Xem mã nguồn của Yakov Iosifovich Dzhugashvili

{{family name hatnote|Iosifovich|Dzhugashvili|lang=Eastern Slavic}}
{{Infobox military person
| name          = Yakov Iosifovich Dzhugashvili
| native_name   = {{plainlist|
* იაკობ იოსების ძე ჯუღაშვილი ([[tiếng Gruzia]])
* Яков Иосифович Джугашвили ([[tiếng Nga]])}}
| image         = Джугашвили Яков Иосифович.jpg
| caption       = Yakov năm 1941
| birth_name    = Iakob Iosebis dze Jughashvili
| birth_date    = {{OldStyleDate|31 tháng 3|1907|18 tháng 3}}
| birth_place   = [[Baji, Gruzia|Baji]], [[Tỉnh Kutais]], Đế quốc Nga
| death_date    = {{death date and age|1943|04|14|1907|3|18|df=y}}
| death_place   = [[Trại tập trung Sachsenhausen]], Oranienburg, Đức Quốc xã
| awards        = {{plainlist|
*[[Huân chương Cờ đỏ]]
*[[Huân chương Chiến tranh Vệ quốc]]}}
| spouse        = {{plainlist|
* [[Zoya Gunina]]
* [[Yulia Meltzer]]}}
| spouse       = [[Olga Golysheva]]
| children      = {{plainlist|
*[[Yevgeny Dzhugashvili]]
*[[Galina Dzhugashvili]]}}
| allegiance    = [[Liên Xô]]
| branch        = [[Hồng quân]]
| serviceyears  = 1941–1943
| rank          = [[Trung úy]]
| battles       = {{tree list}}
* [[Thế chiến II]]
** [[Mặt trận phía Đông (Thế chiến II)|Mặt trận phía Đông]]
*** [[Chiến dịch Barbarossa]]
**** [[Trận Smolensk (1941)|Trận Smolensk]]{{POW}}{{tree list/end}}
}}
'''Yakov Iosifovich Dzhugashvili'''{{efn|{{langx|ru|link=no|Яков Иосифович Джугашвили}}, ''{{transl|ru|Yakov Iosifovich Dzhugashvili}}''}} (tên khai sinh: '''Iakob Iosebis dze Jughashvili''';{{efn|{{lang-ka|იაკობ იოსების ძე ჯუღაშვილი}}, ''{{transl|ka|Iakob Iosebis dze Jughashvili}}'', {{IPA|ka|iakʼopʰ iosebis d͡ze d͡ʒuɣaʃvili|}}}} {{OldStyleDate|31 tháng 3|1907|18 tháng 3}} - 14 tháng 4 năm 1943) là con trai của [[Iosif Stalin]] và người vợ đầu, [[Kato Svanidze]]. Khi còn nhỏ, Dzhugashvili được gia đình bên ngoại giáo dưỡng. Năm 1921, lúc 14 tuổi, anh được đưa lên [[Moskva]], nơi cha anh đã thành danh trong chính quyền [[Bolshevik]] và về sau trở thành lãnh tụ tối cao của [[Liên Xô]]. Dù Stalin là nguyên thủ nhưng ông không ưu ái thiên vị cho con mình, và Dzhugashvili tỏ ra là một đứa trẻ rụt rè, ít nói, hiếm khi tươi cười và từng định [[tự vẫn]] nhiều lần khi còn nhỏ. Trải qua hai cuộc hôn nhân liên tiếp, anh có tổng cộng ba đứa con, hai trong số đó lớn đến tuổi trưởng thành.

Dzhugashvili học tập theo đuổi ngành kỹ sư, nhưng về sau đăng ký khóa huấn luyện sĩ quan pháo binh theo lời khuyên của cha. Anh hoàn thành khóa luận vài tuần trước khi [[Đức Quốc Xã]] [[Chiến dịch Barbarossa|xâm lược Liên Xô vào năm 1941]]. Được cử ra tiền tuyến, anh rơi vào tay quân Đức tại trận Smolensk. Cha anh cương quyết không trao đổi anh với Thống chế Đức [[Friedrich Paulus]], vì sự thiên vị này sẽ làm tổn hại tinh thần chiến đấu chung của toàn dân. Anh chết tại [[trại tập trung Sachsenhausen]] vào năm 1943.

