imported>InternetArchiveBot: Fixing 2 dead IA links per WP:DEADIABOOKLINKS (20260527dark)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

2026-05-27T19:26:16Z

Fixing 2 dead IA links per WP:DEADIABOOKLINKS (20260527dark)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

Trang mới

{{short description|Hiện tượng âm vị học trong Quan Thoại}}
'''Ér hoá''' ({{zh|s=儿化|t=兒化|p=érhuà}} {{IPA|cmn|ɚ˧˥xwä˥˩|}}), còn gọi là sự '''r hoá chung âm của âm tiết''',<ref>Penelope Eckert. Meaning and Linguistic Variation: The Third Wave in Sociolinguistics. 2018</ref> là một hiện tượng âm vị học mà trong đó, từ góc độ của người bản ngữ, âm "ér" (注音, chú âm：{{lang|zh|ㄦ}}, xuất hiện trong: {{lang|zh|耳}}, {{lang|zh|尔}}, {{lang|zh|儿}},<ref>汪德琪. 对规范儿化的争议. 江西师范大学学报（哲学社会科学版）. 1987年第3期. pp. 58–60</ref> chuyển tự IPA là {{IPA|cmn|ɚ|}}) được thêm vào các âm tiết. Hiện tượng này xuất hiện rộng rãi trong dạng nói của tiếng [[Quan thoại]].

Đây là hiện tượng phổ biến các dạng tiếng Trung miền Bắc Trung Quốc, nhất là trong [[phương ngữ Bắc Kinh]], đóng vai trò hậu tố giảm nhẹ cho danh từ, dù trong vài phương ngữ nó còn đóng vai trò ngữ pháp khác nữa. "Ér hoá" cũng xuất hiện ở mức độ nào đó trong [[Hán ngữ tiêu chuẩn|Phổ Thông thoại]] nói trong môi trường giáo dục và thi cử, như trong {{lang|zh|哪儿}} ''nǎr'' ("ở đâu"), {{lang|zh|一点儿}} ''yìdiǎnr'' ("một chút"), {{lang|zh|好玩儿}} ''hǎowánr'' ("thú vị"). Dạng nói thông tục trong nhiều phương ngôn miền Bắc sử dụng ér hoá ở mức độ lớn hơn so với Hán ngữ tiêu chuẩn. Các phương ngữ Quan thoại Tây Nam (chẳng hạn ở [[Trùng Khánh]] hay [[Thành Đô]]) cũng có ér hoá. Trái lại, người nói các dạng tiếng Trung phi Quan thoại ở Nam Trung Quốc hay gặp khó khăn khi phát âm âm "r" cuối từ này và thường tránh từ có ér hoá khi nói Phổ Thông thoại; ví dụ, ba từ có ér hoá ở trên có thể được thay bằng ba từ đồng nghĩa {{lang|zh|哪里}} ''nǎlǐ'', {{lang|zh|一点}} ''yìdiǎn'', {{lang|zh|好玩}} ''hǎowán''. Thêm nữa, ér hoá đang dần mất đi trong dạng Quan thoại nói ở Đài Loan.<ref>{{chú thích web|url=https://twtcsl.org/further/Taiwan_Mandarin_phonology|title=台灣國語的語音特色 {{!}} 台灣華語教學入口網站|website=twtcsl.org|access-date=ngày 4 tháng 1 năm 2020|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718173931/https://twtcsl.org/further/Taiwan_Mandarin_phonology|url-status=dead}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|last=Shin|first=Woosun|title=臺灣國語的重疊式|url=https://www.academia.edu/7736659/%E8%87%BA%E7%81%A3%E5%9C%8B%E8%AA%9E%E7%9A%84%E9%87%8D%E7%96%8A%E5%BC%8F|language=en}}</ref>

Chỉ có một vài từ trong Phổ Thông thoại, như {{lang|zh|二}} ''èr'' ("hai") hay {{lang|zh|耳}} ''ěr'' ("tai"), có nguyên âm r hoá mà không phải là kết quả của ér hoá. Mọi từ có "nguyên âm r" không thông qua ér hoá như vậy đều không có phụ âm đầu, và thường được phát âm là {{IPA|cmn|ɚ|}} trong phương ngữ Bắc Kinh. Trong mấy thấp niên gần đây, nguyên âm trong "ér " đã được [[độ cao nguyên âm|hạ thấp]] trong nhiều phương ngôn, làm cho âm tiết này nghe gần như "ar" (tức {{IPA|cmn|äʵ|}}).

