Xem mã nguồn của Vittorio Amedeo II của Sardegna

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Vittorio Amedeo II của Sardegna
| hình = Portrait of Duke Victor Amadeus II of Savoy, in armour.png
| ghi chú hình = Vittorio Amedeo, chân dung bởi họa sĩ vô danh.
| chức vị = Vua của Sardegna
| tại vị = 17 tháng 2 năm 1720 – 3 tháng 9 năm 1730
| tiền nhiệm = [[Karl VI của Thánh chế La Mã|Karl VI]]
| kế nhiệm = [[Carlo Emanuele III của Sardegna]]
| chức vị 1 = Vua của Sicilia
| tại vị 1 = 22 tháng 9 năm 1713 – 17 tháng 2 năm 1720
| đăng quang 1 = 24 tháng 12 năm 1713
| tiền nhiệm 1 = [[Felipe V của Tây Ban Nha|Felipe V]]
| kế nhiệm 1 = [[Karl VI của Thánh chế La Mã|Karl VI]]
| chức vị 2 = Công tước xứ Savoia
| tại vị 2 = 12 tháng 6 năm 1675 – 3 tháng 9 năm 1730
| tiền nhiệm 2 = [[Carlo Emanuele II]]
| nhiếp chính 2 = [[Marie Jeanne của Savoia-Nemours|Marie Jeanne]]  ''(1675–1684)''
| kế nhiệm 2 = [[Carlo Emanuele III của Sardegna]]
| phối ngẫu = [[Anne Marie của Orléans]] <br> [[Anna Canalis di Cumiana]]
| con cái = [[Maria Adelaide của Savoia|Maria Adélaïde, Trữ phi của Pháp]] <br> [[Maria Luisa Gabriella của Savoia|Maria Luisa, Vương hậu Tây Ban Nha]] <br> [[Vittorio Amedeo của Savoia|Vittorio Amedeo, Thân vương xứ Piedmont]] <br> [[Carlo Emanuele III của Sardegna|Carlo Emanuele III, Vua của Sardegna]] <br> Bất hợp pháp:<br> 
[[Maria Vittoria của Savoia|Maria Vittoria, Thân vương phi xứ Carignano]] <br> [[Vittorio Francesco của Savoia|Vittorio Francesco, Hầu tước Susa]]
| tên đầy đủ = {{langx|it|Vittorio Amedeo Francesco di Savoia}} <br> {{langx|fr|Victor-Amédéé-François de Savoie}}
| hoàng tộc = [[Vương tộc Savoia|Nhà Savoy]]
| cha = [[Carlo Emanuele II của Savoia]]
| mẹ = [[Marie Jeanne của Savoia-Nemours]]
| sinh = 14 tháng 5 năm 1666
| nơi sinh = Cung điện Hoàng gia Turin, Savoia
| mất = 31 tháng 10 năm 1732 (66 tuổi)
| nơi mất = Lâu đài Rivol, Savoia
| nơi an táng = Vương cung thánh đường Superga
| tôn giáo = [[Giáo hội Công giáo|Công giáo La Mã]]
| chữ ký = Автограф Витторио Амедео II ди Савойя.jpg
}}

'''Vittorio Amedeo II của Sardegna''' ([[Tiếng Ý]]: ''Vittorio Amedeo Francesco''; 14 tháng 5 năm 1666{{sfn|Oresko|2004|p=23}} – 31 tháng 10 năm 1732) là người đứng đầu Vương tộc Savoia và là người cai trị các lãnh thổ của [[Nhà nước Savoyard]] từ ngày 12 tháng 6 năm 1675 cho đến khi ông thoái vị vào năm 1730. Ông là người đầu tiên của dòng họ mình giành được vương miện hoàng gia, trước hết trị vì với tư cách [[Vua của Sicilia]] (1713–1720) và sau đó là [[Vua của Sardegna]] (1720–1730). Trong số các tước hiệu khác của ông có Công tước xứ Savoia, Công tước xứ Montferrat, [[Thân vương xứ Piemonte|Thân vương xứ Piedmont]], Hầu tước xứ Saluzzo và Bá tước xứ Aosta, Maurienne và Nice.

Louis XIV đã sắp đặt cuộc hôn nhân của ông nhằm duy trì ảnh hưởng của Pháp tại Savoia. Vittorio Amedeo nhanh chóng thoát khỏi sự chi phối của Pháp. Khi cha ông qua đời vào năm 1675, mẹ ông là Marie Jeanne Baptiste của Nemours trở thành nhiếp chính cho con trai 9 tuổi và bà giữ quyền lực trên thực tế cho đến năm 1684, khi Vittorio Amedeo buộc bà phải chấm dứt mọi sự can dự vào công việc triều chính.{{sfn|Symcox|1983|p=69}} 

Sau khi tham chiến trong [[Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha]], ông được ban thưởng [[Vương quốc Sicilia]] vào năm 1713, nhưng năm 1720 ông buộc phải đổi lấy [[Vương quốc Sardegna|Vương quốc Sardinia]] nghèo hơn.{{sfn|Storrs|1999|p=160}} 

Trị vì hơn 55 năm, ông là vị quân chủ có thời gian trị vì lâu nhất trong lịch sử Vương tộc Savoia vượt qua [[Carlo Emanuele I của Sardegna|Carlo Emanuele I]]. Vittorio Amedeo để lại ảnh hưởng văn hóa đáng kể ở Turin, tu sửa Cung điện Hoàng gia Turin, Cung điện Venaria, ''Palazzina di caccia di Stupinigi'', cũng như xây dựng Vương cung thánh đường Superga, nơi ông được an táng.{{sfn|Symcox|1983|p=78}} 