== Thiếu thời ==
=== Gruzia ===
Dzhugashvili chào đời {{OldStyleDate|31 tháng 3|1907|18 tháng 3}} tại Baji, một ngôi làng thuộc Tỉnh Kutais của [[Đế quốc Nga]] (nay thuộc [[Gruzia]]).<ref>{{Harvard citation no brackets|Zenkovich|2005}}</ref> Mẹ của ông, Kato Svanidze, đến từ Racha và là hậu duệ của giới quý tộc Gruzia.<ref name="Kotkin 595"/> Cha của ông, [[Iosif Vissarionovich Stalin|Ioseb Dzhugashvili]], đến từ [[Gori]] và là một nhà cách mạng [[Bolshevik]].{{Efn|Historian [[Simon Sebag Montefiore]] suggests the name was a tribute to Yakobi Egnatashvili, who had helped Jughashvili and his mother when he was young. See {{harvnb|Montefiore|2007|p=174}}}} Vài tháng sau khi Dzhugahshvili chào đời, cha anh ta đã tham gia [[Vụ cướp ngân hàng Tiflis 1907|vụ cướp ngân hàng Tiflis]], và ba người họ đã trốn đến [[Baku]] để tránh bị bắt.<ref name="Montefiore 203"/> Họ thuê một "ngôi nhà Tartar có trần thấp trên Bán đảo Bailov" ngay bên ngoài thành phố ngay trên biển.<ref name="Montefiore 203">{{Harvard citation no brackets|Montefiore|2007}}</ref> Họ trở lại Tiflis vào tháng 10 năm đó vì Svanidze khá yếu. Bà đã qua đời vào ngày {{OldStyleDate|5 tháng 12|1907|22 tháng 11}}, có khả năng do bị mắc [[Sốt phát ban (typhus)|bệnh sốt phát ban]] trong chuyến đi trở lại.<ref name="Montefiore 203"/><ref name="Kun 350"/> {{Efn|The exact cause of Svanidze's death is uncertain. Kotkin writes it was either typhus or [[tuberculosis]] ({{harvnb|Kotkin|2014|p=115}}), while Montefiore cites a relative of Svanidze present at her death who claims it was typhus ({{harvnb|Montefiore|2007|p=200}}).}} {{Efn|The exact cause of Svanidze's death is uncertain. Kotkin writes it was either typhus or [[tuberculosis]] ({{harvnb|Kotkin|2014|p=115}}), while Montefiore cites a relative of Svanidze present at her death who claims it was typhus ({{harvnb|Montefiore|2007|p=200}}).}} Ioseb rời Tiflis ngay sau khi vợ qua đời, bỏ lại Iakob mới 8 tháng tuổi để cho người thân của Svanidze nuôi nấng.<ref name="Montefiore 203"/> Ioseb, người sau này đã nhận tên [[Iosif Vissarionovich Stalin|Joseph Stalin]], đã không trở về thăm con trai trong vài năm và trong suốt 14 năm đó, Iakob được các dì của mình nuôi dưỡng.<ref name="Kotkin 595"/><ref name="Montefiore 203"/>

=== Moskva ===
Năm 1921, Dzhugashvili được đưa đến Moskva để sống cùng với cha và hai người em cùng cha khác mẹ, [[Svetlana Alliluyeva|Svetlana]] và [[Vasily Iosifovich Stalin|Vasily]]. Điều này tỏ ra khó khăn với Dzhugashvili khi ông không hiểu [[tiếng Nga]] và cha ông xung khắc với ông, thậm chí cấm Dzhugashvili dùng họ "Stalin".<ref name="Kotkin 595"/><ref name="Kun 350">{{Harvard citation no brackets|Kun|2003}}</ref> Không rõ tại sao Stalin có thái độ xúng khắc với con trai mình, nhưng người ta tin rằng ông đã gợi lại cho Stalin về người mẹ của mình, Svanidze, đó là một trong những thời kỳ hạnh phúc hơn trong cuộc đời của Stalin.<ref name="Montefiore 203"/> Sống trong các căn hộ của Stalin tại Cung điện Giải trí ở [[Điện Kremli]], nhưng Dzhugashvili phải ngủ trong phòng ăn.<ref name="Kotkin 595"/> Là một người tốt bụng, Dzhughashvili gần gũi hơn với những người em cùng cha khác mẹ, cũng như mẹ kế [[Nadezhda Alliluyeva]], người chỉ hơn ông 6 tuổi.<ref name="Kotkin 595">{{Harvard citation no brackets|Kotkin|2014}}</ref>

Mặc dù Dzhugashvili muốn theo học tại một trường đại học, Stalin ban đầu đã không cho phép và mãi đến năm 1930 khi ông 23 tuổi, Dzhugashvili mới nhận được sự đồng ý.<ref name="Kun 350"/> Ông tốt nghiệp Học viện Giao thông vào năm 1935, và trong vài năm tiếp theo làm kỹ sư vệ sinh ống khói tại một nhà máy điện được đặt theo tên của cha ông.<ref name="Kun 350"/><ref name="Radzinsky 474">{{Harvard citation no brackets|Radzinsky|1997}}</ref> Năm 1937, ông vào Học viện Pháo binh, và tốt nghiệp tại đó vào ngày 9 tháng 5 năm 1941.

== Hôn nhân và gia đình ==
Mối quan hệ nghiêm túc đầu tiên của Dzhugashvili là với Zoya Gunina, con gái của một linh mục Chính thống giáo và là bạn học cũ của ông. Năm 1928, Dzhugahsvili cho biết rằng ông muốn kết hôn với Zoya, lúc đó mới 16 tuổi. Stalin tức giận với ý định này và đáp lại, Dzhugashvili đã tự bắn vào ngực mình và suýt mất mạng.<ref name="Kotkin 595"/> Trong khi Alliluyeva và Svetlana ủng hộ Dzhugashvili, Stalin được cho là đã gạt bỏ nỗ lực này bằng cách nói rằng "Nó thậm chí còn không thể bắn trúng".<ref>{{Harvard citation no brackets|Allilueva|1967}}</ref> Dzhugashvili đã phải nằm bệnh viện để hồi phục sau sự việc này, và dù vậy, cuối cùng cặp đôi đã kết hôn và chuyển đến [[Leningrad]].<ref name="Kun 350"/> Một bé gái đã chào đời vào ngày 7 tháng 2 năm 1929, nhưng đã chết 8 tháng sau đó [[Viêm phổi|vì viêm phổi]]. Dzhugahsvili và Gunina sau đó đã chia tay, dù họ không chính thức ly hôn.<ref name="Kotkin 595"/>

Sau khi trở về Moskva, Dzhugashvili đã được đồn là sẽ kết hôn với Ketevan Orakhelashvili, con gái của Mamia Orakhelashvili, Bí thư thứ nhất của [[Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz]]. Mối quan hệ được đồn đãi chấm dứt khi Ketevan Orakhelashvili kết hôn với Evgeni Mikeladze, một nhạc trưởng dàn nhạc nổi tiếng, và Dzhugashvili bị Stalin chế giễu rất nhiều.<ref name="Kun 350"/> Bạn gái tiếp theo của ông là Olga Golysheva, cũng là một sinh viên tại Trường Hàng không Moskva. Họ đã đính hôn nhưng ngay sau đó lại chia tay và Golysheva trở về nhà của mình ở [[Volgograd (tỉnh)|Stalingrad Oblast]].<ref name="Kotkin 523">{{Harvard citation no brackets|Kotkin|2017}}</ref> Một bé trai, Yevgeny, được Golysheva sinh vào ngày 10 tháng 1 năm 1936, sau khi trở về nhà.<ref name="Kotkin 523"/> Dzugashvili chỉ biết về con trai mình vào năm 1938 và đã cho cậu bé lấy họ của mình, mặc dù Stalin không bao giờ công nhận Yevgeny là cháu nội.<ref name="Kotkin 523"/>

Dzhugashvili kết hôn với Yulia Meltzer, một vũ công người Do Thái nổi tiếng đến từ thành phố Odessa. Sau khi gặp Meltzer tại một buổi tiếp tân trong một nhà hàng, Dzhugashvili đã đánh nhau với người chồng thứ hai của bà, một sĩ quan [[Bộ Dân ủy Nội vụ Liên Xô|NKVD]] tên là Nikolai Bessarab, phụ tá của Stanislav Redens, người đứng đầu NKVD [[Moskva (tỉnh)|Moskva Oblast]] và là anh rể của Stalin.<ref name="Kotkin 523"/> Nhà sử học Miklós Kun cho rằng Meltzer bị ép buộc phải kết hôn với Dzhugashvili, mặc dù điều này không thực tế lắm do sự xung khắc giữa Stalin và Dzhugashvili.<ref name="Kun 350"/> Hai người sau đó chuyển đến ở cùng một căn hộ, dù chỉ kết hôn hợp pháp vào ngày 18 tháng 2 năm 1938, một ngày trước khi đứa con duy nhất của họ, con gái Galina chào đời.<ref name="Kotkin 523"/>

== Thế chiến thứ hai ==
=== Bị bắt ===
Vào ngày 22 tháng 6 năm 1941, [[Đức Quốc Xã]] và các [[Phe Trục|đồng minh]] đã phát động [[Chiến dịch Barbarossa]] xâm lược Liên Xô. Stalin quyết định các con mình sẽ phải ra trận thực hiện nghĩa vụ chiến đấu, bình đẳng như những nam thanh niên khác. Dzughashvili và Artyom Sergeyev, con trai nuôi và cũng là một sĩ quan pháo binh, đã ra tiền tuyến.<ref name="Montefiore 455"/> Với tư cách là một Thượng úy chỉ huy khẩu đội pháo cối thuộc Trung đoàn pháo cối 14, thuộc Sư đoàn xe tăng 14 gần [[Vitebsk]], Dzhugashvili đã bị bắt vào ngày 16 tháng 7 trong [[Trận Smolensk (1941)|Trận Smolensk]].<ref name="Montefiore 455">{{Harvard citation no brackets|Montefiore|2003}}</ref> Trường hợp bị bắt của ông hiện vẫn đang bị tranh cãi: Theo lời kể của Sergeev, "quân Đức đã bao vây khẩu đội của Yakov. Lệnh rút đã được ban ra. Nhưng Yakov đã không tuân lệnh. Tôi đã cố gắng thuyết phục anh ấy [...] nhưng Yakov trả lời: 'Tôi là con trai của Stalin và tôi không cho phép khẩu đội rút lui."<ref name="Kun 350"/> Các nguồn khác của Đức, bao gồm từ các tù nhân Liên Xô bị Đức thẩm vấn, tuyên bố rằng họ sẵn sàng từ bỏ Dzhugashvili vì họ ghét hệ thống của Liên Xô.<ref name="Kun 350"/> Tài liệu lưu trữ của Nga lại cho thấy ông đã đầu hàng.<ref>{{Harvard citation no brackets|Paterson|2013}}</ref>

Quân Đức tuyên bố đã bắt giữ Dzughashvili vào ngày 19 tháng 7. Stalin phản ứng tiêu cực với tin này: trước đây ông đã ra lệnh rằng không có người lính nào được đầu hàng, vì vậy ý nghĩ rằng chính con trai ông đã làm như vậy được coi là một sự ô nhục.<ref name="Radzinsky 474"/> Stalin đã tức giận vì Dzughashvili nghi ngờ rằng con trai đã phản bội Tổ quốc.<ref name="Kun 350"/><ref name="Montefiore 455"/> Meltzer không được báo tin ngay, và tuân theo luật thời chiến về binh sĩ tình nghi phản bội, Stalin đã cho bắt giam bà.<ref name="Montefiore 455"/> Vì Meltzer bị bắt giam, em gái của Dzughashvili, Svetlana, phải chăm sóc cho cháu Galina.

=== Tù nhân chiến tranh ===
Để che giấu danh tính, Dzhugashvili rõ ràng đã bỏ phù hiệu sĩ quan và cố gắng tỏ ra như một người lính bình thường. Mặc dù vậy, ông vẫn sớm bị nhận dạng và được trao cho [[Abwehr]] để thẩm vấn.<ref name="Kun 350"/> Trong cuộc thẩm vấn, Dzughashvili chỉ trích công khai sư đoàn của ông và các đơn vị khác của [[Hồng quân]], nói rằng họ không chuẩn bị cho cuộc chiến, và các sĩ quan đã chỉ huy kém. Ông cho rằng nước Anh yếu ớt và "không bao giờ giúp đỡ ai", trong khi ca ngợi Đức rằng đó là đế chế lớn duy nhất còn lại và "toàn bộ châu Âu sẽ không là gì" nếu không có nó. Mặc dù vợ và gia đình bên vợ là [[người Do Thái]], Dzughashvili cũng công khai [[Chủ nghĩa bài Do Thái|chống Do Thái]], tuyên bố người Do Thái "buôn bán, hoặc khao khát sự nghiệp trong ngành kỹ thuật, nhưng họ không muốn trở thành công nhân, kỹ thuật viên hoặc lao động nông dân. Đó là lý do tại sao không ai ở nước ta tôn trọng người Do Thái."<ref name="Kun 350"/>

[[Tập tin:Do_not_shed_your_blod_for_Stalin.PNG|phải|nhỏ| Truyền đơn của Đức 1941. "Đừng đổ máu vì Stalin! Ông ta đã chạy trốn đến [[Samara]]! Con trai riêng của ông ta đã đầu hàng! Nếu con trai của Stalin đã tự cứu mình, thì bạn cũng không bắt buộc phải hy sinh bản thân mình!"]]
Người Đức có ý định sử dụng Dzhugashvili trong tuyên truyền chống lại Liên Xô. Ông được chụp ảnh in trên các truyền đơn rài bên phía Liên Xô, với hình ảnh mỉm cười với lính Đức. Mặt sau của tờ rơi là một phần của bức thư ông viết cho Stalin ngay sau khi bị bắt: "Thưa cha! Con đã bị bắt làm [[tù binh]]. Con rất khỏe. Con sẽ sớm được gửi đến một trại cho các sĩ quan ở Đức. Con đang được đối xử tốt. Con chúc bạn cha khỏe! Chúc mừng tất cả mọi người. Yasha."<ref name="Kun 350"/> Liên Xô lập tức đáp trả: ''Krasnaya Zvezda'' ("Sao đỏ"), tờ báo chính thức của Hồng quân, tuyên bố vào ngày 15 tháng 8 năm 1941 rằng Dzhugashvili sẽ được trao tặng [[Huân chương Cờ đỏ]] vì những hành động của ông trong Trận Smolensk.<ref name="Kun 350"/> Sau đó, ông đã được chuyển đến một biệt thự được bảo vệ ở [[Berlin]], nơi [[Joseph Goebbels]], Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền Đức Quốc xã, hy vọng sẽ sử dụng ông trong các chương trình phát thanh tiếng Nga. Khi Dzhugashvili từ chối, ông đã được chuyển đến trại tập trung Sachsenhausen.<ref name="Kun 350"/>

Ở nơi giam giữ mới, Dzhugashvili thường xuyên bị quấy rầy bởi những vị khách muốn gặp và chụp ảnh con trai của Stalin. Ông cũng thường xuyên cãi nhau với các tù nhân người Anh, thậm chí đánh nhau với họ.<ref name="Kun 350"/> Sau khi Thống chế [[Friedrich Paulus]] bị bắt làm tù binh tại [[Trận Stalingrad]] vào tháng 2 năm 1943, Hitler đã đề nghị là sẽ trao đổi Dzhugashvili với ông ta. Stalin từ chối vì hành vi thiên vị người thân này (đổi 1 Thống chế lấy 1 Trung úy) sẽ gây tổn hại nặng đến tinh thần chiến đấu của toàn dân Liên Xô. Ông nói: ''"Hãy nghĩ xem có bao nhiêu người con trai Liên Xô đã bị giam cầm trong các trại tập trung! Ai sẽ trao đổi họ với Paulus? Họ có tệ hơn Yakov không?"''<ref name="Montefiore 455"/> 

Theo Nikolay Tolstoy, cũng có một đề nghị khác, với Hitler muốn trao đổi Dzhugashvili cho cháu trai của Raler, Leo Raubal (cháu trai cùng cha khác mẹ của Hitler); nhưng điều này cũng không được chấp nhận.{{sfn|Tolstoy|1978|p=296}}

=== Cái chết ===
[[Tập tin:Памятный_знак_Джугашвили_Я.И._в_аг_Копти.jpg|trái|nhỏ|Đài tưởng niệm gần Vitebsk ghi nhận nơi Dzhugashvili đã chiến đấu và bị bắt]]
Ngày 14 tháng 4 năm 1943, Dzhugashvili được xác nhận là đã tử vong tại trại Sachsenhausen. Ban đầu, các chi tiết về cái chết của anh bị tranh cãi: có một tài liệu ghi rằng anh đã chạy vào [[hàng rào điện]] và bị giật chết.{{sfn|Montefiore|2003|p=455}} Tuy nhiên, cũng có tài liệu cho rằng anh đã bị quản trại bắn chết; Kun suy đoán rằng "nhiều khả năng anh đã tự tử".<ref name="Kun 350"/>

Khi hay tin về cái chết của Dzhugashvili, Stalin đã nhìn chằm chằm vào bức ảnh chụp con trai; sau đó mềm mỏng giãi bày rằng, Dzhugashvili là "một người đàn ông thực thụ, một anh hùng" và rằng "số phận đã đối xử bất công với nó." Meltzer được phóng thích vào năm 1946 và gặp lại con gái Galina, mặc dù những năm xa cách đã khiến Galina hững hờ với mẹ nó.{{sfn|Montefiore|2003|p=455}} 

Năm 1977, Dzhugashvili được trao tặng Huân chương Chiến tranh Ái quốc hạng Nhất, mặc dù việc này diễn ra trong bí mật và gia đình anh không được phép giữ huân chương.<ref name="Kun 350"/>

Sau chiến tranh, các sĩ quan người Anh chịu trách nhiệm thu thập các tài liệu lưu trữ của Đức đã tìm thấy ghi chép chi tiết về cái chết của Dzhugashvili tại Sachsenhausen. Hồ sơ chỉ ra rằng anh đã bị bắn vì chạy ra hàng rào điện sau một cuộc cãi vã với các tù binh người Anh; [[khám nghiệm tử thi]] cho thấy anh chết vì bị điện giật trước khi bị bắn. [[Văn phòng Đối ngoại và Thịnh vượng chung|Bộ Ngoại giao Anh]] từng định gửi các tài liệu này cho Stalin tại [[Hội nghị Potsdam]] như một nghĩa cử chia buồn. Điều này rốt cuộc không được thực hiện vì cả phía Anh và Mỹ đều chưa thông báo cho Liên Xô rằng họ đã lấy được các tài liệu lưu trữ quan trọng của Đức, và việc chia sẻ những giấy tờ đó với Stalin sẽ khiến Liên Xô truy hỏi nguồn gốc của chúng.{{sfn|Eckert|2012|pp=47–48}}

== Chú thích ==
=== Ghi chú ===
{{Danh sách ghi chú}}

=== Trích dẫn ===
{{Tham khảo|3}}

== Thư mục ==
{{Refbegin}}
* {{Citation|last=Allilueva|first=Svetlana|authorlink=Svetlana Allilueva|translator-last=Johnson|translator-first=Priscilla|title=Twenty Letters to a Friend|year=1967|publisher=Hutchinson|location=London|isbn=0-060-10099-0}}
* {{Citation|last=Eckert|first=Astrid M.|translator-last=Geyer|translator-first=Dona|year=2012|title=The Struggle for the Files: The Western Allies and the Return of German Archives after the Second World War|publisher=Cambridge University Press|location=New York City|isbn=978-0-5218-8018-3}}
* {{Citation|last=Kotkin|first=Stephen|authorlink=Stephen Kotkin|year=2014|title=Stalin, Volume 1: Paradoxes of Power, 1878–1928|publisher=Penguin Press|location=New York City|ISBN=978-1-59420-379-4}}
* {{Citation|last=Kotkin|first=Stephen|year=2017|title=Stalin, Volume 2: Waiting for Hitler, 1929–1941|publisher=Penguin Press|location=New York City|ISBN=978-1-59420-380-0}}
* {{Citation|last=Kun|first=Miklós|translator-last=Bodóczky|translator-first=Miklós|translator2-last=Hideg|translator2-first=Rachel|translator3-last=Higed|translator3-first=János|translator4-last=Vörös|translator4-first=Miklós|year=2003|title=Stalin: An Unknown Portrait|publisher=Central European University Press|location=Budapest|ISBN=963-9241-19-9}}
* {{Citation|last=Montefiore|first=Simon Sebag|authorlink=Simon Sebag Montefiore|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|year=2003|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-7538-1766-7}}
* {{Citation|last=Montefiore|first=Simon Sebag|title=Young Stalin|year=2007|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-297-85068-7}}
* {{Citation|last=Paterson|first=Tony|date=ngày 17 tháng 2 năm 2013|title=Joseph Stalin's hated son surrendered to the Nazis, archives reveal|newspaper=[[The Independent]]|location=London|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/joseph-stalin-s-hated-son-surrendered-to-the-nazis-archives-reveal-8498745.html|access-date =ngày 20 tháng 7 năm 2019}}
* {{Citation|last=Radzinsky|first=Edvard|authorlink=Edvard Radzinsky|translator-last=Willetts|translator-first=H.T.|year=1997|title=Stalin: The First In-Depth Biography Based on Explosive New Documents from Russia's Secret Archives|publisher=Anchor Books|location=New York City|ISBN=0-385-47954-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/stalinfirstindep00radz_0}}
* {{Citation|last=Tolstoy|first=Nikolai|authorlink=Nikolai Tolstoy|title=The Secret Betrayal|year=1978|publisher=Charles Scribner's Sons|location=New York City|isbn=0-684-15635-0}}
* {{Citation|last=Zenkovich|first=Nikolai|year=2005|title=Самые секретные родственники|trans-title=The Most Secret Families|publisher=OLMA-Press|location=Moscow|ISBN=5-94850-408-5|language=ru}}
{{Refend}}

{{thời gian sống|1907|1943}}

{{DEFAULTSORT:Dzhugashvili, Yakov Iosifovich}}
[[Thể loại:Tù nhân chiến tranh bị Đức giam giữ trong Thế chiến thứ hai]]
[[Thể loại:Huân chương Cờ đỏ]]
[[Thể loại:Người Gruzia]]
[[Thể loại:Sĩ quan Liên Xô]]