imported>ThitxongkhoiAWB: /* Vinh danh */ clean up, replaced: [[Nam Lý, Đồng Hới| → [[Đồng Hới (phường)|

2026-07-26T15:54:32Z

Vinh danh: clean up, replaced: [[Nam Lý, Đồng Hới| → [[Đồng Hới (phường)|

Trang mới

{{Thông tin nghệ sĩ
| tên = Bùi Xuân Phái
| nền = họa sĩ
| hình = Bui Xuan Phai.jpg
| kích thước hình =
| chú thích hình = Danh họa Bùi Xuân Phái
| nghệ danh =
| ngày sinh = {{ngày sinh|1920|9|1}}
| nơi sinh = Thôn Kim Hoàng, xã Vân Canh, huyện [[Hoài Đức (huyện)|Hoài Đức]] (nay là xã [[Sơn Đồng]]), thành phố [[Hà Nội]]
| ngày mất = {{ngày mất và tuổi|1988|6|24|1920|9|1}}
| nơi mất = Hà Nội
| quốc tịch = {{VIE}}
| dân tộc =
| nghề nghiệp =
| vợ =
| chồng =
| con =
| đào tạo =
| học vấn =
| lĩnh vực hoạt động =
| bút danh họa sĩ =
| giai đoạn sáng tác hội họa =
| đào tạo hội họa = [[Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam|Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương]]
| thể loại hội họa =
| trào lưu hội họa =
| tác phẩm hội họa = Bộ tranh ''Phố cổ Hà Nội'' Bộ tranh ''Chèo''
| giải thưởng hội họa nổi bật = [[Giải thưởng Hồ Chí Minh|Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật]] năm 1996 Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1946, 1980 Giải thưởng [[đồ họa]] [[Leipzig]] (Đức) Giải thưởng Mỹ thuật Thủ đô các năm 1969, 1981, 1983, 1984 Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam 1997
| ảnh hưởng tới = Mỹ thuật Việt Nam hiện đại
| giải thưởng 1 = [[Giải thưởng Hồ Chí Minh]]
| năm 1 = 1996
| hạng mục 1 = Văn học nghệ thuật
}}

'''Bùi Xuân Phái''' ([[1 tháng 9]] năm [[1920]] – [[24 tháng 6]] năm [[1988]]) là một họa sĩ [[Việt Nam]], nổi tiếng với các tác phẩm vẽ về [[Khu phố cổ Hà Nội|Phố cổ Hà Nội]].<ref>[http://www.vietnamfineart.com.vn/Story/Cactacgia_tacpham/giaithuonghcmnhanuoc/2013/11/3716.html Họa sĩ Bùi Xuân Phái (1920-1988)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212081617/http://www.vietnamfineart.com.vn/Story/Cactacgia_tacpham/giaithuonghcmnhanuoc/2013/11/3716.html |date=2013-12-12 }}, Hội Mỹ thuật Việt Nam</ref>

==Tiểu sử==
Ông sinh ngày [[1 tháng 9]] năm [[1920]] tại thôn Kim Hoàng, xã Vân Canh, huyện [[Hoài Đức (huyện)|Hoài Đức]] (nay là xã [[Sơn Đồng]]), thành phố [[Hà Nội]]. Ông tốt nghiệp khoa Hội họa trường [[Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam|Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương]] khóa 1941–1945.

Bùi Xuân Phái tham gia kháng chiến, tham dự triển lãm nhiều nơi. Năm 1952 ông về Hà Nội, sống tại nhà số 87 [[Phố Thuốc Bắc]] cho đến khi mất.

Năm 1956-1957 ông giảng dạy tại [[Trường Mỹ thuật Hà Nội]]. Năm đó Bùi Xuân Phái tham gia phong trào [[Phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm|Nhân văn Giai phẩm]], phải đi học tập lao động trong một xưởng mộc tại [[Nam Định (tỉnh)|Nam Định]] và ban giám hiệu nhà trường đã đề nghị ông phải viết đơn xin thôi không giảng dạy tại trường Mỹ thuật.

