https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Ba_H%C3%B2nBa Hòn - Lịch sử thay đổi2026-08-10T17:15:13ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=Ba_H%C3%B2n&diff=7803327&oldid=previmported>AndrifExperience181: /* Địa lý chung */2026-05-21T16:46:17Z<p><span class="autocomment">Địa lý chung</span></p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{bài cùng tên}}<br />
'''Ba Hòn''' là một cụm núi thấp, gồm 3 ngọn núi [[Hòn Đất (núi)|Hòn Đất]], [[Hòn Me]], [[Hòn Quéo]] sát bờ biển, thuộc xã Hòn Đất, tỉnh An Giang. Tên gọi Ba Hòn được đặt bởi người dân địa phương để chỉ 3 ngọn núi nằm liền kề nhau.{{sfn|Trung tâm thông tin và chuyển giao tiến bộ sinh học Việt Nam|2000|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=CnJuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22Ba+h%C3%B2n+n%C3%BAi+n%E1%BA%B1m+li%E1%BB%81n+k%E1%BB%81%22 351]}} Khu vực này vẫn còn nguyên vẹn rừng và được phân loại là [[rừng phòng hộ]]. Hiện tại, chính quyền địa phương cấm khai thác đá tại khu vực này.<ref>{{chú thích báo|url= http://cucthongkekg.gov.vn/news.php?id=511 |tựa đề= Khoanh định 97 địa điểm và mỏ cấm khai thác khoáng sản |ngày= ngày 27 tháng 12 năm 2013 |tác giả= Hoài Anh |website= cucthongkekg.gov.vn |ngày truy cập= ngày 12 tháng 10 năm 2023 |archive-date= 2023-07-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230728165742/http://cucthongkekg.gov.vn/news.php?id=511 |url-status=live}}</ref> Ba Hòn là Khu di tích lịch sử cấp quốc gia, với truyền thống cách mạng nổi bật qua cuộc chiến đấu chống Pháp và chống Mỹ. Trong định hướng phát triển của địa phương, Ba Hòn sẽ phát triển kết hợp 3 loại hình du lịch đặc trưng: du lịch tâm linh, du lịch sinh thái và du lịch tham quan di tích văn hóa, lịch sử.<br />
<br />
==Địa lý chung==<br />
Cụm núi nằm cách khu vực trung tâm xã Hòn Đất (thị trấn Hòn Đất cũ)10&nbsp;km<ref>{{chú thích báo|url= https://nongnghiep.vn/tham-lai-xu-hon-d124343.html |tựa đề= Thăm lại xứ Hòn |tác giả= Đào Trung Chánh |ngày= ngày 24 tháng 4 năm 2014 |nhà xuất bản= báo Nông nghiệp |ngày truy cập= ngày 13 tháng 10 năm 2023 }}</ref> về hướng nam, chệch hướng tây nam, nằm ngay sát bờ biển.{{sfn|Trung tâm thông tin và chuyển giao tiến bộ sinh học Việt Nam|2000|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=CnJuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22Ba+h%C3%B2n+n%C3%BAi+n%E1%BA%B1m+li%E1%BB%81n+k%E1%BB%81%22 351]}} Từ thị trấn Hòn Đất đi theo con đường nhựa nằm dọc kênh Hòn Sóc khoảng 5&nbsp;km để đến [[Hòn Sóc]], từ đó đi tiếp 5&nbsp;km theo con đường bê tông để đến Ba Hòn.<br />
<br />
Cụm gồm 3 ngọn núi:<br />
* [[Hòn Đất (núi)|Hòn Đất]], cao 260 m<br />
* [[Hòn Me]], cao 200 m<br />
* [[Hòn Quéo]], cao 30 m<br />
Trong ba ngọn núi thì Hòn Đất và Hòn Me có kích thước gần bằng nhau. Hòn Quéo nằm về phía tây bắc với kích thước rất nhỏ sát biển. Dưới chân núi Hòn Đất và Hòn Me là các cánh đồng lúa. Cánh đồng lúa nằm giữa hai núi vị trí trông ra biển có chiều rộng nhất khoảng 1&nbsp;km. Có một tuyến đường nhựa chạy ngang phía ngoài hai ngọn núi dọc theo bờ biển,{{efn|Tuyến đường nhựa này là tuyến chức năng "đường giao thông nông thôn kết hợp đê biển". Gọi là Đê Quốc Phòng.}} phía ngoài cùng tuyến đường là khu vực rộng khoảng 400–500 m là một vành đai ven biển, bao gồm đai rừng ngập mặn phòng hộ ven biển,<ref>{{chú thích báo|url= https://dantocmiennui.vn/kien-giang-thuc-hien-4-du-an-trong-rung/279314.html |tựa đề= Kiên Giang thực hiện 4 dự án trồng rừng |tác giả= Lê Huy Hải |ngày= ngày 28 tháng 10 năm 2019 |nhà xuất bản= báo Dân tộc miền núi |ngày truy cập= ngày 13 tháng 10 năm 2023 }}</ref><ref>{{chú thích báo|url= https://vnanet.vn/vi/anh/anh-thoi-su-trong-nuoc-1014/kien-giang-khoi-phuc-rung-ngap-man-phong-ho-ven-bien-6145211.html |tựa đề= Kiên Giang khôi phục rừng ngập mặn phòng hộ ven biển |tác giả= Lê Huy Hải |ngày= ngày 31 tháng 5 năm 2022 |nhà xuất bản= Vnanet |ngày truy cập= ngày 13 tháng 10 năm 2023 }}</ref> xen kẽ là các khu vực nuôi trồng thủy sản của dân địa phương, chủ yếu là nuôi [[tôm sú]].{{sfn|Lưu Văn Tâm và nhiều tác giả|2016|p=19}}<br />
<br />
Ban đầu, cả ba ngọn núi đều là các hòn đảo, về sau do phù sa bồi đắp xung quanh mà gắn với đất liền.{{sfn|Trung tâm thông tin và chuyển giao tiến bộ sinh học Việt Nam|2000|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=CnJuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22Ba+h%C3%B2n+n%C3%BAi+n%E1%BA%B1m+li%E1%BB%81n+k%E1%BB%81%22 351]}}{{sfn|Lưu Văn Tâm và nhiều tác giả|2016|p=17}} Phân vị địa tầng của cụm núi thuộc Giới Cenozoi, hệ Đệ Tứ, thống Holocen. Thành phần trầm tích là cát bột, ít sạn và mảnh vỏ sò, màu xám vàng. Đá có tuổi Pecmi, chủ yếu là [[đá vôi]], đôi nơi có thêm đá dolomit.{{sfn|Lưu Văn Tâm và nhiều tác giả|2016|p=80}}<br />
<br />
Cụm núi nằm trong vùng nhiệt đới,<ref>{{chú thích báo|url= https://nhandan.vn/dac-sac-ba-vung-du-lich-cua-kien-giang-post379100.html |tựa đề= Đặc sắc ba vùng du lịch của Kiên Giang |tác giả= Đức Bình |ngày= ngày 14 tháng 10 năm 2023 |nhà xuất bản= báo Nhân Dân |ngày truy cập= ngày 13 tháng 10 năm 2023 }}</ref><ref>{{chú thích báo|url= https://vpubnd.kiengiang.gov.vn/trang/TinTuc/119/5452/Kien-Giang--Trien-khai-thuc-hien-dong-bo-cac-giai-phap-ung-pho-voi-thien-tai.html |tựa đề= Kiên Giang: Triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp ứng phó với thiên tai |tác giả= Lê Huy Hải |ngày= ngày 10 tháng 8 năm 2020 |website= Trang thông tin điện tử Văn phòng UBND tỉnh Kiên Giang |ngày truy cập= ngày 13 tháng 10 năm 2023 }}</ref> nhận không khí ẩm ướt từ [[vịnh Thái Lan]] ở phía tây thổi vào. Xung quanh chân núi người dân đào các kênh rạch chằng chịt. Phía tây bắc, phía đông bắc và hướng đông có kênh Hòn Me, phía đông xa hơn có kênh 9.{{efn|Kênh quanh núi, thuộc xã Thổ Sơn. Xem bản đồ.<ref>[https://www.google.com/maps/@10.115835,104.896981,16.5z/data=!5m2!1e1!1e4?hl=vi-VN&entry=ttu Google Map (giao thông)], ngày 14 tháng 10 năm 2023</ref> Kênh liệt kê thuộc xã Thổ Sơn: kênh Hòn Me, kênh 9.<ref name="Check">Check quy hoạch: [https://guland.vn/soi-quy-hoach/kien-giang/huyen-hon-dat/xa-tho-son Bản đồ quy hoạch xã Thổ Sơn]</ref><ref>{{chú thích web|url= https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2020/12/20kg.signed.pdf |tựa đề= QUYẾT ĐỊNH QUY ĐỊNH PHÂN CẤP QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ CÔNG TRÌNH THỦY LỢI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KIÊN GIANG |tác giả= |ngày= ngày 20 tháng 11 năm 2020 |website= |ngày truy cập= ngày 13 tháng 10 năm 2023 }}</ref>}}<br />
<br />
==Sinh vật==<br />
===Thực vật===<br />
Vào năm 2013, một nghiên cứu của Tổ chức bảo vệ động vật hoang dã Wildlife At Risk (WAR) nhằm phục vụ cho vận hành [[Hòn Me#Trạm cứu hộ động vật hoang dã Hòn Me|Trạm cứu hộ động vật hoang dã Hòn Me]] đã thống kê thực vật trong vùng Ba Hòn. Vùng có 154 loài thực vật hoang dã, 13 loài cây rừng được trồng bổ sung và 13 loài cây ăn quả.<ref>{{chú thích web|url= https://wildlifeatrisk.org/wp-content/uploads/2019/01/books.Bao-cao-tong-hop-TV-Ba-Hon.pdf |tựa đề= KẾT QUẢ ĐIỀU TRA THỰC VẬT (KHU VỰC HÒN ME, HÒN ĐẤT, HÒN QUÉO XÃ THỔ SƠN-HUYỆN HÒN ĐẤT, TỈNH KIÊN GIANG) |tác giả= Phạm Đoàn Quốc Vương |năm= 2013 |nhà xuất bản= Tổ chức bảo vệ động vật hoang dã WAR}}</ref> Các loài thực vật bao gồm:<br />
<br />
{{div col|2}}<br />
* [[Ráng nguyệt xỉ suốt]] (''[[Adiantum diaphanum]]'')<br />
* [[Ráng ất minh]] (''[[Osmunda claytoniana]]'')<br />
* [[Ráng đuôi phụng Fortune]], Cốt toái (''[[Drynaria fortunei]]'')<br />
* [[Ráng đuôi phụng lá sồi]] (''[[Drynaria quercifolia]]'')<br />
* [[Bòng bòng dẻo]] (''[[Lygodium flexuosum|Lygodium flexuosum var. alta]]'')<br />
* [[Nưa trồng]] (''[[Amorphophallus konjac]]'')<br />
* [[Ráy to]] (''[[Pothos grandis]]'')<br />
* [[Dây bá]] (''[[Scindapsus officinalis]]'')<br />
* [[Thốt lốt]] (''[[Borassus flabellifer]]'')<br />
* [[Mây tất]], Mây sắt, May lá liễu (''[[Calamus salicifolius]]'')<br />
* [[Đủng đỉnh ngứa]] (''[[Caryota urens]]'')<br />
* [[Dừa nước]], Dừa lá (''[[Nypa fruticans]]'')<br />
* [[Cát lồi]], Mía dò (''[[Costus speciosus]]'')<br />
* [[Udu tia]], Lác tia (''[[Cyperus digitatus]]'')<br />
* [[Udu to]] (''[[Cyperus grandis]]'')<br />
* [[Khoai dái]], Khoai trời (''[[Dioscorea bulbifera]]'')<br />
* [[Từ nhám]], Nần (''[[Dioscorea triphylla|Dioscorea triphylla var reticulata]]'')<br />
* Ngót ngoẻo, Huệ lồng đèn (''[[Gloriosa superba]]'')<br />
* [[Huỳnh tinh rằn]] (''Calathea cf clossoni'')<br />
* [[Chuối rừng]], Chuối hoang nhọn (''[[Musa acuminata|Musa acuminata subsp siamea]]'')<br />
* [[Sa nhân cóc]], Đò ho (''[[Amomum tsao-ko]]'')<br />
* [[Gừng gió]], Ngải xanh (''[[Zingiber zerumbet]]'')<br />
* [[Ô rô]] (''[[Acanthus ebracteatus]]'')<br />
* [[Trang đất]], Xuân hoa thon (''[[Pseuderanthemum crenulatum]]'')<br />
* [[Xoài]] (''Mangifera ssp'')<br />
* [[Sưng có đuôi]] (''[[Semecarpus caudata]]'')<br />
* [[Cóc rừng (cây)|Cóc rừng]] (''[[Spondias pinnata]]'')<br />
* [[Mãng cầu Xiêm]] (''[[Annona muricata]]'')<br />
* [[Bình bát]] (''[[Annona glabra]]'')<br />
* [[Ngọc lan tây]], Cây công chúa (''[[Cananga odorata]]'')<br />
* [[Bồ quả Đac]] (''[[Uvaria dac]]'')<br />
* [[Mò cua-Sữa]] (''[[[[Alstonia scholaris]]]]'')<br />
* Lá Lức, Lức Ấn, [[Cúc tần]] (''[[Pluchea indica]]'')<br />
* [[Núc nác]] (''[[Oroxylon indicum]]'')<br />
* [[Gòn ta trăng trắng]] (''[[Bombax albidum]]'')<br />
* [[Gòn ta]] (''[[Ceiba pentandra]]'')<br />
* [[Sầu riêng]] (''[[Durio zibethinus]]'')<br />
* [[Cùm rụm]] (''[[Carmone microphylla]]'')<br />
* [[Trám nâu]], Trám duyên hải (''[[Canarium littorane|Canarium littorane var rufum]]'')<br />
* [[Gõ đỏ]], Gõ cà te (''[[Afzelia xylocarpa]]'')<br />
* [[Mấu đỏ]], Gố (''[[Bauhinia ornata|Bauhinia ornata var balansae]]'')<br />
* [[Ô môi (thực vật)|Ô môi]] (''[[Cassia grandis]]'')<br />
* [[Me]] (''[[Tamarindus indica]]'')<br />
* [[Cáp gai nhỏ]] (''[[Capparis micrantha|Capparis micrantha subsp. korthalsiana]]'')<br />
* [[Chưn bầu]] (''[[Combretum quadrangulare]]'')<br />
* [[Chiêu liêu nghệ]] (''[[Terminalia triptera]]'')<br />
* [[Trường sanh]] (''Chevalier Kalanchoe integra var. chevalieri'')<br />
* [[Dây bát]] (''[[Coccinia grandis]]'')<br />
* [[Dầu con rái]] (''[[Dipterocarpus alatus]]'')<br />
* [[Dầu song nàng]] (''[[Dipterocarpus dyeri]]'')<br />
* [[Sao xanh]] (''[[Hopea helferi]]'')<br />
* [[Sao đen]] (''[[Hopea odorata]]'')<br />
* [[Chò chỉ]], Chò đen (''[[Parashorea stellata]]'')<br />
* [[Sến mủ]], Sến cát, Sến đỏ (''[[Shorea roxburghii]]'')<br />
* [[Cẩm liên]], Cà chấc xanh (''[[Shorea siamensis]]'')<br />
* [[Thị núi]], Nhôn (''[[Diospyros montana]]'')<br />
* [[Thị lá đài rộng]] (''[[Diospyros latisepala]]'')<br />
* Côm đồng nai, [[Đước núi]], Chan chan (''[[Elaeocarpus tectorius]]'')<br />
* [[Chòi mòi]], Chua mòi (''[[Antidesma ghaesembilla]]'')<br />
* [[Sang sé]], Cứt sát, Chòi mòi (''[[Antidesma japonica]]'')<br />
* [[Baccaurea ramiflora|Dâu ta]] (''[[Baccaurea ramiflora]]'')<br />
* [[Bồ lốt]], Mọ trắng, Lộc mại (''[[Claoxylon indicum]]'')<br />
* [[Cơm gào]], Mỏ chim, Đầu chó (''[[Cleidion spiciflorum]]'')<br />
* Gía, [[Trà mủ]] (''[[Excoecaria agallocha]]'')<br />
* [[Ruối không lông]] (''[[Mallotus glabriusculus]]'')<br />
* [[Ba chia]], Rùm nao, Thuốc Sán (''[[Mallotus philippensis]]'')<br />
* [[Phèn đen]] (''[[Phyllanthus reticulata]]'')<br />
* [[Thầu dầu]] (''[[Ricinus communis]]'')<br />
* [[Bồ ngót lông]] (''[[Sauropus villosus]]'')<br />
* [[Cổ ngỗng]], Kén (''[[Suregada multiflora]]'')<br />
* [[Bứa lá tròn dài]] (''[[Garcinia oblongiflolia]]'')<br />
* [[Cầy]], Kơ nia (''[[Irvingia malayana]]'')<br />
* [[Bời lời nhớt]] (''[[Litsea glutinosa]]'')<br />
* [[Bơ (thực vật)|Bơ]] (''[[Persea americana]]'')<br />
* [[Kháo mềm]] (''[[Persea mollis]]'')<br />
* .v.v...<br />
{{div col end}}<br />
<br />
===Động vật===<br />
[[Tập tin:Python reticulatus сетчатый питон-2.jpg|150px|phải|thumb|[[Trăn gấm]] được xếp vào mức CR: rất nguy cấp, tại vùng Ba Hòn]]<br />
[[Tập tin:Bungar candi 120608-0343 krw.jpg|150px|phải|thumb|[[Rắn cạp nia]] được xếp vào mức EN: nguy cấp, tại vùng Ba Hòn]]<br />
[[Tập tin:AB 054 Banded Krait.JPG|150px|phải|thumb|[[Rắn cạp nong]] được xếp vào mức EN: nguy cấp, tại vùng Ba Hòn]]<br />
[[Tập tin:N. kaouthia hoodmark.jpg|150px|phải|thumb|[[Rắn hổ mang]] được xếp vào mức EN: nguy cấp, tại vùng Ba Hòn]]<br />
Năm 2014, theo thống kê Tổ chức bảo vệ động vật hoang dã Wildlife At Risk (WAR), họ đã thống kê động vật trong vùng Ba Hòn, vùng có 34 loài [[bò sát]] và [[lưỡng cư]].<ref>{{chú thích web|url= https://wildlifeatrisk.org/wp-content/uploads/2019/01/technical_report.HonMe_Herps_72dpi.pdf |tựa đề= DANH LỤC BẰNG HÌNH ẢNH CÁC LOÀI BÒ SÁT, LƯỠNG CƯ TẠI KHU VỰC BA HÒN, HUYỆN HÒN ĐẤT, TỈNH KIÊN GIANG |tác giả= Nguyễn Vũ Khôi |năm= 2014 |nhà xuất bản= Tổ chức bảo vệ động vật hoang dã WAR}}</ref> Các loài động vật bao gồm:<br />
* [[Cóc nhà]] (Common Asian Toad)<br />
* [[Nhái bầu hoa]] ''(Microhyla fissipes)''<br />
* [[Ễnh ương]] ''(Kaloula pulchra)''<br />
* [[Ngóe|Nhái]] ''(Fejervarya limnocharis)''<br />
* [[Ếch đồng]] ''(Hoplobatrachus rugulosus)''<br />
* [[Cóc nước nhẫn]] ''(Occidozyga martensii)''<br />
* [[Ếch cây mu tút]] ''(Polypedates mutus)''<br />
* [[Nhông xanh]] ''(Calotes versicolor)''<br />
* [[Thằn lằn bay đốm]] ''(Draco cf. maculatus)''<br />
* [[Thạch sùng ngón đốm]] ''(Cyrtodactylus cf. paradoxus)''<br />
* [[Thạch sùng lá xiêm]] ''(Dixonius siamensis)''<br />
* [[Tắc kè]] ''(Gekko gecko)''<br />
* [[Thạch sùng]] ''(Hemidactylus sp.)''<br />
* [[Thạch sùng đuôi sần]] ''(Hemidactylus frenatus)''<br />
* [[Tắc kè chân vàng]] ''(Cnemaspis auranticopes)''<br />
* [[Thằn lằn bóng hoa]] ''(Eutropis multifasciatus)''<br />
* [[Thằn lằn cổ]] ''(Scincella sp.)''<br />
* [[Thằn lằn vạch]] ''(Lipinia vittigera)''<br />
* [[Trăn gấm]] ''(Broghammerus reticulatus)''<br />
* [[Rắn roi mõm nhọn]] ''(Ahaetulla nasutus)''<br />
* [[Rắn rào đốm]] ''(Boiga multomaculata)''<br />
* [[Rắn lục cườm]] ''(Chrysopelea ornata)''<br />
* [[Rắn roi/rắn leo hoa]] ''(Dendrelaphis pictus)''<br />
* [[Rắn snai-đơ]] ''(Cerberus schneiderii)''<br />
* [[Rắn kiếm đuôi vòng]] ''(Oligodon cf. fasciolatus)''<br />
* [[Rắn kiếm mau ho ti]] ''(Oligodon mouhoti)''<br />
* [[Rắn hổ đất nâu]] ''(Psammodynostes pulverulentus)''<br />
* [[Rắn de]] ''(Dryocalamus davidsonii)''<br />
* [[Rắn khuyết thường]] ''(Lycodon capucinus)''<br />
* [[Rắn hoa cổ vàng]] ''(Rhabdophis cf. chrysagos)''<br />
* [[Cạp nia nam]] ''(Bungarus candidus)''<br />
* [[Rắn cạp nong]] ''(Bungarus fasciatus)''<br />
* [[Rắn hổ mang]] ''(Naja cf. kaouthia)''<br />
* [[Rắn lục mép trắng]] ''(Trimeresurus albolabris)''<br />
<br />
==Lịch sử==<br />
Khoảng từ đầu thế kỷ 19, vùng Hòn Đất được ''[[Xiêm La quốc lộ trình tập lục]]'' mô tả có rừng bao phủ cây cối sum suê, có nhiều [[thảo dược]], dân trồng cây thuốc lá, làm dầu rái, đốt than, lấy tổ ong. Khu vực ven biển là rừng ngập mặn, dân cư làm nghề đánh cá và lấy tổ ong.<ref>{{chú thích báo|url= http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/index.php?option=com_content&view=article&id=5051%3Axiem-la-quc-l-trinh-tp-lc-gii-thiu-va-trich-dch-&catid=65%3Ahan-nom&Itemid=153&lang=vi |tựa đề= Xiêm La quốc lộ trình tập lục - Giới thiệu và trích dịch |tác giả= Phạm Hoàng Quân trích dịch |ngày= ngày 30 tháng 10 năm 2014 |website= khoavanhoc-ngonngu.edu.vn |ngày truy cập= ngày 19 tháng 7 năm 2022 |archive-date= 2015-05-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150529235919/http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/index.php?option=com_content&view=article&id=5051%3Axiem-la-quc-l-trinh-tp-lc-gii-thiu-va-trich-dch-&catid=65%3Ahan-nom&Itemid=153&lang=vi |url-status=live}}</ref><br />
<br />