== Thuở nhỏ và thời nhiếp chính ==
[[Tập tin:Laurent Dufour - Kinderbildnis des Erbprinzen Viktor Amadeus II. von Savoyen - 3243 - Bavarian State Painting Collections.jpg|trái|nhỏ|321x321px|Vittorio Amedeo khi còn nhỏ, bởi Laurent Dufour, 1675.]]
Vittorio Amedeo sinh ra tại [[Cung điện Hoàng gia Turin]], [[Torino|Turin]]. Ông là con trai của [[Carlo Emanuele II của Savoia|Carlo Emanuele II]], Công tước xứ Savoia và người vợ thứ hai của ông là [[Marie Jeanne Baptise xứ Savoie-Nemours|Marie Jeanne Baptiste của Nemours]]. Vương tử được đặt tên theo ông nội là [[Vittorio Amedeo I của Savoia|Vittorio Amedeo I]], ông là đứa con duy nhất của cha mẹ mình.{{sfn|Symcox|1983|p=69}} Khi còn nhỏ, ông mang tước hiệu [[Thân vương xứ Piemonte|Thân vương xứ Piedmont]], tước hiệu truyền thống dành cho người thừa kế của công quốc Savoia. Là một đứa trẻ yếu ớt, sức khỏe của ông được theo dõi rất cẩn thận. Khi còn nhỏ, ông có niềm đam mê với quân đội được ghi nhận là rất thông minh.{{sfn|Symcox|1983|p=69}} 

Cha ông qua đời vào tháng 6 năm 1675 tại Turin ở tuổi 40 sau một loạt cơn sốt dữ dội.{{sfn|Frézet|1827|p=594}} Mẹ ông được tuyên bố là Nhiếp chính của Savoia và được gọi là ''[[Fils de France#Madame Royale|Madame Royale]]'' tại triều đình đã nắm quyền lực. Năm 1677, trong thời gian nhiếp chính, bà cố gắng sắp đặt cuộc hôn nhân giữa con trai và người em họ ruột của ông là Vương nữ [[Isabel Luísa của Bồ Đào Nha]], người được xem là người thừa kế của cha bà, [[Pedro II của Bồ Đào Nha|Pedro II]] và cũng là dì của Vittorio Amedeo. Mẹ ông thúc ép ông đồng ý cuộc hôn nhân này, vì điều đó sẽ giúp Marie Jeanne duy trì quyền kiểm soát lâu dài đối với Công quốc Savoiatư cách nhiếplà  chính, do con trai bà sẽ phải sống ở Bồ Đào Nha cùng vợ mới. Khi bà qua đời, công quốc sẽ trở lại thuộc [[Vương quốc Bồ Đào Nha]].Nhưng Vittorio Amedeo từ chối, thậm chí còn có Savoia dù một hợp đồng hôn ước đã được ký giữa Bồ Đào Nha và Savoia vào ngày 15 tháng 5 năm 1679,{{sfn|Oresko|2004|p=35}} hôn sự nhanh chóng bị hủy bỏ. 

Những ứng viên kết hôn khác bao gồm [[Maria Antonia Josepha của Áo|Maria Antonia của Áo]], [[Maria Sophia của Neuburg]] và [[Anna Maria Luisa de' Medici|Anna Maria Luisa de’ Medici]]. Vittorio Amedeo rất quan tâm đến hôn sự với [[Toscana|Tuscany]] và các cuộc đàm phán được giữ bí mật với Pháp, dù cuộc hôn sự này cũng không thành công. Dưới ảnh hưởng của [[Louis XIV của Pháp|Louis XIV]] và Marie Jeanne, Vittorio Amedeo bị buộc phải kết hôn với một Vương nữ Pháp là [[Anne Marie của Orléans|Anne Marie xứ Orléans]]. Mẹ ông rất ủng hộ cuộc hôn nhân này và luôn cổ vũ các lợi ích của Pháp, do bà sinh ra ở [[Paris]] và là thành viên của một nhánh phụ của Vương tộc Savoia xin cưới Anne Marie vào tháng 3 năm 1684.{{sfn|Ragnhild|1997|p=334}} Vittorio Amede, người đã sử dụng các đồng minh chính trị để giành sự ủng hộ nhằm chấm dứt sự kiểm soát của mẹ đối với quyền lực, đã thành công vào năm 1684 khi bà bị cấm can thiệp vào công việc triều đình.{{sfn|Oresko|2004|p=37}} 