==Sự nghiệp hội họa==
[[Hình:Hanoï 1946, Bui-xuan-Phai.jpg|nhỏ|phải|222px|Hà Nội 1946]]
[[Hình:Phanxuongnhuom.jpg|nhỏ|phải|222px|''Phân xưởng nhuộm'', Bột màu, 1985]]

Bùi Xuân Phái là một trong những họa sĩ thuộc thế hệ cuối cùng của sinh viên trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, cùng thời với các danh họa [[Nguyễn Sáng]], [[Nguyễn Tư Nghiêm]], [[Dương Bích Liên]] - những tên tuổi ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của mỹ thuật Việt Nam hiện đại. Ông chuyên về chất liệu sơn dầu,<ref>{{Chú thích web | url = http://beta.tuoitre.vn/Pages/Printview.aspx?ArticleID=526301 | tiêu đề = Tuổi Trẻ Online | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 2 tháng 11 năm 2014 | nơi xuất bản = [[Tuổi Trẻ (báo)|Tuổi Trẻ Online]] | ngôn ngữ = | archive-date = 2014-11-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141101224150/http://beta.tuoitre.vn/Pages/Printview.aspx?ArticleID=526301 | url-status = dead }}</ref> đam mê mảng đề tài phố cổ Hà Nội. Ngay từ lúc sinh thời, sáng tạo của ông đã được quần chúng mến mộ gọi dòng tranh này là Phố Phái.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.vannghesi.net/Articles/Cau%20Chuyen/Ha%20Noi%20Pho%20Co.html | tiêu đề = Van Nghe Si | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 2 tháng 11 năm 2014 | nơi xuất bản = | ngôn ngữ = | archive-date = 2014-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140824083157/http://www.vannghesi.net/Articles/Cau%20Chuyen/Ha%20Noi%20Pho%20Co.html | url-status = dead }}</ref>

Tranh phố của Bùi Xuân Phái vừa cổ kính lại rất hiện thực, thể hiện rõ ''hồn cốt'' của phố cổ Hà Nội những thập niên 50, 60, 70. Các mảng màu trong tranh Phái thường có ''đường viền đậm nét'', phố không những trở thành chính nó mà còn gần hơn với con người, từ bề mặt đến cảnh quan đều có chiều sâu bên trong. Ngắm tranh phố cổ của ông, người xem nhận thấy họa sĩ đã gửi gắm những kỉ niệm, những hoài cảm cùng nỗi buồn man mác, tiếc nuối bâng khuâng trên từng nét vẽ, như điềm báo về sự đổi thay và biến mất của từng mái nhà, từng con người mang hồn phách xưa cũ.

Ngoài phố cổ, ông còn vẽ các mảng đề tài khác, như: [[chèo]], chân dung, nông thôn, khỏa thân, tĩnh vật... rất thành công. Nhiều tranh của Bùi Xuân Phái đã được giải thưởng trong các cuộc triển lãm toàn quốc và thủ đô. Ông vẽ trên [[vải]], [[giấy]], bảng [[gỗ]], thậm chí cả trên giấy báo khi không có đủ nguyên liệu. Ông dùng nhiều phương tiện hội họa khác nhau như sơn dầu, màu nước, phấn màu, chì than, bút chì... Các tác phẩm của ông biểu hiện sâu xa linh hồn người Việt, tính cách nhân bản và lòng yêu chuộng tự do, óc hài hước, đậm nét bi ai và khốn khổ. Ông đã góp phần rất lớn vào lĩnh vực minh họa báo chí và trình bày bìa sách, được trao tặng giải thưởng quốc tế (Leipzig) về trình bày cuốn sách "Hề chèo" (1982).

Do tham gia phong trào Nhân văn Giai phẩm, từ năm 1957 trở đi, hoạt động của ông dần bị hạn chế. Để kiếm sống, ông phải vẽ tranh [[minh họa]] và tranh vui cho các báo, lấy bút hiệu là: PiHa, ViVu, Ly. Mãi đến năm 1984 ông mới có được cuộc triển lãm cá nhân (đầu tiên và cũng là duy nhất), nhận được sự đánh giá cao từ phía công chúng, đồng nghiệp. Với 24 bức tranh được khách hàng đặt mua ngay trong ngày khai mạc, có thể coi đây là triển lãm thành công nhất so với trước đó tại Việt Nam. Đó cũng là lần đầu tiên, [[Đài Truyền hình Việt Nam|Đài truyền hình Việt Nam]] dành thời lượng lớn phát sóng để giới thiệu về cuộc đời và tác phẩm của Bùi Xuân Phái trong chương trình Văn học Nghệ thuật.