Theo ghi chép "Truyền thống cách mạng Đảng bộ và quân dân Thổ Sơn anh hùng" của Ban Thường vụ Huyện ủy Hòn Đất phát hành năm 2003, vùng có chiến lược quan trọng trong cả hai cuộc chiến đấu chống Pháp và chống Mỹ. Đây là nơi dừng chân của vận chuyển hàng quân sự, con đường chiến lược 1C từ kênh Vĩnh Tế về rừng U Minh Thượng. Thổ Sơn trong đó có Ba Hòn là vùng căn cứ cách mạng, là bàn đạp đánh vào trung tâm đầu não và các căn cứ quân sự của [[Việt Nam Cộng hòa]] ở Rạch Giá.<ref name="Đổi thay"/> Trong thời kỳ [[chiến tranh Việt Nam]], vùng Ba Hòn là khu vực chiến sự ác liệt giữa quân Giải phóng và [[quân lực Việt Nam Cộng hòa]]. Tháng 1 năm 1962, quân lực Việt Nam Cộng hòa huy động 2.000 quân đánh vào vùng trong một chiến dịch nhiều ngày. Ngày 9 tháng 1 năm 1962, [[Phan Thị Ràng]], thường được biết đến là chị Sứ, một người chiến sĩ phe Giải phóng bị bắt và bị sát hại. Tên tuổi chị trở nên nổi tiếng ở vùng đất này cho đến tận ngày nay.<ref name="chị Sứ anh hùng">{{chú thích báo|url= https://nld.com.vn/thoi-su/hon-dat-va-chi-su-anh-hung-20230426182416722.htm |tựa đề= "Hòn Đất" và chị Sứ anh hùng |tác giả= Duy Nhân |ngày= ngày 29 tháng 4 năm 2023 |nhà xuất bản= báo Người Lao động |ngày truy cập= ngày 20 tháng 10 năm 2023}}</ref><br />
<br />
Theo dữ liệu ghi nhận của chính quyền cách mạng, quân kháng chiến trong vùng đã chiến đấu 300 trận trong thời kỳ 21 năm chiến tranh Việt Nam. Họ đã tiêu diệt 1.560 quân đối phương; phối hợp với quân kháng chiến chủ lực đánh hơn 250 trận, tiêu diệt 3.000 quân đối phương. Số người trong vùng tham gia quân kháng chiến của phe Giải phóng là 230 người.<ref name="Đổi thay">{{chú thích báo|url= https://www.baokiengiang.vn/thoi-su/doi-thay-xa-anh-hung-tho-son-12270.html |tựa đề= Đổi thay xã anh hùng Thổ Sơn |tác giả= Thùy Trang |ngày= ngày 9 tháng 1 năm 2023 |nhà xuất bản= báo Kiên Giang |ngày truy cập= ngày 20 tháng 10 năm 2023}}</ref> Tại vùng đất này có gần 1.000 quân kháng chiến thiệt mạng.<ref>{{chú thích báo|url= http://baovanhoa.vn/van-hoa/di-san/artmid/488/articleid/52440/ve-hon-dat-noi-giau-truyen-thong-cach-mang |tựa đề= Về Hòn Đất - nơi giàu truyền thống cách mạng |tác giả= Thế Hạnh, Thu Hương |ngày= ngày 30 tháng 4 năm 2022 |nhà xuất bản= báo Văn hóa |ngày truy cập= ngày 20 tháng 10 năm 2023}}</ref> Ngày nay, dưới chân núi Hòn Đất có khu tưởng niệm với tên gọi Khu di tích lịch sử Hòn Đất, phía trong có mộ và nơi thờ chị Sứ.<ref name="chị Sứ anh hùng"/><br />
<br />
Ba Hòn ngày nay trở thành Khu di tích lịch sử cấp quốc gia,<ref name="Tiềm năng rất lớn">{{chú thích báo|url= https://laodong.vn/kinh-doanh/du-lich-xu-hon-o-kien-giang-tiem-nang-rat-lon-cho-doi-buoc-chuyen-minh-991772.ldo |tựa đề= Du lịch "xứ Hòn" ở Kiên Giang: Tiềm năng rất lớn, chờ đợi bước chuyển mình |tác giả=Nguyên Anh |ngày= ngày 5 tháng 1 năm 2022 |website= báo Lao động |ngày truy cập= ngày 19 tháng 7 năm 2022 |archive-date= 2022-07-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220719120319/https://laodong.vn/kinh-doanh/du-lich-xu-hon-o-kien-giang-tiem-nang-rat-lon-cho-doi-buoc-chuyen-minh-991772.ldo |url-status=live}}</ref> được công nhận vào năm 1989.