=== Chiến tranh Muối ===
Một biến cố trọng đại dưới thời nhiếp chính của mẫu thân ông là Cuộc Chiến Muối năm 1680. Những cuộc nổi dậy này khởi phát từ việc dân chúng cực kỳ bất mãn với thuế đánh vào muối áp dụng tại tất cả các thành thị thuộc xứ Savoia. Chế độ thu thuế này vốn được Công tước [[Emanuele Filiberto xứ Savoia|Emmanuel Philibert xứ Savoia]] thiết lập nhằm tăng nguồn thu cho công khố vương triều. Việc phải nộp một loại thuế hằng năm, tồn tại hơn một thế kỷ, đã gây phẫn uất sâu sắc trong dân chúng. Cuối cùng, bạo loạn bùng phát tại [[Mondovì]], nơi dân chúng từ chối nộp thuế cho đặc phái viên của Savoia, [[Andrea Cantatore di Breo]]. Tình hình rối loạn buộc triều đình phải phái quân đến trấn áp; Mondovì nhanh chóng bị dẹp yên. Tuy nhiên, tại Montaldo, sự náo động lại bùng lên lần nữa, dữ dội hơn trước. Hai trăm binh sĩ bị sát hại trong những trận giao chiến kéo dài nhiều ngày liền.
[[Tập tin:Atelier d’Henri Gascard - Victor-Amédée II de Savoie.jpg|nhỏ|Vittorio Amedeo được miêu tả là thần [[Apollo]].]]
Tin tức về các cuộc phản loạn lan rộng khắp nơi, và nhanh chóng trở nên rõ ràng rằng toàn cõi Piedmont đang đứng trước bờ vực đại loạn. Lúc ấy, quyền bính vẫn nằm trong tay mẹ ông, và bà ra lệnh các đại diện của Mondovì phải đến Turin để ký hòa ước. Tại đây, họ được ấn tôn nghênh tiếp bởi vị vua khi ấy còn trẻ tuổi, ông đã đồng ý chuẩn thuận các hòa ước này. Sự kiện ấy đã trao cho Vittorio Amedeo cơ hội đầu tiên để thi triển uy quyền trên chính trường Savoia.

== Công tước xứ Savoia ==
Sau khi thành công đoạt lại quyền bính từ tay mẫu thân tại Savoia, Vittorio Amedeo hướng sự chú ý đến cuộc hôn phối sắp tới của mình với vương nữ [[Anne Marie của Orléans|Anne Marie]], con gái út của [[Philippe I xứ Orléans|Philippe I, Công tước Orléans]] (em trai của Louis XIV) và [[Henrietta của Anh]]. Hôn ước giữa Anne Marie và Công tước xứ Savoia được ký tại Versailles ngày 9 tháng 4. Ngày 10 tháng 4 năm 1684, Anne Marie được cử hành lễ thành hôn đại diện với Vittorio Amedeo ngay tại Versailles; hôn lễ chính thức khi hai bên diện kiến nhau diễn ra vào 6 tháng 5 năm 1684.

=== Vấn đề người Vaudois ===
Dưới áp lực của Louis XIV, Vittorio Amedeo II khởi động một cuộc bức hại quy mô lớn đối với người Vaudois (những tín đồ [[Kháng Cách]] ở [[Piemonte|Piedmont]] và Savoia) vào năm 1685. Quốc khố khi ấy kiệt quệ vì nhiều cuộc xung đột liên tiếp và nạn đói năm 1679 vốn đã tiêu hao toàn bộ nguồn lực cuối cùng.{{sfn|Symcox|1983|p=92}} Tuy nhiên, do liên minh của ông với [[Vương quốc Anh (927–1707)|Anh Quốc]] và [[Cộng hòa Hà Lan]] trong [[Chiến tranh Chín Năm]], ông buộc phải chấm dứt chính sách đàn áp này từ năm 1688, và đến 1694 ban hành một [[Sắc lệnh Khoan Dung]]. Dẫu vậy, năm 1698, Louis XIV lại buộc ông phải trục xuất toàn bộ người Kháng Cách nhập cư khỏi Savoia, theo điều khoản của hòa ước năm 1696.{{sfn|Storrs|1999|p=147}}

Trong thời gian này, Vittorio Amedeo ngày càng nóng lòng muốn giải thoát bản thân khỏi sự chi phối của Louis XIV. Bước đi độc lập đầu tiên của ông là chuyến vi hành sang [[Venezia|Venice]] năm 1687, nơi ông bí mật hội kiến Thân vương [[Eugène de Savoie-Carignan|Eugene xứ Savoia]] cùng nhiều nhân vật khác. Louis XIV phát giác điều này và lập tức yêu cầu Vittorio Amedeo phải mở thêm một chiến dịch đàn áp người Vaudois. Ông miễn cưỡng tuân theo, nhưng như các sự kiện sau đó cho thấy, không lâu sau ông đã quyết định quay sang liên minh với các thế lực chống lại Pháp.{{sfn|Chisholm|1911}}

=== Cải cách nội bộ ===
Vittorio Amedeo II tiến hành hàng loạt cải cách hành chính quy mô lớn trong lãnh thổ Savoia. Năm 1696, ông thiết lập một hệ thống tổng giám quan (intendants) theo mô hình Pháp, phụ trách việc thu thuế và duy trì pháp luật. Năm 1697, ông mở cuộc đạc điền quy mô lớn, hoàn thành phần lớn vào năm 1711, gọi là ''Perequazione'', nhằm rà soát ruộng đất và đặc quyền của Giáo hội cùng giới quý tộc. Đến năm 1717, ông cải tổ hệ thống thư lại ở Turin, thiết lập các thư ký chuyên trách về chiến tranh, nội vụ và ngoại giao. Từ thập niên 1670, ông cũng xây dựng một khu hành chính mới quanh cung điện công tước tại Turin, bao gồm học viện quân sự, bộ chiến tranh, xưởng đúc tiền và trạm quan thuế. Các công trình này vẫn chưa hoàn tất khi ông qua đời.