Mặc dù cuộc sống khó khăn nhưng với tình yêu nghệ thuật, khát khao tìm tòi và thể hiện cái đẹp dung dị đời thường bằng những nét vẽ cọ, Bùi Xuân Phái đã không ngừng vẽ, sáng tạo nghệ thuật ngay cả khi không mua được vật liệu và ông đã phải tận dụng mọi chất liệu như vỏ bao thuốc lá, giấy báo... Ông cũng là [[họa sĩ]] đã gạt bỏ mọi toan tính đời thường để cho ra đời các tác phẩm dung dị, đơn giản nhưng đầy tâm tư sâu lắng. Ông mất ngày [[24 tháng 6]] năm [[1988]] tại [[Hà Nội]]. Năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.vietnamarts.vn/news/Tin-Tuc-Su-Kien-/20/Danh-hoa-Bui-Xuan-Phai-%7C-1920--1988.html | tiêu đề = Danh họa Bùi Xuân Phái | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 2 tháng 11 năm 2014 | nơi xuất bản = | ngôn ngữ = }}</ref><ref>{{Chú thích web | url = http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30106&cn_id=347074 | tiêu đề = Có một “Thế giới Phái” giữa Thủ đô | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 2 tháng 11 năm 2014 | nơi xuất bản = | ngôn ngữ = | ngày lưu trữ = 2014-11-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141101212307/http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30106&cn_id=347074 | url-status = dead }}</ref>

===Tác phẩm chính===
* Phố cổ Hà Nội - Sơn dầu 1972
*Hà Nội kháng chiến - Sơn dầu 1966
*Xe bò trong phố cổ - Sơn dầu 1972
*Phố vắng - Sơn dầu 1981
*Hóa trang sân khấu chèo - Sơn dầu 1968
*Sân khấu chèo - Sơn dầu 1968
*Vợ chồng chèo - Sơn dầu 1967
*Trước giờ biểu diễn - 1984

===Giải thưởng mỹ thuật===
*Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 1996
*Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1946
*Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1980
*Giải thưởng đồ họa Leipzig (Đức)
*Giải thưởng Mỹ thuật Thủ đô các năm 1969, 1981, 1983, 1984

===Tặng thưởng===
Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam 1997

== Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì Tình yêu Hà Nội ==
{{chính|Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội}}

Tháng 8 năm 2008, nhân kỷ niệm 85 năm ngày sinh của danh họa, Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì Tình yêu Hà Nội là sáng kiến của Báo [[Thể thao & Văn hóa]] ([[Thông tấn xã Việt Nam]]) và gia đình cố họa sĩ; nhằm tìm tòi, phát hiện và tôn vinh những tác giả, tác phẩm, việc làm, ý tưởng có hàm lượng nghệ thuật và khoa học cao, gắn bó với các mặt của đời sống Hà Nội và thấm đượm một tình yêu Hà Nội.<ref>{{Chú thích web|url=http://dangcongsan.vn/tu-tuong-van-hoa/cong-bo-de-cu-giai-thuong-bui-xuan-phai-2019-530788.html|title=Công bố đề cử Giải thưởng Bùi Xuân Phái 2019|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref>

== Vinh danh ==
Tên ông được đặt cho một con đường ở khu đô thị mới [[Mỹ Đình|Mỹ Đình 2]] thuộc [[quận (Việt Nam)|quận]] [[Nam Từ Liêm]], thành phố [[Hà Nội]],<ref>{{Chú thích web|url=http://nguoihanoi.com.vn/ha-c2-a0-noi-co-pho-bui-xuan-phai_215361.html|title=Hà Nội có phố Bùi Xuân Phái|last=Quang|first=Lê Huy|date = ngày 19 tháng 11 năm 2010 |website=Người Hà Nội|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref> phường [[Đồng Hới (phường)|Nam Lý]], thành phố [[Đồng Hới (thành phố)|Đồng Hới]], Quảng Bình và ở quận [[Hải Châu (quận)|Hải Châu]] của thành phố [[Đà Nẵng]].<ref>{{Chú thích web|url=https://thethaovanhoa.vn/bong-da/co-mot-con-duong-mang-ten-bui-xuan-phai-n20080821052629397.htm|title=Có một con đường mang tên Bùi Xuân Phái|last=Phương|first=Bùi Thanh|date = ngày 21 tháng 8 năm 2008 |website=Thể thao & Văn hóa|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref>

Ngày 1 tháng 9 năm 2019, trang chủ của công cụ tìm kiếm [[Google]] đã vinh danh ông nhân kỷ niệm 99 năm ngày sinh của ông bằng biểu tượng [[Google Doodle]].<ref>[https://www.google.com/doodles/bui-xuan-phais-99th-birthday Kỷ niệm 99 năm ngày sinh của Bùi Xuân Phái] Doodle 1/9/2019</ref> Theo đại diện của [[Google]], đây là sự vinh danh người họa sĩ đã góp phần ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của [[mỹ thuật Việt Nam hiện đại]] và những thành tựu cống hiến cho quê hương, cho những người yêu Hà Nội. Đây là lần thứ 2 [[Google Doodle]] vinh danh một người Việt Nam. Trước đó là cố nhạc sĩ [[Trịnh Công Sơn]] nhân dịp sinh nhật lần thứ 80 của ông.<ref>{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/google-vinh-danh-co-hoa-si-bui-xuan-phai-nhan-sinh-nhat-lan-thu-99-cua-ong-20190901011408437.htm|title=Google vinh danh cố họa sĩ Bùi Xuân Phái nhân sinh nhật lần thứ 99 của ông|last1=
THIÊN ĐIỂU|last2=TIẾN VŨ|date = ngày 1 tháng 9 năm 2019 |website=[[Tuổi Trẻ (báo)|Tuổi Trẻ]]|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Xem thêm==
*[[Huỳnh Văn Gấm]]
*[[Tạ Thúc Bình]]
*[[Hoàng Lập Ngôn]]
*[[Nguyễn Trọng Niết]]
*[[Phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm|Nhân văn Giai phẩm]]

==Liên kết ngoài==
*{{in lang|en}} [https://web.archive.org/web/20080809230023/http://www.buixuanphai.com/gallery.htm Art Gallery Of Bui Xuan Phai]
*{{in lang|vi}} [https://web.archive.org/web/20100715204824/http://buixuanphai.vn/ Bùi Xuân Phái - The Most Remarkable Vietnamese Artist]
*[https://gallery.passion4art.com/artsky/phuong/phai.html Họa sỹ Bùi Xuân Phái]
*[http://ribf.riken.go.jp/~dang/dessins/old_dessins/hoasy/BuiXuanPhai3.html Chân dung Bùi Xuân Phái] trong [http://ribf.riken.go.jp/~dang/dessins/old_dessins/hoasy/hoasy.html sưu tập Nguyễn Đình Đăng ký hoạ các nghệ sĩ Việt Nam]
*[http://ribf.riken.go.jp/~dang/nhobacPhai.htm "Nhớ bác Phái"] của [http://ribf.riken.go.jp/~dang/art_articles.html Nguyễn Đình Đăng]
*[http://www.youtube.com/watch?v=RNGNGkkosxo Họa sĩ đang vẽ tranh trong bộ phim [[Hà Nội trong mắt ai]]]

{{Thời gian sống|sinh=1920|mất=1988}}
{{Họa sĩ tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương}}
{{Nhân Văn - Giai Phẩm}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

{{Thời gian sống|1920|1988}}

[[Thể loại:Người Hà Nội]]
[[Thể loại:Người được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh]]
[[Thể loại:Cựu sinh viên Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương]]
[[Thể loại:Họa sĩ Việt Nam]]
[[Thể loại:Nhà giáo Việt Nam]]
[[Thể loại:Phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm]]
[[Thể loại:Họa sĩ thế kỷ 20]]

Bùi Xuân Phái - Lịch sử thay đổi

imported>ThitxongkhoiAWB: /* Vinh danh */ clean up, replaced: [[Nam Lý, Đồng Hới| → [[Đồng Hới (phường)|