imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2023-12-05T16:30:59Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Coord|21|N|6|E|globe:mars|display=title}}
[[Tập_tin:Wikiarabiaboundaries.jpg|thế=Bản đồ của MOLA cho thấy ranh giới của đài địa Arabia và các khu vực lân cận.|nhỏ|Bản đồ của [[Cao độ kế Laser Quỹ đạo Sao Hỏa|MOLA]] cho thấy ranh giới của cao địa Arabia và các khu vực lân cận.]]
'''Cao địa Arabia''' là một vùng đất rộng lớn ở phía Bắc của [[Sao Hỏa]], nằm phần lớn trong [[Tứ giác Arabia]], một phần nhỏ nằm trong [[Tứ giác Mare Acidalium]]. Vùng này có mật độ [[hố va chạm]] dày đặc và bị xói mòn nghiêm trọng. Kiểu địa hình như vậy cho thấy cao địa Arabia đã tồn tại từ rất lâu, đây cũng là một trong những cao địa lâu đời nhất trên hành tinh này. Chiều dài ở nơi rộng nhất lên đến 4.500 km, khu vực phía đông và phía nam cao hơn 4 km so với phía tây-bắc. Trung tâm của vùng có tọa độ là 21°B, 6°Đ.<ref>{{Chú thích web|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/336|tựa đề=Planetary Names|website=planetarynames.wr.usgs.gov|ngày truy cập=2023-02-17}}</ref> Bên cạnh nhiều hố va chạm, cao địa Arabia còn có các hẻm núi uốn lượn đổ về [[Vastitas Borealis|vùng đất thấp phía bắc]] của hành tinh.

== Tên gọi ==
Cao địa Arabia được đặt tên vào năm 1879 sau khi nhà thiên văn học [[Giovanni Schiaparelli]] quan sát Sao Hỏa và chỉ ra các khu vực [[địa hình albedo]] trên bản đồ, ông đặt tên vùng này theo [[Bán đảo Ả Rập]] ở Trái Đất.

Trong [[tiếng Anh]], ''terra'' là từ có gốc Latin mang nghĩa là đất, chỉ các khu vực rộng lớn có thể nằm ở khu vực có cao độ lớn, bề mặt gồ ghề, thường có các [[Kênh nước (Sao Hỏa)|kênh nước]], [[hố va chạm]] và [[địa hình hỗn loạn]]. Trong [[tiếng Việt]], ''terra'' được dịch là [[Danh sách cao địa của Sao Hỏa|cao địa]] để phân biệt với ''planitia'' được dịch là bình nguyên (đồng bằng) và ''planum'' được dịch là cao nguyên.

== Điểm nổi bật ==
[[Tập_tin:Eden_Patera_THEMIS_day_IR.jpg|thế=Ảnh hồng ngoại của THEMIS cho thấy miệng núi Eden (giữa ảnh), một trong những khu vực tập trung nhiều lòng chảo núi lửa ở đài địa Arabia và lân cận.|nhỏ|Ảnh hồng ngoại của [[Hệ thống Lập ảnh Phát xạ nhiệt|THEMIS]] cho thấy [[miệng núi Eden]] (giữa ảnh), một trong những khu vực tập trung nhiều lòng chảo núi lửa ở cao địa Arabia và lân cận.]]
[[Tập tin:Oxus Patera, a caldera on Mars.jpg|thế=Dải băng ở miệng núi Oxus, một lòng chảo núi lửa thuộc cao nguyên Arabia. Các vết nứt hình vỏ sò chạy dọc theo các gai của lòng chảo có khả năng là vết nứt do sự giãn nở và co lại của băng.|nhỏ|Dải băng ở miệng núi Oxus, một [[hõm chảo]] núi lửa thuộc cao địa Arabia. Các vết nứt hình vỏ sò chạy dọc theo các gai của hõm chảo có khả năng là vết nứt do sự giãn nở và co lại của băng.]]
Cao địa Arabia có nhiều kiểu địa hình thú vị. Ở vùng này có nhiều [[hố va chạm dạng bệ đỡ]], là những hố va chạm mà địa hình quanh nó tương đối bằng phẳng để rồi khi kết thúc sẽ tạo thành một vách núi thẳng đứng, trông như những bệ đỡ tượng.<ref>{{Chú thích web|url=https://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_008508_1870|tựa đề=HiRISE {{!}} The Margin of a Pedestal Crater (PSP_008508_1870)|website=hirise.lpl.arizona.edu|ngày truy cập=2023-02-17}}</ref> Các gò đất bằng phẳng quanh hố va chạm có nhiều lớp, có thể được hình thành trong lúc núi lửa hoạt động, do gió hoặc do lắng đọng dưới nước.<ref>{{Chú thích web|url=https://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_009008_1915|tựa đề=HiRISE {{!}} Layers in Central Mound of Henry Crater. (PSP_009008_1915)|website=hirise.lpl.arizona.edu|ngày truy cập=2023-02-17}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_004434_1885|tựa đề=HiRISE {{!}} Layers in Arabia Terra (PSP_004434_1885)|website=hirise.lpl.arizona.edu|ngày truy cập=2023-02-17}}</ref>

Các [[vệt dốc tối]] được quan sát thấy ở lưu vực Tikhonravov, một hố va chạm lớn bị xói mòn. Các vệt này xuất hiện trên sườn dốc và thay đổi dần theo thời gian. Lúc đầu, chúng có màu sẫm, sau đó chuyển sang màu sáng hơn, có thể là do sự lắng đọng của bụi mịn sáng màu từ khí quyển.<ref>{{Chú thích web|url=https://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_007531_1935|tựa đề=HiRISE {{!}} Slope Streaks in Tikhonravov Basin (PSP_007531_1935)|website=hirise.lpl.arizona.edu|ngày truy cập=2023-02-17}}</ref> Theo các nhà khoa học, những vệt này có thể được hình thành do bụi lăn xuống dốc, tương tự như tuyết lở ở Trái Đất.<ref>{{Chú thích web|url=https://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_006569_1915|tựa đề=HiRISE {{!}} Layering and Slope Streaks in Henry Crater (PSP_006569_1915)|website=hirise.lpl.arizona.edu|ngày truy cập=2023-02-17}}</ref>

== Các vụ thiên thạch rơi gần đây ==
Một thiên thạch đã rơi xuống ở cao địa Arabia vào khoảng thời gian từ ngày [[30 tháng 6]] năm [[2002]] đến ngày [[5 tháng 10]] năm [[2003]]. Người ta thấy một hố va chạm nhỏ có đường kính khoảng 22,6 mét được bao quanh bởi vật chất sáng và tối đang phun ra. Hố nằm gần 20,6 độ bắc, 356,8 độ tây. Quan sát qua thiết bị chụp ảnh hồng ngoại, chúng ta thấy rõ sự xuất hiện của hố va chạm này.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/images/pia09025.html|tựa đề=Fresh Crater in Arabia Terra With Light-Toned Ejecta|họ=Perez|tên=Martin|ngày=2013-08-16|website=NASA|ngày truy cập=2023-02-17|archive-date=2017-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521012830/https://www.nasa.gov/mission_pages/mars/images/pia09025.html|url-status=dead}}</ref>

== Thư viện ảnh ==
<gallery perrow="3">
Tập tin:Meridianicropped.png|Bản đồ độ cao nơi đổ bộ của tàu [[Opportunity (xe tự hành)|Opportunity]] và một số hố va chạm xung quanh như [[Endeavour (hố va chạm)|Endeavour]] và [[Miyamato (hố va chạm)|Miyamato]].
Tập tin:ArabiaTerraOblique.jpg|Góc nhìn nghiêng cao địa Arabia được chụp ảnh và xử lý bởi ''[[Mars Global Surveyor]]''.
Tập tin:Pasteur Crater Floor.JPG|Tầng [[Pasteur (hố va chạm)|hố va chạm Pasteur]] chụp từ [[HiRISE]].
</gallery>

== Xem thêm ==

* [[Khí hậu Sao Hỏa]]
* [[Địa lý Sao Hỏa]]
* [[Địa chất Sao Hỏa]]
* [[Hố va chạm]]
* [[Danh sách hố va chạm của Sao Hỏa]]
* [[Danh sách tứ giác của Sao Hỏa|Danh sách vùng tứ giác của Sao Hỏa]]
* [[Danh sách cao địa của Sao Hỏa]]
* [[Danh sách vùng đất của Sao Hỏa]]

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==

* [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/33150753024/ Video độ phân giải cao] bởi Seán Doran cho thấy cảnh bay qua cao địa Arabia
{{Sao Hỏa}}
[[Thể loại:Hố va chạm]]
[[Thể loại:Sao Hỏa]]
[[Thể loại:Vùng Sao Hỏa]]
[[Thể loại:Địa lý Sao Hỏa]]
[[Thể loại:Cao địa Sao Hỏa]]

Arabia Terra - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5