https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%C4%90%C3%B4ng_TurkestanĐông Turkestan - Lịch sử thay đổi2026-08-11T11:39:05ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Turkestan&diff=6980432&oldid=previmported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05 - Fix lint errors / Fix errors for CW project (Reference duplication - Bogus image options)2025-11-14T19:53:47Z<p><a href="/index.php?title=En:WP:CLEANER&action=edit&redlink=1" class="new" title="En:WP:CLEANER (trang không tồn tại)">WPCleaner</a> v2.05 - Fix lint errors / Fix errors for <a href="/index.php?title=WP:WCW&action=edit&redlink=1" class="new" title="WP:WCW (trang không tồn tại)">CW project</a> (Reference duplication - Bogus image options)</p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Chinese<br />
| title = Đông Turkestan <br>شەرقىي تۈركىستان<br />
| pic = Xinjiang regions simplified.png<br />
| piccap = Màu đỏ: [[Dzungaria]], Màu lam: [[Altishahr]]<br />
| uig = شەرقىي تۈركىستان<br />
| usy = Шәрқий Түркистан<br />
| uly = Sherqiy Türkistan<br />
| s = 东突厥斯坦<br />
| t = 東突厥斯坦<br />
| w = Tung<sup>1</sup> T'u<sup>1</sup>-chüeh<sup>2</sup>-szu<sup>1</sup>-t'an<sup>3</sup><br />
| p = Dōng Tūjuésītǎn<br />
| s2 = 东土耳其斯坦<br />
| t2 = 東土耳其斯坦<br />
| w2 = Tung<sup>1</sup> T'u<sup>3</sup>-erh<sup>3</sup>-ch'i<sup>2</sup>-szu<sup>1</sup>-t'an<sup>3</sup><br />
| p2 = Dōng Tǔěrqísītǎn<br />
| viet nam han viet = Đông Đột Quyết Tư Thản<br />
}}<br />
'''Đông Turkestan''' ([[tiếng Uyghur]]: شەرقىي تۈركىستان, [[Phiên âm Hán-Việt|Hán-Việt]]: ''Đông Đột Quyết Tư Thản'' hay ''Đông Thổ Nhĩ Kỳ Tư Thản'' chữ Uyghur Latin: Shərqiy Türkistan, [[chữ Uyghur Cyrill]]: Шәрқий Түркистан), hay '''Đông Turkistan, Uyghurstan, Uyghuristan''' ({{langx|ug|ئۇيغۇرىستان}}, {{small|[[Bảng chữ cái Kirin Duy Ngô Nhĩ|UKY]]}}: {{lang|ug-Cyrl|Уйғуристан}}) là một khu vực địa lý được xác định lỏng lẻo ở phía tây bắc của [[Trung Quốc|Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]], trên các con đường giao nhau giữa [[Đông Á|Đông]] và [[Trung Á]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8FVsWq31MtMC&q=east+turkestan+crossroads+of+east+and+central+asia|title=Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang|last1=Millward|first1=James A.|date=2007|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-13924-3}}</ref> Thuật ngữ này được đặt ra vào thế kỷ 19 bởi các nhà nghiên cứu [[Thổ Nhĩ Kỳ học]] [[người Nga]], bao gồm Nikita Bichurin, người có ý định đặt tên này để thay thế cho thuật ngữ phương Tây phổ biến cho khu vực này, "''Turkeystan Trung Quốc''" ([[tiếng Anh]]: ''Chinese Turkestan''), ám chỉ [[Lòng chảo Tarim|khu vực lòng chảo Tarim]] ở Nam Tân Cương hoặc toàn bộ [[Tân Cương]] trong thời [[nhà Thanh]].<ref name="ORE-terminology">{{cite encyclopedia|year=2021|title=Uyghur Historiography|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Asian History|publisher=[[Oxford University Press]]|last=Kamalov|first=Ablet|editor1-last=Ludden|editor1-first=David|doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.637|isbn=978-0-19-027772-7|quote=The split of Central Asia into Russian and Chinese domains did not terminate the intensive interactions between the peoples of the areas, which since the 19th century have been known as "Russian" (West) and "Chinese" (East) Turkestan (Greater Turkistan also included parts of other countries, such as Afghanistan).}}</ref><ref name="Kamalov-2007">{{cite book|title=Situating the Uyghurs Between China and Central Asia|last=Kamalov|first=Ablet|publisher=[[Routledge]]|year=2007|isbn=9781315243054|editor1-last=Beller-Hann|editor1-first=Ildiko|pages=34|chapter=The Uyghurs as a Part of Central Asian Commonality: Soviet Historiography on the Uyghurs|quote=It was Russian scholarship, for instance, that introduced for the first time the terms 'West Turkestan' and 'East Turkestan'. In 1829, the Russian sinologist N. Bichurin stated: 'it would be better here to call Bukhara's Turkestan the Western one, and Chinese Turkestan the Eastern [...]'|editor2-last=Cesàro|editor2-first=M. Cristina|editor3-last=Finley|editor3-first=Joanne Smith}}</ref> Bắt đầu từ thế kỷ 17, [[Altishahr]], có nghĩa là "Sáu thành phố" trong [[Tiếng Duy Ngô Nhĩ|tiếng Uyghur]], đã trở thành tên gọi của người Uyghur cho lòng chảo Tarim. [[Người Duy Ngô Nhĩ|Người Uyghur]] cũng gọi lưu vực Tarim là "Yettishar", có nghĩa là "Bảy thành phố", và thậm chí là "Sekkizshahr", có nghĩa là "Tám thành phố" trong tiếng Uyghur. Các triều đại Trung Quốc từ thời [[nhà Hán]] đến [[nhà Đường]] đã gọi một khu vực chồng lấn là [[Tây Vực]]".<br />
<br />
Bắt đầu từ thế kỷ 20, những người ly khai Duy Ngô Nhĩ và những người ủng hộ họ đã sử dụng Đông Turkestan như một tên gọi cho toàn bộ Tân Cương ([[Lòng chảo Tarim]] và [[Dzungaria]]) hoặc cho một quốc gia độc lập trong tương lai ở [[Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương]] ngày nay. Họ từ chối tên Tân Cương (có nghĩa là "Biên giới mới" trong [[Tiếng Trung Quốc|tiếng Trung]])<ref>{{cite web|url=https://www.npm.gov.tw/exh98/frontier/en1.html|title=Introduction|website=The Lost Frontier Treaty Maps that Changed Qing's Northwestern Boundaries|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129124734/https://www.npm.gov.tw/exh98/frontier/en1.html|archive-date=January 29, 2020|access-date=January 29, 2020|quote=The Qianlong emperor (1736–1796) named the region ''Xinjiang'', for New Territory.}}</ref> vì quan điểm của Trung Quốc được phản ánh trong tên gọi và thích Đông Turkestan hơn để nhấn mạnh mối liên hệ với các nhóm [[Các dân tộc Turk|người Turkic]] khác ở phía tây. Tuy nhiên trong văn học dân tộc Uyghur, Đông Turkestan giữ lại nghĩa nhỏ hơn về địa lý. Ở Trung Quốc thuật ngữ này mang nghĩa tiêu cực vì nó được cho là bắt nguồn từ việc những nhóm chiến binh dân quân sử dụng, và do đó [[Chính phủ Trung Quốc]] không ủng hộ việc sử dụng thuật ngữ này.<br />
<br />
[[Đệ nhất Cộng hòa Đông Turkestan|Cộng hòa Đông Turkestan đầu tiên]] tồn tại từ ngày 12 tháng 11 năm 1933 đến ngày 16 tháng 4 năm 1934 và [[Đệ nhị Cộng hòa Đông Turkestan|Cộng hòa Đông Turkestan thứ hai]] tồn tại từ ngày 12 tháng 11 năm 1944 đến ngày 27 tháng 6 năm 1946. Đông Turkestan là thành viên sáng lập của [[Tổ chức Nhân dân và Quốc gia chưa được đại diện|Tổ chức các quốc gia và dân tộc không có đại diện (UNPO)]] được thành lập vào năm 1991, nơi ban đầu được đại diện bởi [[Đại hội quốc gia Đông Turkistan]] và sau đó là [[Đại hội Duy Ngô Nhĩ]] thế giới sau năm 2004<ref name="UNPO">{{Cite web|url=https://unpo.org/members/7872|title=UNPO: East Turkestan|date=December 16, 2015|publisher=[[Unrepresented Nations and Peoples Organization]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190907100620/https://unpo.org/members/7872|archive-date=September 7, 2019|url-status=live|access-date=April 24, 2019}}</ref> Vào tháng 9 năm 2004, [[Chính phủ Đông Turkistan lưu vong]] được thành lập tại [[Washington, D.C.|Washington, D.C]].<br />