Vittorio Amedeo cũng thực hiện nhiều cải tổ trong quân đội. Khi một pháo đài trọng yếu bị tấn công, ông thường thay tướng trấn thủ bằng những chỉ huy mà ông tin tưởng tuyệt đối.{{sfn|Storrs|1999|p=29}} Năm 1690, ông thành lập dân quân tinh nhuệ trong lãnh địa; sau đó, năm 1714, ông cải tổ toàn diện hệ thống dân quân và ban hành bộ luật quân dịch nghiêm ngặt, trong đó mỗi địa khu phải cung cấp một số binh sĩ tương ứng với dân số.{{sfn|Storrs|1999|p=36-37}} Từ năm 1713, ông còn bắt đầu xây dựng hải quân riêng, dựa trên lực lượng hải quân hạn chế của Sicilia mà ông được trao quyền cai quản.

Vittorio Amedeo sử dụng các đội quân lão luyện từng tham chiến ở nước ngoài để củng cố quyền lực trong nước. Khi đối diện với cuộc nổi loạn ở Mondovì cuối thế kỷ, ông đưa quân cựu binh từ Chiến tranh Chín Năm tới và nhanh chóng tái lập quyền uy. Ông cũng dùng chiến lược tương tự để dẹp cuộc bạo loạn phản thuế ở [[Cigliano]] năm 1724.{{sfn|Storrs|1999|p=21}}

== Ngoại giao ==
Dưới thời nhiếp chính, mặc dù Savoia là một lãnh địa thuộc [[Đế quốc La Mã Thần thánh]], nước này lại phụ thuộc nặng nề vào Pháp, gần như trở thành một vệ tinh của Louis XIV. Vittorio Amedeo II đã phá vỡ sự lệ thuộc này bằng cách gia nhập phe chống Pháp trong cả Chiến tranh Chín Năm và [[Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha]].{{sfn|Storrs|1999|p=1}} Savoia khi đó là đồng minh có giá trị, vì vị trí chiến lược cho phép mở mặt trận thứ hai tấn công Pháp từ phía nam.{{sfn|Storrs|1999|p=6}} Trong hai cuộc chiến, Savoia dựa nhiều vào khoản viện trợ nước ngoài, đặc biệt từ Anh Quốc và Cộng hòa Hà Lan, để duy trì lực lượng quân sự.

=== Chiến tranh chín năm ===
[[Tập tin:Maria Giovanna Battista Clementi, La Clementina, Portrait of Victor Amadeus II of Savoy, during the siege of Turin (1706), Reggia di Venaria (from Castle of Racconigi).jpg|nhỏ|399x399px|Vittorio Amedeo trong Cuộc vây hãm Turin]]
Khi Chiến tranh Chín Năm bắt đầu, Savoia có ba trung đoàn đang phục vụ quân đội Pháp tại [[Vlaanderen|Flanders]]. Vittorio Amedeo suốt giai đoạn đầu chiến tranh đã phải vật lộn để đưa các đơn vị đó trở về phục vụ chính mình.{{sfn|Storrs|1999|p=32}} Một phần trong thỏa thuận mà ông ký với Đại Liên minh chống Pháp là các cường quốc sẽ giúp ông thu hồi [[Pinerolo]]{{sfn|Storrs|1999|p=1}} - vùng đất mà người ông nội trùng tên với ông đã để mất nhiều thập niên trước. Năm 1692, ông là thành viên duy nhất của Đại Liên minh mang chiến tranh lên lãnh thổ Pháp, bằng cuộc xâm lược Dauphiné. Trong các năm 1695 và 1696, ông bí mật đàm phán một hiệp ước riêng với Louis XIV, trong đó có điều khoản trả lại Pinerolo cho Savoia.{{sfn|Storrs|1999|p=2}} Trong suốt cuộc chiến, Vittorio Amedeo đã tăng mạnh quân số của Savoia từ khoảng 8.500 lên hơn 24.000.{{sfn|Storrs|1999|p=24}}

=== Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha ===
[[Tập tin:Western Europe Utrecht Treaty.jpg|trái|nhỏ|Bản đồ Tây Âu năm 1713; Công quốc Savoia được tô màu vàng ở trung tâm.]]
Trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, các khoản trợ cấp từ nước ngoài chiếm gần một nửa tổng thu ngân sách mà Savoia huy động cho chiến tranh. Kết thúc Chiến tranh Chín Năm đã định hình lại thế cân bằng mới tại châu Âu: khi [[Carlos II của Tây Ban Nha]] qua đời mà không có con nối ngôi, ông để lại ngai vàng cho Felipe, cháu trai của Louis XIV. Di chúc nêu rõ rằng nếu Felipe không chấp thuận thì ngôi vua sẽ truyền cho em trai là [[Charles của Pháp, Công tước xứ Berry|Charles]]. Victor Amadeus cũng nằm trong hàng thừa kế vì ông là chắt của Infanta (Vương nữ) [[Catalina Micaela của Tây Ban Nha|Catherine Michaela của Tây Ban Nha]].{{sfn|Storrs|1999|p=134}} Do đó, ông trông đợi được bồi thường lãnh thổ từ một phần đất rộng lớn từng thuộc đế quốc Tây Ban Nha. Vittorio Amedeo đặc biệt nhắm đến [[Công quốc Milano|Công quốc Milan]], và khi ông ký hiệp ước với Louis XIV, ông được Pháp ủng hộ trong việc chiếm lấy công quốc này. Tuy nhiên, với Hiệp ước Vigevano tháng 10 năm 1696, sự ủng hộ của Louis XIV suy giảm.{{sfn|Storrs|1999|p=134}} Sau đó, Vittorio Amedeo quay sang liên minh với Hoàng đế [[Leopold I của Thánh chế La Mã|Leopold I]].
[[Tập tin:Grance affresco asedio di torino (01).jpg|nhỏ|Cuộc vây hãm Turin năm 1706.]]
Anh và Áo đều phớt lờ yêu sách của ông; phía Áo đã có sẵn ứng viên của họ là Đại Công tước [[Karl VI của Thánh chế La Mã|Karl]], người lập tức tự xưng là Vua Tây Ban Nha. Đại Công tước xứ Toscana cũng phớt lờ đòi hỏi của ông. Trong lúc đó, Vittorio Amedeo tiếp tục mở rộng lãnh thổ Savoia bằng cách mua lại nhiều lãnh địa trong Đế quốc La Mã Thần thánh.