<ref name="tuyengiaoangiang">{{chú thích báo|url= http://tuyengiaoangiang.vn/tu-lieu-van-kien/71-lich-su-dang/cong-tac-lich-su/1843-ve-hon-dat-tham-chi-su.html |tựa đề= Về Hòn Đất thăm Chị Sứ |tác giả= Kim Huê |ngày= ngày 12 tháng 1 năm 2016 |website= tuyengiaoangiang.vn |ngày truy cập= ngày 19 tháng 7 năm 2022 |archive-date= 2022-07-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220719120322/http://tuyengiaoangiang.vn/tu-lieu-van-kien/71-lich-su-dang/cong-tac-lich-su/1843-ve-hon-dat-tham-chi-su.html |url-status=live}}</ref> Ngày 30 tháng 4 năm 2015, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cùng phu nhân, đại diện Bộ Tư lệnh Quân khu 9, lãnh đạo tỉnh Kiên Giang (nay là tỉnh An Giang), hơn 250 cựu quân dân y, cựu thanh niên xung phong các tỉnh, thành trên khắp miền Tây Nam Bộ đã từng sống, chiến đấu tại vùng Ba Hòn về dự lễ khánh thành Bia lưu niệm Quân dân y tỉnh Kiên Giang. Công trình xây dựng trên diện tích hơn 1.000 m<sup>2</sup>, gồm có nhà bia, phù điêu, cổng–hàng rào, đường lên hang quân y, cây xanh,... Khu khuôn viên này nằm khá gần khu mộ chị Sứ.<ref name="Thủ tướng dự khánh thành">{{chú thích web|url= https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/hoat-ong-cua-lanh-ao-ang-nha-nuoc/-/2018/33207/thu-tuong-du-khanh-thanh-bia-luu-niem-quan-dan-y-o-kien-giang.aspx |tựa đề= Thủ tướng dự khánh thành Bia lưu niệm Quân dân y ở Kiên Giang |ngày= ngày 1 tháng 5 năm 2015 |tác giả=|website= tapchicongsan.org.vn |ngày truy cập= ngày 19 tháng 7 năm 2022 |archive-date= 2022-07-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220720011052/https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/hoat-ong-cua-lanh-ao-ang-nha-nuoc/-/2018/33207/thu-tuong-du-khanh-thanh-bia-luu-niem-quan-dan-y-o-kien-giang.aspx |url-status=live}}</ref><br />
<br />
==Kinh tế==<br />
Ba Hòn ngày nay thuộc quyền quản lý của xã Hòn Đất. Dân cư trong vùng chủ yếu sống bằng nông nghiệp và nuôi trồng thủy hải sản. Dọc theo chân núi là các khu vườn trồng xoài, các giống năng suất như [[xoài cát Hòa Lộc]]. Địa phương cũng đã thành lập Hợp tác xã xoài cát Hòa Lộc Hòn Đất. Diện tích trồng loại xoài này là 400 ha với năng suất 6 tấn/ha.<ref>{{chú thích báo|url= https://tuoitre.vn/nghe-ganh-xoai-cat-hoa-loc-song-khoe-o-xu-hon-20230723171403484.htm |tựa đề= Nghề gánh xoài cát Hòa Lộc 'sống khỏe' ở xứ hòn |tác giả= Chí Công |ngày= ngày 23 tháng 7 năm 2023 |nhà xuất bản= báo Tuổi Trẻ |ngày truy cập= ngày 20 tháng 10 năm 2023}}</ref><br />
<br />
Cả ba ngọn núi Hòn Đất, Hòn Me, Hòn Sóc vẫn còn nhiều tiềm năng du lịch lớn. Hòn Đất có Khu di tích lịch sử và hàng loạt điểm tham quan cách mạng, có khu trưng bày tiếp nhận đá chủ quyền Trường Sa. Hòn Me có trạm cứu hộ động vật hoang dã đầu tiên của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Hòn Quéo có ngôi chùa là địa điểm tham quan tâm linh. Vùng Ba Hòn có nhiều làng nghề truyền thống của [[người Khmer]] địa phương như đan đệm lát, làm nồi đất thủ công, xóm đánh lưới ghẹ, ghe câu cá biển gần bờ. Hoạt động du lịch tham quan gắn liền thưởng thức loại hải sản như ghẹ tươi sống, tôm tít, nghêu sò, cá tươi của vùng biển.<ref>{{chú thích báo|url= https://baobinhphuoc.com.vn/news/19/91814/dia-danh-lich-su-cum-ba-hon-kien-giang |tựa đề= Địa danh lịch sử cụm Ba Hòn Kiên Giang |tác giả= Đức Hồng |ngày= ngày 15 tháng 12 năm 2015 |nhà xuất bản= báo Bình Phước |ngày truy cập= ngày 20 tháng 10 năm 2023}}</ref><br />
<br />