<br />
{{Lịch sử Tân Cương}}<br />
<br />
== Thuật ngữ ==<br />
Thuật ngữ "Đông Turkestan" được các nhà nghiên cứu [[Thổ Nhĩ Kỳ học|Turkic]] [[Thổ Nhĩ Kỳ học|học]] người Nga đặt ra vào thế kỷ 19, bao gồm cả Nikita Bichurin, người có ý định đặt tên này để thay thế thuật ngữ phổ biến của phương Tây cho khu vực này là "Chinese Turkestan", ám chỉ lưu vực Tarim ở phía nam Tân Cương hoặc đôi khi là toàn bộ Tân Cương trong thời nhà Thanh.<ref name="ORE-terminology" /><ref name="Kamalov-2007" /> Thuật ngữ "''Uyghuristan''" có nghĩa là 'vùng đất của người Duy Ngô Nhĩ'.<ref>{{Cite book|title=Uyghur Nation|publisher=Harvard University Press|year=2016|isbn=9780674970441|pages=173–203|chapter=6. From Party to Nation|doi=10.4159/9780674970441-009|chapter-url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.4159/9780674970441-009/html}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gladney |first1=Dru C. |year=2000 |title=New Perspectives on the 'New Region' of China: Reconsidering Xinjiang Uyghur Autonomous Region |url=https://brill.com/view/journals/inas/2/2/article-p119_1.xml |journal=Inner Asia |volume=2 |issue=2 |pages=119–120 |doi=10.1163/146481700793647841}}</ref> Tên gọi ''Uyghuristan'' được các nhà địa lý Hồi giáo thời trung cổ đặt cho khu vực này.<ref>{{Cite book|url=https://oxfordre.com/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-318|title=Oxford Research Encyclopedia of Asian History|last1=Brophy|first1=David|year=2018|isbn=978-0-19-027772-7|chapter=The Uyghurs: Making a Nation|doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.318}}</ref><center><gallery mode ="packed" heights =120px><br />
Tập tin:Kokbayraq_flag.svg|Đề xuất cờ Đông Turkestan (Kök Bayraq - Lá cờ xanh dương)<br />
Tập tin:Cneast-turkestan.png|Đề xuất quốc huy Đông Turkestan<br />
Tập tin:Uyghurprotest_DC_2.jpg|Thuật ngữ "Đông Turkestan" được những người đấu tranh đòi ly khai Duy Ngô Nhĩ dùng. (ảnh trên được chụp tại cuộc biểu tình tại Washington D.C.)<br />
</gallery></center><br />
<br />
== Xem thêm ==<br />
<br />
* [[Afghan Turkestan]]<br />
* [[Chinese Turkestan]]<br />
* [[Phong trào Độc lập Đông Turkestan]]<br />
* [[Chính phủ Đông Turkistan lưu vong]]<br />
* [[Trại cải tạo Tân Cương]]<br />
* [[Chủ nghĩa toàn Hồi giáo]] và [[Chủ nghĩa toàn Turk]]<br />
* [[Di dân Turk|Di dân Turkic]]<br />
* [[Qurtulush Marshi|Qurtulush Yolida]]<br />
<br />
== Tham khảo ==<br />
{{Tham khảo|colwidth=28em}}{{Tân Cương}}{{UNPO|state=expanded}}<br />
<br />
[[Thể loại:Địa lý Tân Cương]]<br />
[[Thể loại:Thuật ngữ địa chính trị]]<br />
[[Thể loại:Hồi giáo Trung Quốc]]<br />
[[Thể loại:Khu vực địa lý của Trung Quốc]]<br />
[[Thể loại:Ly khai ở Trung Quốc]]<br />
[[Thể loại:Turkestan]]</div>imported>TheSecondFunnyYellowBot