Vittorio Amedeo rơi vào thế bị bao vây: bốn phía Savoia đều là lãnh thổ do các vị vua Vương tộc Bourbon cai trị, đối thủ của [[Felipe V của Tây Ban Nha|Felipe V]]. Ông bị buộc phải cho quân Pháp đi qua đất mình để đổi lấy Milan, vùng đất mà ông khao khát bấy lâu. Bị cưỡng bách, ông một lần nữa phải liên minh với Louis XIV và cháu trai ông là Felipe V của Tây Ban Nha. Con gái ông, [[Maria Luisa Gabriella của Savoia|Maria Luisa]], được dùng như con cờ để củng cố liên minh để kết hôn với Felipe V năm 1701. Cũng trong năm 1701, ông chiến đấu dũng mãnh tại trận Chiari, nhân danh quyền kiểm soát Milan của phe Bourbon.{{sfn|Symcox|1983|p=139}} Đến 1702, Vittorio Amedeo đã cân nhắc đổi phe trở lại với hoàng đế, và ông bí mật trao đổi thư từ với Leopold I, người hứa trao cho ông [[Công quốc Montferrat]]. Để dụ ông, hoàng đế tăng mức “hối lộ”, thêm nhiều lãnh thổ ở Lombardy, nhưng Vittorio Amedeo vẫn phớt lờ.

Năm 1703, ông đổi phe, gia nhập Đại Liên minh như ông từng làm trong Chiến tranh Chín Năm.{{sfn|Storrs|1999|p=128}} Savoia chịu thiệt hại nặng trước lực lượng Pháp đông hơn, dẫn đến cuộc vây hãm Turin năm 1706.{{sfn|Storrs|1999|p=27}} Louis XIV (cùng quân Tây Ban Nha của Felipe V, anh em họ của Anne Marie) vây hãm Turin. Quân Pháp do [[Philippe II xứ Orléans|Công tước xứ Orléans]], anh cùng cha khác mẹ của Anne Marie, chỉ huy. Anne Marie cùng mẹ chồng và các con phải chạy khỏi Turin để đến [[Genova|Genoa]] lánh nạn.{{sfn|Storrs|1999|p=3-4}} Đến tháng 9 năm 1706, Turin được giải cứu bởi lực lượng liên hợp của Vittorio Amedeo và Eugene.{{sfn|Storrs|1999|p=27}}

== Vua của Sicilia ==
Nhờ sự trợ giúp của ông trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, Vittorio Amedeo II đã giành được [[Vương quốc Sicilia]] vào năm 1713 theo [[Hiệp ước Utrecht|Hòa ước Utrecht]], vốn kết thúc cuộc chiến. Ông được trao vương miện Vua Sicilia tại [[Palermo]] ngày 24 tháng 12 năm 1713, rồi trở về Turin vào tháng 9 năm 1714.

Với tư cách là một quân vương độc lập và là một nhân vật chủ chốt trong cuộc chiến vừa qua, Vittorio Amedeo mở rộng đáng kể quan hệ ngoại giao. Khi còn là công tước, ông chỉ có các phái viên và sứ quán tại Pháp, Đế quốc La Mã Thần thánh và Roma. Năm 1717, ông thành lập Bộ Ngoại giao của chính mình.{{sfn|Storrs|1999|p=122-126}}[[Tập tin:Coronation of H.M. King Vittorio Amedeo II of Savoy to King of Sardinia.png|nhỏ|300x300px|Lễ đăng quang lên ngôi Sardegna.]]
== Vua Sardegna ==
Năm 1720, Vittorio Amedeo bị buộc phải đổi Sicilia lấy vương quốc kém quan trọng hơn là [[Vương quốc Sardegna|vương quốc]] [[Vương quốc Sardegna|Sardegna]], sau khi một liên minh bốn nước có bao gồm cả vài đồng minh cũ của ông đã phản đối việc ông nắm giữ Sicilia.{{sfn|Symcox|1983|p=232}}

Trong Đế quốc La Mã Thần thánh, ông giữ các tước hiệu: [[hầu tước]], [[thân vương]] và [[phó vương]] vĩnh viễn.

== Thoái vị và những năm cuối đời ==
Sau khi làm nhiều việc để cải thiện di sản nước nhà từ năm 1684, Vittorio Amedeo bất ngờ quyết định thoái vị vào tháng 9 năm 1730. Nhà vua đơn độc này đã mất hầu hết gia quyến, bao gồm cả người con trai trưởng – [[Vittorio Amedeo của Savoia|Thân vương xứ Piemonte]], người ông yêu quý nhất. Ông tìm sự an ủi nơi người tình nhân là [[Anna Canalis di Cumiana]]. Hai người kết hôn bí mật vào ngày 12 tháng 8 năm 1730 tại Nhà nguyện Hoàng gia ở Turin, sau khi nhận phép của Giáo hoàng [[Giáo hoàng Clêmentê XII|Clement XII]]. Dù đã ngoài bốn mươi, Anna vẫn hấp dẫn, Vittorio Amedeo vốn say mê bà từ lâu. Như một món quà cưới, ông phong bà làm Hầu tước phu nhân Spigno.{{sfn|Symcox|1983|p=229}}

Ngày 3 tháng 9 năm 1730, họ tuyên bố công khai hôn nhân, khiến triều đình náo loạn. Một tháng sau, Vittorio Amedeo tuyên bố mong muốn thoái vị và chính thức thoái vị tại Lâu đài Rivoli, đúng vào ngày ông cử hành hôn lễ công khai. Con trai ông lên ngôi với vương hiệu [[Carlo Emanuele III của Sardegna|'''Carlo Emanuele III''']].

Vittorio Amedeo tự xưng là “Quốc vương Vittorio Amedeo” và cùng Anna dọn đến lâu đài Chambéry gần kinh đô. Ông duy trì một đoàn tùy tùng nhỏ và vẫn được báo cáo về tình hình quốc sự. Thứ xa hoa duy nhất của ông là luôn giữ bên mình là bộ tóc giả kiểu Louis XIV. Năm 1731, dưới sự ảnh hưởng của Anna sau khi bị đột quỵ, ông tuyên bố muốn khôi phục lại ngôi vua và báo cho con trai biết. Con trai ông lập tức ra lệnh bắt giam cha giải đến Lâu đài Moncalieri. Anna bị đưa đến một nhà cải tạo dành cho phụ nữ ở Lâu đài Ceva, nhưng sau đó được phép trở lại Lâu đài Rivoli, nơi chồng bà bị giam. Bà được trở về sống cùng ông vào ngày 12 tháng 4. Cơn đột quỵ dường như đã ảnh hưởng tâm trí Vittorio Amedeo, khiến ông trở nên bạo lực với vợ, đổ lỗi cho bà về mọi bất hạnh.

Vittorio Amedeo qua đời ngày 31 tháng 10 năm 1732, được an táng tại Tu viện San Giuseppe ở Carignano. Con trai ông không an táng cha tại Vương cung thánh đường Superga nơi chính Vittorio Amedeo đã xây và muốn được chôn, vì Carlo không muốn nhắc lại vụ việc thoái vị gây tai tiếng. Sau đó, Anna được chuyển đến Tu viện Thăm viếng tại Pinerolo, nơi bà qua đời ở tuổi 88.

== Di sản văn hóa ==
Bất chấp những cải cách chính trị và khát vọng nâng cao vị thế của Nhà Savoia trên trường châu Âu, Vittorio Amedeo II của Sardegna đã để lại một di sản văn hóa hết sức đáng kể tại thành phố nơi ông chào đời là Turin. Năm 1697, Vittorio Amedeo mời [[André Le Nôtre]] thiết kế những khu vườn rộng lớn cho Cung điện Hoàng gia Turin. Trước đó, ông cũng đã thuê họa sĩ người Vienna [[Daniel Seiter]] trang trí một phòng trưng bày nổi tiếng trong cung điện này, công trình vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Về sau, Vittorio Amedeo đã phong tước hiệp sĩ cho Seiter. Ông cũng tích cực bảo trợ âm nhạc tại Savoia, khiến triều đình trở thành một trung tâm quan trọng quy tụ nhiều nhạc sĩ xuất sắc của thời kỳ đó.

Sau khi được tấn phong làm Vua của Sicilia tại Palermo vào ngày 24 tháng 12 năm 1713, Vittorio Amedeo trở về Turin vào tháng 9 năm 1714. Từ Palermo, ông đưa về kiến trúc sư người Ý [[Filippo Juvarra]], người đã sống nhiều năm tại Rome.{{sfn|Oresko|2004|p=43-44}} Juvarra được Vittorio Amedeo đặc biệt bảo trợ và là người đứng sau nhiều dự án kiến trúc lớn, bao gồm: việc cải tạo Cung điện Hoàng gia Turin, Cung điện Venaria, Palazzina di Caccia di Stupinigi (Nhà nghỉ săn bắn Stupinigi) cũng như xây dựng Vương cung thánh đường Superga. Ngoài ra, Juvarra còn thiết kế nhiều quảng trường và tuyến đường tại Turin. Mẹ của Vittorio Amedeo cũng thuê Juvarra thiết kế chiếc cầu thang lộng lẫy nổi tiếng bên trong Palazzo Madama (Cung điện Madama), nơi bà cư ngụ sau khi bị buộc rời khỏi triều đình.{{sfn|Oresko|2004|p=43-44}}

Năm 1997, [[Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc|UNESCO]] đã ghi danh một quần thể công trình gắn liền với Vittorio Amedeo và gia tộc Savoia vào [[Danh sách di sản thế giới tại châu Âu#Ý (60)|Danh sách Di sản Thế giới]]. Các quần thể này bao gồm: Cung điện Hoàng gia Turin, Palazzo Madama, Palazzina di Caccia di Stupinigi, Villa della Regina (Biệt thự của Vương hậu). Tất cả được xếp chung dưới tên gọi '''[[Các dinh thự của hoàng tộc Savoia]]''' (''Residences of the Royal House of Savoy'').<ref name=":0">{{Cite web |title=Residences of the Royal House of Savoy |url=http://www.sitiunesco.it/index.phtml?id=703 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201065148/http://sitiunesco.it/index.phtml?id=703 |archive-date=1 December 2010 |access-date=24 tháng 5 năm 2026}}</ref>

