https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Alexander_I_c%E1%BB%A7a_ScotlandAlexander I của Scotland - Lịch sử thay đổi2026-08-11T15:16:13ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=Alexander_I_c%E1%BB%A7a_Scotland&diff=7657375&oldid=previmported>InternetArchiveBot: Add 1 book for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20240805)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot2024-08-07T05:27:54Z<p>Add 1 book for <a href="/wiki/Wikipedia:Th%C3%B4ng_tin_ki%E1%BB%83m_ch%E1%BB%A9ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c" title="Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được">Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được</a> (20240805)) #IABot (v2.0.9.5) (<a href="/wiki/Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:GreenC_bot" title="Thành viên:GreenC bot">GreenC bot</a></p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Infobox royalty<br />
| name = Alexander I của Scotland<br />
| image = Alexander I (Alba) ii.JPG<br />
| caption = Mặt trái [[Con dấu hoàng gia]] của Alexander, được phục chế như một bản khắc bằng thép thế kỷ 19<br />
| succession = [[Danh sách quân chủ Scotland|Vua của Scotland]]<br />
| reign = 1107–1124<br />
| coronation = <br />
| predecessor = [[Edgar của Scotland|Edgar]]<br />
| successor = [[David I của Scotland|David I]]<br />
| spouse = [[Sybilla xứ Normandy]]<br />
| issue = [[Máel Coluim mac Alaxandair|Malcolm]]<small> (không hợp pháp)</small><br />
| house = [[Nhà Dunkeld|Dunkeld]]<br />
| father = [[Malcolm III của Scotland]]<br />
| mother = [[Thánh Margaret của Scotland]]<br />
| birth_date = {{circa|1078}}<br />
| birth_place = [[Dunfermline]]<br />
| death_date = 23 tháng 4 năm 1124 (45 tuổi)<br />
| death_place = [[Stirling]]<br />
| burial_place = [[Tu viện Dunfermline]]<br />
}}<br />
'''Alexander I''' (Tiếng Gaelic Trung cổ: ''Alaxandair mac Maíl Coluim''; [[Tiếng Gaelic]] hiện đại: ''Alasdair mac Mhaol Chaluim''; khoảng 1078 – 23 tháng 4 năm 1124), sau này còn có biệt danh là '''Kẻ hung dữ''',<ref>This nickname however is not attested for another three centuries, in the work of [[Andrew of Wyntoun]].</ref> là Vua của Scotland từ năm 1107 cho đến khi ông qua đời. Ông kế vị anh trai mình, Vua [[Edgar của Scotland|Edgar]], và sau này ngai vàng ông được truyền cho em trai ông là [[David I của Scotland|David]]. Ông đã kết hôn với [[Sybilla xứ Normandy]], một đứa con gái ngoài giá thú của vua [[Henry I của Anh]].<br />
<br />
== Cuộc sống ==<br />
Alexander là con trai thứ năm (một số nguồn nói là thứ tư) của [[Malcolm III của Scotland|Malcolm III]] và vợ [[Thánh Margaret của Scotland|Margaret xứ Wessex]], cháu của [[Edward Người xưng tội]]. Alexander được đặt theo tên của [[Giáo hoàng Alexanđê II]].<br />
<br />
Ông là em trai của Vua [[Edgar của Scotland|Edgar]], một vị vua chưa kết hôn, chưa có hậu duệ nhưng đã qua đời. Và ông được chọn làm người thừa kế của anh trai mình, được cho là vào năm 1104 (và có lẽ sớm hơn). Trong năm đó, ông là giáo dân cao cấp có mặt tại cuộc kiểm tra hài cốt của [[Thánh Cuthbert]] tại Durham trước khi họ được cải táng. Ông nắm giữ các vùng đất ở Scotland phía bắc [[Forth]] và ở [[Lothian]].<ref name="ystlxt">Barrow, p. 154.</ref><br />
<br />
Sau khi Edgar băng hà vào năm 1107, Alexander kế vị vương miện Scotland nhưng theo chỉ đạo của Edgar, em của họ là David đã được ban cho một quyền cai trị ở miền nam Scotland. Di chúc của Edgar đã ban cho David những vùng đất thuộc [[vương quốc Strathclyde]] hoặc [[Cumbria]] trước đây, và điều này rõ ràng đã được Edgar, Alexander, David và người anh em rể [[Henry I của Anh|Henry I]] của họ đồng ý trước. Năm 1113, có lẽ do sự xúi giục của Henry và với sự hỗ trợ của các đồng minh Anh-Norman, David đã yêu cầu và nhận thêm các vùng đất ở Lothian dọc theo thượng [[Tweed]] và [[Teviot]]. David không nhận được danh hiệu vua, nhưng là "hoàng tử của người Cumbria", và các vùng đất của ông vẫn thuộc quyền cuối cùng của Alexander.<ref>Oram, pp. 60–63.</ref><br />
<!-- <br />
Tranh chấp về Tweed và Teviot dường như không làm tổn hại đến quan hệ giữa Alexander và David, nhưng nó không được ưa chuộng trong một số bộ phận quý tộc. Một bài thơ [[Ngữ tộc Celt|tiếng Gaelic]] than thở:<blockquote>It's bad what Malcolm's son has done,<br />
<br />
dividing us from Alexander;<br />
<br />
he causes, like each king's son before,<br />
<br />
the plunder of stable Alba.<ref>Oram, p. 66 citing [[Thomas Owen Clancy|Clancy]], ''The Triumph Tree''.</ref></blockquote>Tạm dịch:<blockquote>Thật tệ những gì con trai vua Malcolm đã làm,<br>chia rẽ chúng ta với Alexander;<br>điều anh ta gây ra, giống như con trai của mỗi vị vua trước đây,<br>đều cướp bóc nước Alba đang ổn định.</blockquote>Tranh chấp về các cuộc hành quân phía đông dường như không gây ra rắc rối lâu dài giữa Alexander và [[Henry I của Anh|Henry của Anh]]. Năm 1114, ông cùng Henry tham gia chiến dịch ở xứ Wales chống lại Gruffudd ap Cynan của [[Gwynedd]].<ref>Oram, p. 65.</ref>Cuộc hôn nhân của Alexander với con gái ngoài giá thú của Henry là [[Sybilla xứ Normandy]] có thể diễn ra sớm nhất vào năm 1107, hoặc muộn nhất là vào năm 1114.<ref>Oram, p. 65; a date around 1114 would place the marriage at about the same time as that of David and [[Maud, 2nd Countess of Huntingdon|Maud of Huntingdon]].</ref><br />
<br />
Lời tường thuật của William xứ Malmesbury cho rằng Alexander tấn công Sybilla, nhưng bằng chứng cho thấy Alexander và Sybilla là một cặp vợ chồng tận tụy, nhưng không có con và Sybilla là một người có lòng mộ đạo đáng chú ý.<ref>Duncan, p. 65; Oram, p. 71.</ref>Sybilla đột ngột qua đời trong hoàn cảnh không được ghi chép lại tại Eilean nam Ban (Kenmore trên Loch Tay) vào tháng 7 năm 1122 và được chôn cất tại Tu viện Dunfermline. Alexander không tái hôn và Walter Bower viết rằng ông đã lên kế hoạch cho một Tu viện Augustinô tại [[Eilean nam Ban]] dành riêng để tưởng nhớ Sybilla, và ông có thể đã thực hiện các thủ tục để bà được tôn kính.<ref>Oram, p. 71.</ref><br />
<br />
Alexander có ít nhất một đứa con ngoài giá thú như [[Máel Coluim mac Alaxandair]], người sau này tham gia vào cuộc nổi dậy chống lại [[David I của Scotland|David I]] vào những năm 1130. Ông bị giam ở [[Roxburgh]] nhiều năm sau đó, có lẽ cho đến khi qua đời một thời gian sau năm 1157.<ref>Oram, p. 77. The identity of this person may be still in question, see [[Meic Uilleim]] and [[MacHeths]].</ref><br />
<br />
Alexander giống như các anh trai của mình là Edgar và David, đều là những vị vua rất ngoan đạo. Ông chịu trách nhiệm về các cơ sở tôn giáo tại [[Scone]] và [[Inchcolm]], sau này được thành lập nhờ vào sự sống sót của ông trong cơn bão biển gần đó. Tuyên úy và giáo sư dạy chữ của mẹ ông là Thurgot được phong là Giám mục của Tu viện Thánh Andrews (hay Cell Rígmonaid) vào năm 1107, có lẽ là theo lệnh của Alexander.<ref name="ystlxt" /><br />
<br />
Đối với những sự sùng đạo tôn giáo của mình, Alexander không được nhớ đến như một người đàn ông của hòa bình. John xứ Fordun nói về ông:{{quote|Bây giờ nhà vua là một người có chữ và ngoan đạo; rất khiêm tốn và hòa nhã đối với các giáo sĩ và chính quy, nhưng không thể đo được sự khủng khiếp của ông đối với các đối tượng còn lại; một người có trái tim rộng lớn, nỗ lực hết mình trong mọi việc vượt lên bản thân.<ref>Fordun, V, xxviii ([[William Forbes Skene|Skene's]] edition).</ref>}}Ông đã thể hiện phương diện khủng khiếp trong danh vọng của mình trong sự trả thù của ông với Mormaerdom (trong tiếng Gaelic có nghĩa là thống đốc) của xứ Moray. Tác phẩm [[Orygynale Cronykil|''Orygynale Cronykil'']] của Andrew xứ Wyntoun nói rằng Alexander đang hầu tòa ở Invergowrie khi ông bị tấn công bởi "những người đàn ông của Isles".<ref>Wyntoun, cxxvii.</ref>Walter Bower nói rằng những kẻ tấn công đến từ Moray và Mearns. Alexander truy đuổi họ về phía bắc, đến "Stockford" ở Ross (gần [[Beauly]]), nơi ông đã đánh bại họ. Wyntoun nói, đây là lý do tại sao ông được đặt tên là "Kẻ hung dữ". Việc xác định niên đại của điều này là không chắc chắn, cũng như danh tính kẻ thù của ông. Tuy nhiên, vào năm 1116, Biên niên sử của Ulster báo cáo: "Ladhmann con trai của Domnall, cháu của vua Scotland, đã bị giết bởi người của Moray." Vị vua được nhắc đến là cha của Alexander, [[Malcolm III của Scotland|Malcolm III]], và Domnall là anh trai cùng cha khác mẹ của Alexander. Mormaerdom hay Vương quốc Moray được cai trị bởi gia đình [[Macbeth của Scotland|Macbeth]] (Mac Bethad mac Findláich) và [[Lulach của Scotland|Lulach]] (Lulach mac Gille Coemgáin): không phải thần dân toàn năng, mà là một gia đình đã cai trị Alba trong vòng hơn một đời người. Mormaerdom hay Vua vào thời điểm này không được biết đến; đó có thể là Óengus của Moray hoặc cha của ông, người không được biết tên. Về phần Mearns, Mormaer duy nhất được biết đến của Mearns, Máel Petair, đã sát hại người anh em cùng cha khác mẹ của Alexander là Duncan II (Donnchad mac Maíl Coluim) vào năm 1094.<ref>MacDonald, pp. 23–24, deals with this affair.</ref><br />
<br />
Alexander qua đời vào tháng 4 năm 1124 tại tòa án của ông ở Stirling. Em trai ông, [[David I của Scotland|David]], có lẽ là người thừa kế được thừa nhận nhiều kể từ sự qua đời của Sybilla.<ref>Oram, pp.71–72.</ref>David đã kế vị thành công<br />
<br />
== Chân dung trong tiểu thuyết ==<br />
Alexander được miêu tả trong một cuốn tiểu thuyết giả tưởng:<ref name="Saint Andrews">Saint Andrews, Brodrick (2010), p. 99-104</ref><br />
<br />
* ''Pater Nostras Canis Dirus'': ''Hiệu ứng Garrison'' (2010). Alexander được miêu tả gặp rắc rối vì không có người thừa kế trực tiếp, không có con với người vợ Sybilla của Normandy. Ông chỉ ra rằng bố vợ [[Henry I của Anh]] đang yêu cầu họ cho một cháu trai.<ref name="Saint Andrews" /><br />
--><br />
<br />
== Chú thích ==<br />
{{tham khảo}}<br />
<br />
== Nguồn ==<br />
{{refbegin}}<br />
* {{chú thích sách|title=The Kingdom of the Scots: Government, Church and Society from the Eleventh to the Fourteenth Century|url=https://archive.org/details/kingdomofscotsgo0000barr|last=Barrow|first=Geoffrey|publisher=Edinburgh University Press|year=2003|isbn=978-0-7486-1803-3|author-link=Geoffrey Barrow}}<br />
* {{chú thích sách|title=The kingship of the Scots, 842-1292: succession and independence|url=https://archive.org/details/kingshipofscots80000dunc|author=Archibald Alexander McBeth Duncan|publisher=Edinburgh University Press|year=2002|isbn=978-0-7486-1626-8}}<br />
* {{chú thích sách|title=David I: the king who made Scotland|url=https://archive.org/details/davidikingwhomad0000oram|last1=Oram|first1=Richard D.|publisher=Tempus Pub Ltd|year=2004|isbn=978-0-7524-2825-3|author-link=Richard Oram}}<br />
* {{chú thích sách|title=Outlaws of medieval Scotland: challenges to the Canmore kings, 1058-1266|author=Russell Andrew McDonald|publisher=Tuckwell Press, Ltd.|year=2003|isbn=978-1-86232-236-3}}<br />
* {{chú thích sách|url=https://books.google.com/?id=Kanr-ORzWc4C|title=Pater Nostras Canis Dirus: The Garrison Effect|last=Saint Andrews|first=Sawyer|last2=Brodrick|first2=John F|publisher=AuthorHouse|year=2010|isbn=978-1-4520-9356-7}}<br />
{{refend}}{{s-start}}<br />
{{s-hou|[[Nhà Dunkeld]]||Khoảng 1078||23 tháng 4 năm 1124}}<br />
{{s-reg|}}<br />
{{s-bef<br />
| before = [[Edgar của Scotland|Edgar]]<br />
}}<br />
{{s-ttl<br />
| title = [[Danh sách quân chủ Scotland|Vua Scotland]]<br />
| years = 1107–1124<br />
}}<br />
{{s-aft<br />
| after = [[David I của Scotland|David I]]<br />
}}<br />
{{s-end}}<br />
<br />
{{thời gian sống|1078|1124}}<br />
<br />
[[Thể loại:Vua Scotland]]<br />
[[Thể loại:Nhà Dunkeld]]</div>imported>InternetArchiveBot