imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:06.0836973

2026-08-02T08:37:19Z

(Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:06.0836973

Trang mới

{{Infobox muscle|Name=Cơ delta|Latin=musculus deltoideus|Image=Deltoideus vie.png|Caption=Cơ delta|Image2=1119 Muscles that Move the Humerus b vie.png|Caption2=Cơ ở vị trí nối chi trên với cột sống|Origin=Sợi trước: 1/3 ngoài bờ trước [[xương đòn]],<br>Sợi ngoài: [[mỏm cùng vai]] của xương vai,<br>Sợi sau: [[gai vai]] của [[xương vai]]|Insertion=[[lồi củ delta]] của [[xương cánh tay]]|blood=[[động mạch ngực - mỏm cùng vai]], [[động mạch quặt ngược cánh tay trước]] và [[động mạch quặt ngược cánh tay sau]]|Nerve=[[Thần kinh nách]]|Action=giạng vai, gấp và duỗi|Antagonist=[[Cơ lưng rộng]]}} '''Cơ delta''' (còn gọi là '''cơ vai''', '''cơ bả vai''', tiếng Anh: '''''Deltoid muscle''''', tiếng Pháp: '''''Le muscle deltoïde''''') là [[Cơ (sinh học)|cơ]] ở vị trí trên [[vai]] ở [[người]]. Về mặt giải phẫu, cơ tạo thành từ ba sợi riêng biệt, mặc dù theo [[điện cơ đồ]] lại chia cơ thành ít nhất bảy nhóm mà [[hệ thần kinh]] chi phối độc lập.<ref>Brown JM, Wickham JB, McAndrew DJ, Huang XF. (2007). Muscles within muscles: Coordination of 19 muscle segments within three shoulder muscles during isometric motor tasks. J Electromyogr Kinesiol. 17(1):57-73. {{PMID|16458022}} {{DOI|10.1016/j.jelekin.2005.10.007}}</ref>

Trong tiếng Anh, trước đây cơ có danh pháp là '''deltoideus''' (số nhiều ''deltoidei'') và tên này vẫn được sử dụng bởi một số nhà giải phẫu học. Sở dĩ có tên như vậy là vì cơ có hình dạng giống chữ [[delta]] viết hoa (Δ) trong [[bảng chữ cái Hy Lạp]]. Những người tập thể hình thường [[gọi tắt]] là "'''delt''' ".

Một nghiên cứu trên 30 đối tượng cho thấy khối lượng trung bình của cơ delta là {{Convert|191,9|g}} ở người, dao động từ {{Convert|84|g}} đến {{Convert|366|g}}.<ref name="Potau">Potau JM, Bardina X, Ciurana N, Camprubí D. Pastor JF, de Paz F. Barbosa M. (2009). Quantitative Analysis of the Deltoid and Rotator Cuff Muscles in Humans and Great Apes. Int J Primatol 30:697–708. {{DOI|10.1007/s10764-009-9368-8}}</ref>

== Cấu trúc ==
Các nghiên cứu cổ điển xác nhận rằng [[nguyên ủy]] của cơ delta gồm 3 tập hợp [[Tế bào cơ|sợi cơ]] rời rạc, thường được gọi là "đầu":<ref>[http://www.fitstep.com/Advanced/Anatomy/Shoulders.htm The Anatomy of the Shoulder Muscles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170526115808/http://www.fitstep.com/Advanced/Anatomy/Shoulders.htm |date = ngày 26 tháng 5 năm 2017}}: "The Deltoid is a three-headed muscle that caps the shoulder. The three heads of the Deltoid are the Anterior, Lateral, and Posterior."</ref>

# Sợi [[Thuật ngữ giải phẫu vị trí|trước]] hoặc sợi đòn phát sinh từ hầu hết bờ trước và mặt trên của một phần ba ngoài xương đòn.<ref name="Wheeless">{{Chú thích web|url=http://www.wheelessonline.com/ortho/deltoid_muscle|tựa đề=Deltoid Muscle|ngày=December 2011|nhà xuất bản=Wheeless' Textbook of Orthopaedics|ngày truy cập=January 2012}}</ref> Nguyên ủy trước ở vị trí kề với sợi ngoài của cơ ngực lớn. Các sợi cơ này có liên quan chặt chẽ và chỉ có khe nhỏ, là khe mà [[tĩnh mạch đầu]] đi qua, ngăn cách hai cơ.<ref name="Leijnse-etal">{{Chú thích tạp chí|last=Leijnse|first=J N A L|last2=Han|first2=S-H|last3=Kwon|first3=Y H|date=December 2008|title=Morphology of deltoid origin and end tendons – a generic model|journal=J Anat|volume=213|issue=6|pages=733–742|doi=10.1111/j.1469-7580.2008.01000.x|pmc=2666142|pmid=19094189}}</ref>
# Sợi bên hoặc sợi mỏm cùng vai phát sinh từ mặt trước [[mỏm cùng vai]] của xương vai.
# Sợi sau hoặc sợi gai phát sinh từ bờ sau [[gai vai]] của [[xương vai]].

Fick <ref>{{Chú thích sách|title=Handbuch der Anatomie und Mekanik der Gelenke|last=Fick|first=R.|publisher=Gustav Fischer|year=1911|location=Jena}}</ref> chia ba sợi cơ nêu trên thành bảy thành phần nhỏ hợn theo Kapandji, Sakoma Y ''và cộng sự'':<ref name="Kapandji-60">{{Chú thích sách|title=The Physiology of the Joints: Volume One Upper Limb|last=Kapandji|first=Ibrahim Adalbert|publisher=Churchill Livingstone|year=1982|edition=5th|location=New York}}</ref><ref>[Anatomical and functional segments of the deltoid muscle. J Anat. 2011 Feb;218(2):185-90. doi: 10.1111/j.1469-7580.2010.01325.x. Epub 2010 Nov 30. ]: "</ref> Sợi trước có hai thành phần (I và II); Sợi bên có một (III); Sợi sau có bốn thành phần (IV, V, VI và VII)

=== Bám tận ===
Các sợi cơ tụ lại, bám tận tại [[lồi củ delta]] ở giữa bờ ngoài[[xương cánh tay]].

Theo cổ điển, cơ delta có một bám tận duy nhất, tuy nhiên thực tế cơ delta bám tận được chia thành hai hoặc ba vùng rõ ràng tương ứng với ba nguyên ủy của cơ. Ngoài ra, [[mạc delta]] hợp cùng [[mạc cánh tay]], liên hệ với [[ô cánh tay]] trong và ngoài <ref>{{Chú thích tạp chí|last=Rispoli|first=Damian M.|last2=Athwal|first2=George S.|last3=Sperling|first3=John W.|last4=Cofield|first4=Robert H.|year=2009|title=The anatomy of the deltoid insertion|url=http://www.anatomytrains.com/uploads/rich_media/Rispoli2009_anatomyDeltoidInsertion.pdf|journal=J Shoulder Elbow Surg|volume=18|issue=3|pages=386–390|doi=10.1016/j.jse.2008.10.012|pmid=19186076|archive-url=https://web.archive.org/web/20120904122301/http://www.anatomytrains.com/uploads/rich_media/Rispoli2009_anatomyDeltoidInsertion.pdf|archive-date = ngày 4 tháng 9 năm 2012}}</ref>

=== Cung máu ===
Cơ delta được nuôi dưỡng bởi [[động mạch mũ cánh tay sau]] và nhánh delta của [[động mạch ngực - cùng vai]] (phân nhánh từ [[động mạch nách]]).<ref name="Sunny">{{SUNYAnatomyLabs|03|03|01|03}}</ref>

=== Thần kinh ===
Cơ delta được [[thần kinh nách]] chi phối.<ref name="Sunny"/> Thần kinh nách bắt nguồn từ [[Nhánh bụng thần kinh tủy sống|nhánh trước]] của [[Thần kinh tủy sống|thần kinh sống]] [[Thần kinh sống cổ V|C5]] và [[Thần kinh sống cổ VI|C6]].<ref>{{Chú thích web|url=https://www.kenhub.com/en/library/anatomy/the-deltoid-muscle|tựa đề=Deltoid muscle|website=Kenhub|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2019-09-21}}</ref>

