountbatten Archive at the University of Southampton]
*{{Npg name|name=Victoria, Marchioness of Milford Haven}}
{{Đại Công nữ Hessen}}
[[Thể loại:Gia tộc Battenberg]]
[[Thể loại:Gia tộc Mountbatten]]
[[Thể loại:Sinh năm 1863]]
[[Thể loại:Mất năm 1950]]