== Gia đình và con cái ==
[[Tập tin:Vittorio Amedeo II and Anne Marie d'Orléans, School of Savoy, 18th Century.jpg|nhỏ|316x316px|Vittorio Amedeo và vợ, Anne Marie.]]
[[Tập tin:Follower of Voet - Portrait of a lady, traditionally identified as the Marquise de Montespan.png|nhỏ|250x250px|Jeanne Baptiste d'Albert de Luynes]]
Mối quan hệ xa cách giữa ông và mẹ luôn căng thẳng, nguyên nhân thường được cho là tham vọng của bà trong việc giữ quyền lực cho riêng mình.{{sfn|Symcox|1983|p=70}} Marie Jeanne dành phần lớn thời gian của mình cho việc triều chính và hầu như không quan tâm đến đứa con duy nhất. Người mà bà giám sát chặt chẽ để bảo đảm rằng ông sẽ không tìm cách nắm quyền.<ref name=":0" /> Anne Marie đã sinh cho chồng sáu người con, nhưng cũng chịu hai lần sinh non (một nam, một nữ) vào các năm 1691 và 1697. Ba trong số các con của bà về sau có hậu duệ, bao gồm trưởng nữ [[Maria Adelaide của Savoia|Maria Adelaide]] mẫu thân của [[Louis XV của Pháp]]. Nữ nhi thứ hai của bà, [[Maria Luisa Gabriella của Savoia|Maria Luisa]], được gọi là ''Louison'', kết hôn với [[Felipe V của Tây Ban Nha]] năm 1701 và cũng từng nhiều lần [[nhiếp chính vương]] quyền Tây Ban Nha. Hai cuộc hôn phối này là sách lược mà [[Louis XIV của Pháp|Louis XIV]] sử dụng để giữ Vittorio Amedeo đứng về phía Pháp trước khi [[Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha]] nổ ra.{{sfn|Vitelleschi|1905b|p=390}}

Anne Marie vẫn luôn là người vợ tử tận tụy. Bà lặng lẽ chấp nhận tình trạng chồng có nhân tình, người tình lâu dài nhất của ông là người đẹp nổi tiếng [[Jeanne Baptiste d'Albert de Luynes]], người sinh cho ông hai con. Jeanne Baptiste làm tình nhân của ông suốt mười một năm và cuối cùng phải trốn khỏi Savoia do sự mê đắm quá mức của Nhà vua dành cho bà. Về sau, Vittorio Amedeo gả con gái ông với Jeanne Baptiste, [[Maria Vittoria xứ Savoia|Maria Vittoria]] cho Thân vương xứ Carignano, từ dòng này mà Vittorio Emanuele, Thân vương Napoli hiện nay là hậu duệ của hai người. Đứa con ông thương yêu nhất là ngườu có cùng tên, [[Vittorio Amedeo của Savoia|Vittorio Amedeo]], sinh năm 1699, được phong Thân vương xứ Piedmont với tư cách là Trữ quân. Vị Thân vương ấy mất năm 1715 do bệnh đậu mùa.{{sfn|Oresko|2004|p=40}} Anne Marie qua đời năm 1728 sau nhiều cơn đau tim.{{sfn|Vitelleschi|1905b|p=495}}

Quan hệ giữa ông với thứ tử, người sau này kế vị, Carlo Emanuele, thì lạnh nhạt; hai cha con chưa từng hòa hợp.{{sfn|Symcox|1983|p=74}} Vittorio Amedeo sắp đặt hai cuộc hôn nhân đầu tiên của con trai: Cuộc hôn nhân thứ nhất với [[Anne Christine xứ Sulzbach]], trưởng nữ của Bá tước xứ Pfalz-Sulzbach, nhưng chỉ sinh được một con trai chết yểu.{{sfn|Vitelleschi|1905b|p=482}} Cuộc hôn nhân thứ hai với [[Polyxena xứ Hesse-Rotenburg]], chị em họ của Anne Christine, sinh sáu người con, trong đó có vị quân vương tương lai [[Vittorio Amedeo III của Sardegna]].{{sfn|Symcox|1983|p=229}}

=== Con hợp pháp ===

* [[Maria Adelaide của Savoia|Maria Adélaïde xứ Savoia]] (1685–1712), kết hôn với [[Louis của Pháp, Tiểu Trữ quân|Louis, Công tước xứ Bourgogne]], trưởng tử của Trữ quân [[Louis của Pháp, Đại Trữ quân|Louis]], hậu duệ bao gồm [[Louis XV của Pháp|Louis XV]];
* Maria Anna xứ Savoia (14 tháng 8 năm 1687 – 18 tháng 4 năm 1690), mất khi còn nhỏ;
* [[Maria Luisa Gabriella của Savoia|Maria Luisa xứ Savoia]] (1688–1714), kết hôn với [[Felipe V của Tây Ban Nha]], hậu duệ gồm hai vị Quốc vương Tây Ban Nha;
* [[Vittorio Amedeo của Savoia|Vittorio Amedeo xứ Savoia]] (1699–1715), mất khi chưa kết hôn;

* [[Carlo Emanuele III của Sardegna|Carlo Emanuele xứ Savoia]] (1701–1773), Công tước xứ Savoia, về sau là Vua của Sardegna;

* Emanuele Philibert xứ Savoia (1 tháng 12 năm 1705 – 19 tháng 12 năm 1705), mất khi còn nhỏ.