==Quy tắc trong Phổ Thông thoại==

Bản dưới đây cho thấy vần âm tiết được ảnh hưởng thế nào khi trải qua ér hoá:<ref name="Duanmu">{{chú thích sách |given = San |surname = Duanmu |title = The Phonology of Standard Chinese |url = https://archive.org/details/phonologyofstand0000duan |url-access = limited |edition = 2nd |location = Oxford |publisher = Oxford University Press |pages= [https://archive.org/details/phonologyofstand0000duan/page/218 218]–223 |year = 2007}}</ref><ref>{{chú thích sách |given = Yen-Hwei |surname = Lin |title = The Sounds of Chinese |location = Cambridge |publisher = Cambridge University Press |pages= 182–188 |year = 2007}}</ref>

{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|+ IPA, chú âm phù hiệu và bính âm
|-
! rowspan=2 colspan=2 |
! colspan=13 | Vần
|-
! !! ㄚ a !! ㄜ o !! ㄛ e !! ㄝ ê !! ㄞ ai !! ㄟ ei !! ㄠ ao !! ㄡ ou !! ㄢ an !! ㄣ en !! ㄤ ang !! ㄥ eng
|-
! rowspan=4 | Âm giữa
!
| {{IPA|[ɚ]}} (ㄭ)ㄦ 1 -ir
| {{IPA|[ɐʵ]}} ㄚㄦ ar -ar
| {{IPA|[ɔʵ]}} ㄛㄦ or -or
| {{IPA|[ɤʵ]}} ㄜㄦ e'r -er
|
| {{IPA|[ɐʵ]}} ㄞㄦ air -air
| {{IPA|[ɚ̯]}} ㄟㄦ eir -eir
| {{IPA|[au̯˞]}} ㄠㄦ aor -aor
| {{IPA|[ou̯˞]}} ㄡㄦ our -our
| {{IPA|[ɐʵ]}} ㄢㄦ anr -anr
| {{IPA|[ɚ̯]}} ㄣㄦ enr -enr
| {{IPA|[ɑ̃ʵ]}} ㄤㄦ angr -angr
| {{IPA|[ɤ̃ʵ]}} ㄥㄦ engr -engr
|-
! ㄧ i
| {{IPA|[jɚ] }} ㄧㄦ yir -ir
| {{IPA|[jɐʵ]}} ㄧㄚㄦ yar -iar
|
|
| {{IPA|[jɛʵ]}} ㄧㄝㄦ yer -ier
|
|
| {{IPA|[jau̯ʵ]}} ㄧㄠㄦ yaor -iaor
| {{IPA|[jou̯ʵ]}} ㄧㄡㄦ your -iur
| {{IPA|[jɐʵ]}} ㄧㄢㄦ yanr -ianr
| {{IPA|[jɚ]}} ㄧㄣㄦ yinr -inr
| {{IPA|[jɑ̃ʵ]}} ㄧㄤㄦ yangr -iangr
| {{IPA|[jɤ̃ʵ]}} ㄧㄥㄦ yingr -ingr
|-
! ㄨ u
| {{IPA|[u˞]}} ㄨㄦ wur -ur
| {{IPA|[wɐʵ]}} ㄨㄚㄦ war -uar
| {{IPA|[wɔʵ]}} ㄨㄛㄦ wor -uor
|
|
| {{IPA|[wɐʵ]}} ㄨㄞㄦ wair -uair
| {{IPA|[wɚ̯]}} ㄨㄟㄦ weir -uir
|
|
| {{IPA|[wɐʵ]}} ㄨㄢㄦ wanr -uanr
| {{IPA|[wɚ̯]}} ㄨㄣㄦ wenr -unr
| {{IPA|[wɑ̃ʵ]}} ㄨㄤㄦ wangr -uangr
| {{IPA|[wɤ̃ʵ], [ʊ̃˞]}} ㄨㄥㄦ wengr -ongr
|-
! ㄩ ü
| {{IPA|[ɥɚ]}} ㄩㄦ yur -ür
|
|
|
| {{IPA|[ɥœʵ]}} ㄩㄝㄦ yuer -üer
|
|
|
|
| {{IPA|[ɥɐʵ]}} ㄩㄢㄦ yuanr -üanr
| {{IPA|[ɥɚ]}} ㄩㄣㄦ yunr -ünr
|
| {{IPA|[jʊ̃ʵ]}} ㄩㄥㄦ yongr -iongr
|}