Chính quyền tỉnh Kiên Giang (nay là tỉnh An Giang) đã đầu tư 1.480 tỷ VND cho Dự án công trình xây dựng đường bộ ven biển Hòn Đất–Kiên Lương vào năm 2021. Trong đó, Hòn Me với đường vòng quanh núi sẽ là đầu tuyến của con đường. Tuyến đường có chiều dài 39,4&nbsp;km, quy mô đường là đường cấp III đồng bằng, với 2 làn xe cơ giới, kết cấu mặt đường cấp cao A1. Mục đích dự án thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, trong đó khai thác tiềm năng du lịch địa phương tại nhiều nơi trong đó có Ba Hòn. Đồng thời, dự án giao thông này góp phần tăng cường năng lực quốc phòng.<ref>{{chú thích báo|url= https://mt.gov.vn/tk/tin-tuc/70706/kien-giang--dau-tu-xay-dung-duong-bo-ven-bien-hon-dat---kien-luong.aspx |tựa đề= Kiên Giang: Đầu tư xây dựng đường bộ ven biển Hòn Đất - Kiên Lương |tác giả= |ngày= ngày 5 tháng 1 năm 2021 |nhà xuất bản= Cổng thông tin điện tử Bộ Giao thông vận tải |ngày truy cập= ngày 20 tháng 10 năm 2023}}</ref><br />
<br />
Chính quyền đang lập quy hoạch phát triển vùng Ba Hòn trong thời gian tới, trong đó diện tích quy hoạch du lịch được xác định là 505 ha. Trong diện tích quy hoạch đó diện tích 100 ha đất bãi bồi ven biển Hòn Me và Hòn Đất sẽ xây dựng khu cảng biển du lịch, khu bãi tắm biển nhân tạo, khu nghỉ dưỡng ngắn ngày, khu resort, làng sinh thái, khu đô thị, khu vui chơi, giải trí,... Chính quyền địa phương sẽ thúc đẩy phát triển kết hợp 3 loại hình du lịch đặc trưng: du lịch tâm linh, du lịch sinh thái và du lịch tham quan di tích văn hóa, lịch sử.<ref>{{chú thích báo|url= https://vietnamtourism.gov.vn/post/31030 |tựa đề= Hòn Đất khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển du lịch |tác giả= Thái Hà |ngày= ngày 17 tháng 1 năm 2020 |nhà xuất bản= vietnamtourism.gov.vn |ngày truy cập= ngày 20 tháng 10 năm 2023}}</ref><br />
<br />
==Ghi chú==<br />
{{notelist<br />
| colwidth =<br />
| notes =<br />
}}<br />
==Tham khảo==<br />
{{tham khảo|30em}}<br />
===Sách===<br />
* {{Chú thích sách|url= https://books.google.com.vn/books?id=CnJuAAAAMAAJ |tựa đề= Đồng bằng sông Cửu Long: đón chào thế kỷ 21 |tác giả= Trung tâm thông tin và chuyển giao tiến bộ sinh học Việt Nam |nhà xuất bản= Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh |năm= 2000 |oclc= 47171667}}<br />
===Tài liệu===<br />
* {{chú thích tài liệu|url= https://stnmt.kiengiang.gov.vn/Lists/TinTuc/Attachments/1086/Baocao_QHKS_2016_2020.pdf |tựa đề= BÁO CÁO QUY HOẠCH THĂM DÒ, KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG KHOÁNG SẢN TỈNH KIÊN GIANG GIAI ĐOẠN 2016 - 2020, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030 (Báo cáo đã được chỉnh sửa theo Nghị quyết số 56/2016/NQ-HĐND ngày 19/12/2016 của Hội đồng Nhân dân tỉnh Kiên Giang) |năm= 2016 |tác giả= Lưu Văn Tâm, Đinh Quế Dương, Trương Nhân Đạo, Hoàng Chiến Thắng, Phan Thùy Mai, Nguyễn Văn Thành, Nguyễn Tuấn Giang. Chủ biên: Bùi Minh Tuân |nhà xuất bản= UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH KIÊN GIANG, SỞ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG KIÊN GIANG |ngày truy cập= ngày 12 tháng 10 năm 2023 |url-status=live}}<br />
<br />
[[Thể loại:Núi tại Kiên Giang]]<br />
[[Thể loại:Hòn Đất]]</div>imported>AndrifExperience181