=== Con ngoại hôn ===

* [[Maria Vittoria của Savoia|Maria Vittoria xứ Savoia]] (1690–1766), kết hôn với [[Vittorio Amedeo I của Savoia-Carignano|Vittorio Amedeo I, Thân vương xứ Carignano]], có hậu duệ; về sau được hợp pháp hóa.
* [[Vittorio Francesco của Savoia|Vittorio Francesco xứ Savoia]] (1694–1762), kết hôn với [[Maria Lucrezia Franchi di Pont]], không có con; về sau được hợp pháp hóa.
* Margherita di Savoia (1716–1780), kết hôn với Giovanni Corsini, con trai của [[Bartolomeo Corsini]], Phó vương xứ Sicilia; có hậu duệ, có con ngoại hôn (mẫu thân không rõ).

== Tham khảo ==
{{Reflist|30em}}

== Nguồn ==
{{Refbegin}}
* ''The Gentleman's and London magazine: or monthly chronologer, 1741–1794'', J. Exshaw., 1741
* {{Cite EB1911|wstitle=Victor Amedeus II.|volume=28|page=28}}
* {{cite book |last=Anselme de Sainte-Marie |first=Père |url=https://books.google.com/books?id=n9lEAAAAcAAJ |title=Histoire généalogique et chronologique de la maison royale de France |publisher=Công ty bán sách |year=1726 |edition=Thứ 3 |volume=1 |location=Paris |language=fr |trans-title=Genealogical and chronological history of the royal house of France |ref={{harvid|Anselme|1726}}}}
* {{cite book |last=Frézet |first=Jean |url=https://books.google.com/books?id=x2s7AQAAMAAJ |title=Histoire de la Maison de Savoie |publisher=Alliana và Paravia |year=1827 |volume=2}}
* {{cite encyclopedia |year=2004 |title=Maria Giovanna Battista of Savoy-Nemours (1644–1724): daughter, consort, and Regent of Savoy |encyclopedia=Queenship in Europe 1660–1815: The Role of the Consort |publisher=Nhà xuất bản Đại học Cambridge |last=Oresko |first=Robert |editor-last=Campbell Orr |editor-first=Clarissa |pages=16–55 |isbn=0-521-81422-7}}
* {{cite book |last=Ragnhild |first=Marie Hatton |url=https://archive.org/details/royalrepublicans0000unse |title=Royal and republican sovereignty in early modern Europe |publisher=Nhà xuất bản Đại học Cambridge |year=1997 |isbn=0-521-41910-7 |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Storrs |first=Christopher |title=War, diplomacy and the rise of Savoy, 1690-1720 |url=https://archive.org/details/wardiplomacyrise0000stor |date=1999 |publisher=Nhà xuất bản Đại học Cambridge |isbn=0-521-55146-3 |publication-place=Cambridge}}
* {{Cite book |last=Symcox |first=Geoffrey |url=https://books.google.com/books?id=WSaUCA1HzroC |title=Victor Amadeus II: absolutism in the Savoyard State, 1675–1730 |date=1983 |publisher=Nhà xuất bản Đại học California |isbn=978-0-520-04974-1 |location=Berkeley}}
* {{cite book |last=Vitelleschi |first=The Marchese |url=https://archive.org/details/romanceofsavoyvi01nobiuoft |title=The romance of Savoy, Victor Amadeus II. and his Stuart bride |publisher=Thư viện Đại học Harvard |year=1905a |volume=I |location=New York}}
* {{cite book |last=Vitelleschi |first=The Marchese |url=https://archive.org/details/cu31924092740509 |title=The romance of Savoy, Victor Amadeus II. and his Stuart bride |publisher=Thư viện Đại học Harvard |year=1905b |volume=II |location=New York}}

{{Refend}}{{S-start}}
{{S-hou|[[Vương tộc Savoia|Nhà Savoia]]|14 tháng 5|1666|31 tháng 10|1732}}
{{S-reg|}}
{{S-bef|before = [[Carlo Emanuele II của Savoia|Carlo Emanuele II]] }}
{{S-ttl|title = [[Danh sách Bá tước và Công tước xứ Savoia|Công tước xứ Savoia]]| years = 1675–1730 }}
{{S-aft|rows = 2 | after = [[Carlo Emanuele III của Sardegna|Carlo Emanuele III]] }}
{{S-bef|before = [[Karl VI của Thánh chế La Mã|Hoàng đế Karl VI]] }}
{{S-ttl|title = [[Vua của Sardegna]]| years = 1720–1730 }}
{{S-bef|before=[[Felipe V của Tây Ban Nha]]}}
{{S-ttl|title=[[Vua của Sicilia]]|years=1713–1720}}
{{S-aft|after=[[Karl VI của Thánh chế La Mã|Hoàng đế Karl VI]]}}
{{S-end}}
[[Thể loại:Vương thất Ý]]
[[Thể loại:Vương tử]]
[[Thể loại:Vương tử Sardegna]]
[[Thể loại:Vương tử Savoia]]
[[Thể loại:Vương tộc Savoia]]
[[Thể loại:Quý tộc từ Turin]]
[[Thể loại:Vua tuyên bố của Jerusalem]]
[[Thể loại:Công tước xứ Aosta]]
[[Thể loại:Thân vương xứ Piemonte]]
[[Thể loại:Sinh năm 1666]]
[[Thể loại:Mất năm 1732]]