===Ví dụ===
* {{lang|zh|一瓶}} (''yìpíng'') → {{lang|zh|一瓶儿}} (''yìpíngr''), phát âm {{IPA|[i˥˩pʰjɤ̃ʵ˧˥]}} ("một bình", "một chai")
* {{lang|zh|公园}} (''gōngyuán'') → {{lang|zh|公园儿}} (''gōngyuánr''), phát âm {{IPA|[kʊŋ˥ɥɐʵ˧˥]}} ("công viên")
* {{lang|zh|小孩}} (''xiǎohái'') → {{lang|zh|小孩儿}} (''xiǎoháir''), phát âm {{IPA|[ɕjau̯˨˩xɐʵ˧˥]}} ("trẻ em", "đứa bé")
* {{lang|zh|事}} (''shì'') → {{lang|zh|事儿}} (''shìr''), phát âm {{IPA|[ʂɚ˥˩]}} ("chuyện", "sự", "việc")

==Tham khảo==
==Liên kết ngoài==
{{refbegin}}
* {{cite|last=Canepari|first=Luciano|author-link=Luciano Canepari|last2=Cerini|first2=Marco|title=Mandarin: the ''-r'' grammeme and the so-called ''érhuà'' phenomenon|edition=2nd|year=2011|publication-place=Venice University, Italy|url=http://venus.unive.it/canipa/dokuwiki/lib/exe/fetch.php?id=en%3Apdf&cache=cache&media=en:erhua.pdf|access-date=ngày 12 tháng 3 năm 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305185517/http://venus.unive.it/canipa/dokuwiki/lib/exe/fetch.php?id=en%3Apdf&cache=cache&media=en:erhua.pdf|archive-date=ngày 5 tháng 3 năm 2016|url-status=dead}}
* [http://ocw.mit.edu/ans7870/21f/21f.102/s06/audio/Unit%205.15%20Pronun%20erhua.mp3 Erhua pronunciation MP3] on [[MIT OpenCourseWare]]. The accompanying [http://ocw.mit.edu/courses/foreign-languages-and-literatures/21f-102-chinese-ii-regular-spring-2006/readings/102_unit5_mar06.pdf text] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20120610034243/http://ocw.mit.edu/courses/foreign-languages-and-literatures/21f-102-chinese-ii-regular-spring-2006/readings/102_unit5_mar06.pdf |date=2012-06-10 }} is located on page 40 of the notes.
* [https://web.archive.org/web/20120117010823/http://www.sinoglot.com/bjs/2008/01/does-the-beijing-r-mean-anything/ blog discussion of functions of Erhua in meaning, with sound samples]
{{refend}}

{{tham khảo}}

[[Thể loại:Âm vị học]]
[[Thể loại:Tiếng Quan thoại]]

Ér hóa - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Fixing 2 dead IA links per WP:DEADIABOOKLINKS (20260527dark)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot