imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:01.1521222, replaced: {{cite book → {{Chú thích sách, {{cite web → {{Chú thích web (10), {{cite journal → {{Chú thích tập san học thuật (4), {{cite iucn → {{Chú thích IUCN

2026-05-11T13:49:36Z

(Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:01.1521222, replaced: {{cite book → {{Chú thích sách, {{cite web → {{Chú thích web (10), {{cite journal → {{Chú thích tập san học thuật (4), {{cite iucn → {{Chú thích IUCN

Trang mới

{{Speciesbox
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref>{{Chú thích IUCN|author1=Hammerson, G.A.|author2=Lavin, P.|author3=Vazquez Díaz, J.|author4=Quintero Díaz, G.|author5=Gadsden, H.|year=2007|title=''Aspidoscelis neomexicana''|article-number=e.T64278A12752324|doi=10.2305/IUCN.UK.2007.RLTS.T64278A12752324.en|access-date=17 May 2023}}</ref>
| status2 = G5
| status2_system = TNC
| status2_ref = <ref name="NatureServe_neomex">{{Chú thích web |last=NatureServe |first= |date=ngày 6 tháng 2 năm 2026 |title=Aspidoscelis neomexicanus |url=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.103871/Aspidoscelis_neomexicanus |access-date=ngày 23 tháng 2 năm 2026 |website=NatureServe Explorer |publisher=NatureServe}}</ref>
| image = New Mexico Whiptail, Rio Grande Blvd NW, Los Ranchos de Albuquerque, NM, US imported from iNaturalist photo 205773706.jpg
| image_caption = Tại [[Albuquerque]], New Mexico
| genus = Aspidoscelis
| species = neomexicanus
| authority = [[Charles H. Lowe|Lowe]] & [[Richard G. Zweifel|Zweifel]], 1952
| synonyms =
* ''Cnemidophorus perplexus'' [[Spencer Fullerton Baird|Baird]] & [[Charles Frédéric Girard|Girard]], 1852
* ''Cnemidophorus neomexicanus'' Lowe & Zweifel, 1952
}}
'''''Aspidoscelis neomexicanus''''' ({{Langx|en|New Mexico whiptail}}) là một loài [[thằn lằn]] chỉ có con cái trong họ [[Teiidae]], được tìm thấy tại [[New Mexico]] và [[Arizona]] ở vùng Tây Nam Hoa Kỳ và tại [[Chihuahua]] thuộc Bắc Mexico.<ref name="ReptileDatabase">{{Chú thích web |url=https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Aspidoscelis&species=neomexicana |title=Aspidoscelis neomexicanus (LOWE & ZWEIFEL, 1952) |work=The Reptile Database |editor-last=Uetz |editor-first=P. |editor2-last=Freed |editor2-first=P. |editor3-last=Hošek |editor3-first=J. |publisher=Zoological Museum Hamburg |access-date=ngày 23 tháng 2 năm 2026 |language=tiếng Anh}}</ref>

Loài này trở thành loài {{ill|bò sát chính thức|en|List of U.S. state reptiles}} của tiểu bang New Mexico vào ngày 6 tháng 4 năm 2003.<ref name="NMSOS">{{Chú thích web |title=State Reptile |url=https://www.sos.nm.gov/2019/06/12/state-reptile/ |access-date=ngày 23 tháng 2 năm 2026 |publisher=New Mexico Secretary of State |language=en-US}}</ref><ref name="New Mexico">{{Chú thích web |url=http://www.nmenvirothon.com/Wildlife/Chapter%20%20VIII-New%20Mexico%20State%20Animals.pdf |title=Chapter VIII. New Mexico state animals |access-date=ngày 22 tháng 1 năm 2011 |publisher=New Mexico Envirothon |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714185758/http://www.nmenvirothon.com/Wildlife/Chapter%20%20VIII-New%20Mexico%20State%20Animals.pdf |archive-date=ngày 14 tháng 7 năm 2011}}</ref> Đây là một trong số các loài thằn lằn thực hiện hình thức [[trinh sản]]. Các cá thể thuộc loài này được tạo ra thông qua việc [[Lai (sinh học)|lai tạo]] giữa loài thằn lằn ''[[Aspidoscelis inornata]]'' và ''[[Aspidoscelis tigris]].''<ref name="Lowe1966">{{Chú thích tập san học thuật |last=Lowe |first=Charles H. |last2=Wright |first2=John W. |year=1966 |title=Evolution of Parthenogenetic Species of Cnemidophorus (Whiptail Lizards) in Western North America |url=https://www.jstor.org/stable/40022375 |journal=Journal of the Arizona Academy of Science |volume=4 |issue=2 |pages=81–87 |doi=10.2307/40022375 |issn=0004-1378}}</ref>

== Mô tả ==
Loài ''Aspidoscelis neomexicanus'' có tổng chiều dài từ 16,5 tới 23 cm (6,5 tới 9,1 in). Cơ thể chúng chủ yếu có màu nâu hoặc đen với bảy sọc màu vàng nhạt chạy dọc từ [[đầu]] tới [[đuôi]].<ref name=":0">{{Chú thích web |title=New mexico whiptail (Aspidoscelis neomexicana) |url=https://pictureanimal.com/wiki/Aspidoscelis_neomexicana.html |access-date=2026-02-26 |website=Picture Nature |language=en}}</ref> Các đốm nhạt thường xuất hiện ở giữa các sọc dọc theo thân. Loài này có thân thon, đuôi dài; phần đuôi thường có màu xanh lam khi còn nhỏ và chuyển dần sang màu nâu vàng lốm đốm khi trưởng thành.<ref name=":0" /> Mặt dưới cơ thể có màu trắng đến xanh nhạt.<ref name="NMSOS" /><ref name="PEEC">{{Chú thích web |title=Reptile and Amphibian Guide – Pajarito Environmental Education Center |url=https://peecnature.org/learn/nature-guides/reptile-and-amphibian-guide/ |access-date=2026-02-27 |website=peecnature.org |language=en-US}}</ref>

== Hành vi và sinh thái học ==
[[File:Cnemidophorus-ThreeSpecies.jpg|thumb|''[[Aspidoscelis inornatus|A. inornatus]]'', ''A. neomexicanus'' và ''[[Aspidoscelis tigris|A. tigris]]''.]]
=== Tập tính hoạt động ===
Loài này hoạt động vào ban ngày, thường ẩn mình để tránh nóng từ giữa trưa đến buổi chiều trong những giai đoạn nhiệt độ cao. Chúng có tập tính [[ngủ đông]] nhưng sẽ hoạt động từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 10.<ref name="NMSOS" />

=== Thức ăn ===
Giống như các loài thằn lằn khác trong họ [[Teiidae]], ''Aspidoscelis neomexicanus'' là [[Sinh vật ban ngày|động vật hoạt động ban ngày]] và chuyên [[Động vật ăn côn trùng|ăn côn trùng]]. Chế độ ăn chủ yếu bao gồm côn trùng và nhện như mối, bọ cánh cứng, châu chấu, kiến, sâu bướm và các loài bướm đêm.<ref name="NMSOS" /><ref name="AZ">{{Chú thích web |last=Brennan |first=Thomas C. |date=2008 |title=New Mexico Whiptail (Aspidoscelis neomexicana) |url=https://reptilesofaz.org/lizards-subpages/h-a-neomexicana/ |access-date=2026-02-27 |website=The Reptiles and Amphibians of Arizona |publisher=Reptiles of AZ |language=en-US}}</ref>
=== Sinh sản và lai tạo ===
Sinh sản diễn ra bằng cách trinh sản, với tối đa bốn quả trứng chưa thụ tinh được đẻ vào giữa mùa hè và nở khoảng tám tuần sau đó. Trứng của chúng có bề mặt nhẵn, vỏ dai như da, màu trắng kem và có chiều dài gấp khoảng hai lần chiều rộng. Giai đoạn ấp trứng diễn ra từ 40 đến 60 ngày.<ref name="Degenhardt19962">{{Chú thích sách |last1=Degenhardt |first1=William G. |url=https://www.google.com/books/edition/Amphibians_and_Reptiles_of_New_Mexico/r-Liq4O4udsC |title=Amphibians and Reptiles of New Mexico |last2=Painter |first2=Charles W. |last3=Price |first3=Andrew H. |last4=Conant |first4=Roger |publisher=University of New Mexico Press |year=1996 |isbn=9780826338112 |location=Albuquerque, New Mexico |pages=223 |language=tiếng Anh}}</ref>

''Aspidoscelis neomexicanus'' là một loài lai giữa loài thằn lằn ''[[Aspidoscelis tigris]]'' sống ở sa mạc và loài thằn lằn ''[[Aspidoscelis inornatus]]'', ưa thích các vùng đồng cỏ.<ref name="New Mexico" /> Loài thằn lằn này thực hiện các hành vi giao phối với những cá thể cái khác cùng loài, dẫn đến biệt danh "thằn lằn đồng tính nữ".<ref>{{Chú thích web |date=10 March 2010 |title=BBC Two - Battle of the Sexes - In the Animal World, THE RIDDLE OF SEX, Lesbian lizards |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p006v48r |access-date=2021-11-14 |website=BBC |language=en-GB}}</ref><ref>{{Chú thích web |last=Spinney |first=Kimberley |date=2015-06-15 |title=Lesbian Lizards a Hybrid Species Out of New Mexico |url=https://guardianlv.com/2015/06/lesbian-lizards-a-hybrid-species-out-of-new-mexico/ |access-date=2021-11-14 |website=Guardian Liberty Voice |language=en-US}}</ref> Một giả thuyết phổ biến cho rằng hành vi này giúp kích thích sự rụng trứng, vì những cá thể không thực hiện hành vi "giao phối" sẽ không đẻ trứng.<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last1=Crews |first1=David |date=1987 |title=Courtship in unisexual lizards: A model for brain evolution |journal=Scientific American |volume=257 |issue=6 |pages=116–121 |bibcode=1987SciAm.257f.116C |doi=10.1038/scientificamerican1287-116 |jstor=24979584}}</ref>

=== Ký sinh trùng ===
12 trong số 61 (20%) các cá thể loài ''Aspidoscelis neomexicanus'' trong cuộc khảo sát được tìm thấy bị nhiễm từ một hoặc nhiều nội ký sinh trùng.<ref name="McAllister19902">{{Chú thích tập san học thuật |last=McAllister |first=Chris T. |date=tháng 7 năm 1990 |title=Helminth Parasites of Unisexual and Bisexual Whiptail Lizards (Teiidae) in North America. II. The New Mexico Whiptail (Cnemidophorus neomexicanus) |url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/26/3/403/119016/Helminth-Parasites-of-Unisexual-and-Bisexual |journal=Journal of Wildlife Diseases |language=tiếng Anh |volume=26 |issue=3 |pages=403–406 |doi=10.7589/0090-3558-26.3.403 |issn=0090-3558}}</ref> Các loài này bao gồm [[Cestoda|sán dây]] thuộc họ [[Linstowiidae]] (''Oochoristica bivitellobata'') xuất hiện ở 7 cá thể (11%), [[Ngành Giun tròn|giun tròn]] thuộc bộ [[Spirurida]] ở giai đoạn ấu trùng (''Physaloptera'' sp.) ở 3 cá thể (5%), giun tròn thuộc họ [[Oxyuridae]] (''Pharyngodon warneri'') ở 2 cá thể (3%) và một loài nang thuộc [[Ngành Giun đầu gai|Acanthocephala]] chưa xác định ở 1 cá thể (2%).<ref name="McAllister19902" />

== Văn hóa đại chúng ==
Loài thằn lằn ''Aspidoscelis neomexicanus'', đôi khi được gọi vui tiếng Anh là "leaping lesbian lizard" (Tạm dịch: "thằn lằn đồng tính nữ nhảy nhót"), được xem như một [[Biểu tượng đồng tính|biểu tượng]] [[Biểu tượng đồng tính|đồng tính]] trong các không gian trực tuyến của cộng đồng LGBTQ+.<ref>{{Chú thích web |last=Griffis |first=Miles |date=8 December 2023 |title=Lesbian Lizards: How the New Mexico Whiptail Became a Queer Icon |url=https://coloradotimesrecorder.com/2023/12/lesbian-lizards-how-the-new-mexico-whiptail-became-a-queer-icon/58222/ |access-date=2025-10-27 |website=Colorado Times Recorder |language=en-US}}</ref><ref>{{Chú thích web |date=2025-03-27 |title=The Original Desert Dyke - The New Mexico Whip Tail Lezzard |url=https://desertdykes.com/blogs/the-desert-dust-jacket-1/the-original-desert-dyke-the-new-mexico-whip-tail-lizard |access-date=2025-10-27 |website=Desert Dykes Apparel |language=en}}</ref><ref>{{Chú thích web |last=Sr |first=Todd Sain |date=2017-05-07 |title=Leaping Lesbian Lizard |url=https://www.ourbreathingplanet.com/leaping-lesbian-lizard/ |access-date=2025-10-27 |website=Our Breathing Planet |language=en-US}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
{{commonscat|Aspidoscelis neomexicana}}
{{wikispecies|Aspidoscelis neomexicanus}}
* {{Chú thích tập san học thuật |last=Ho |first=David V. |last2=Odell |first2=Aaron |last3=Tormey |first3=Duncan |last4=Deimler |first4=Nathaniel |last5=Patterson |first5=Valentine |last6=Tsuchiya |first6=Dai |last7=Klabacka |first7=Randy L. |last8=Schnittker |first8=Robert R. |last9=Baumann |first9=Diana P. |date=2025-12 |title=Ancestral Chromosome-Level Assemblies Reveal Posthybridization Genome Evolution in the New Mexico Whiptail Lizard (''Aspidoscelis neomexicanus'') |url=https://doi.org/10.1093/gbe/evaf228 |journal=Genome Biology and Evolution |volume=17 |issue=12 |pages=evaf228 |doi=10.1093/gbe/evaf228 |issn=1759-6653 |pmc=12720138 |pmid=41346306 |language=tiếng Anh}}
* {{Chú thích web |last=Yong |first=Ed |date=ngày 21 tháng 2 năm 2010 |title=Extra chromosomes allow all-female lizards to reproduce without males |url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/extra-chromosomes-allow-all-female-lizards-to-reproduce-without-males |access-date=ngày 25 tháng 2 năm 2026 |website=National Geographic |language=tiếng Anh}}

{{Taxonbar|from=Q934175}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Aspidoscelis]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1952]]
[[Thể loại:Thằn lằn]]
[[Thể loại:Sinh sản vô tính]]

Aspidoscelis neomexicanus - Lịch sử thay đổi

imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:01.1521222, replaced: {{cite book → {{Chú thích sách, {{cite web → {{Chú thích web (10), {{cite journal → {{Chú thích tập san học thuật (4), {{cite iucn → {{Chú thích IUCN