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng có bảy phân đoạn thần kinh đến cơ delta. Ba trong số phân đoạn chi phối đầu trước cơ delta, một phân đoạn chi phối ở đầu giữa và ba phân đoạn chi phối đầu sau cơ delta.<ref name="ReferenceA">{{Chú thích tạp chí|last=Brown|first=J M M|last2=Wickham|first2=J B|last3=McAndrew|first3=D J|last4=Huang|first4=X F|date=2007|title=Muscles within muscles: Coordination of 19 muscle segments within three shoulder muscles during isometric motor tasks|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-electromyography-and-kinesiology_2007-02_17_1/page/57|journal=Journal of Electromyography and Kinesiology|volume=17|issue=1|pages=57–73|doi=10.1016/j.jelekin.2005.10.007|pmid=16458022}}</ref> Các phân đoạn thần kinh cơ này được tạo bởi các nhánh nhỏ của thần kinh nách, và phối hợp với các cơ khác của nhóm cơ vai bao gồm [[Cơ ngực lớn]] và [[cơ trên gai]].<ref name="ReferenceA"/>

Thần kinh nách có thể bị tổn thương trong quá trình phẫu thuật vùng nách, chẳng hạn như phẫu thuật cắt bỏ [[ung thư vú]]. Thần kinh cũng có thể bị thương do trật khớp trước ở đầu xương cánh tay.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Avis|first=Duncan|last2=Power|first2=Dominic|date = ngày 26 tháng 3 năm 2018 |title=Axillary nerve injury associated with glenohumeral dislocation|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5890131/|journal=EFORT Open Reviews|volume=3|issue=3|pages=70–77|doi=10.1302/2058-5241.3.170003|issn=2058-5241|pmc=5890131|pmid=29657847}}</ref>
{{multiple image
| footer = Cơ delta.{{Legend|red|Sợi trước (1/3 ngoài bờ trước [[xương đòn]])}}{{Legend|LawnGreen|Sợi bên ([[mỏm cùng vai]] của xương vai)}}{{Legend|blue|Sợi sau ([[gai vai]] của [[xương vai]])}}
| align = left
| image1 = Deltoid muscle top10.png
| width1 = 200
| alt1 = Bên
| caption1 = Bên.
| image2 = Deltoid muscle top8.png
| width2 = 200
| alt2 = Trước
| caption2 = Trước.
| image3 = Deltoid muscle top9.png
| width3 = 200
| alt3 = Sau
| caption3 = Sau.
| image4 = Deltoid muscle animation4.gif
| width4 = 200
| alt4 = Hình động
| caption4 = Hình động.
| direction =
| width =
}}{{Clear}}

== Chức năng ==
[[Tập tin:Deltoid_muscle.JPG|phải|nhỏ| Cơ delta ở chi trên khi [[Thuật ngữ giải phẫu cử động|giạng]] ]]
Cơ delta là cơ chủ yếu gây cử động [[Thuật ngữ giải phẫu cử động#Giạng và khép|giạng]] cánh tay.<ref>Radiography of the Upper Extremities: 24 ARRT Category A. CE4RT, 2014. 201. Print.</ref> Như vậy, cơ delta là [[Thuật ngữ giải phẫu của cơ|cơ đối vận]] của ''cơ ngực lớn'' và ''[[cơ lưng rộng]]'' khi khép.

Các sợi trước giúp ''cơ ngực lớn'' gấp vai. Cơ delta trước cũng cử động cùng với [[cơ dưới vai]], các cơ ngực và các cơ xô (cơ lưng) để [[Thuật ngữ giải phẫu cử động#Xoay vào trong|xoay xương cánh tay vào trong]].

Các sợi sau giúp ''cơ ngực lớn'' giạng vai. Cơ delta trước cũng cử động cùng với ''[[cơ dưới gai]]'' và ''[[cơ trám bé]]'', để xoay xương cánh tay ra ngoài, đối vận với các cơ ngực và các cơ xô (cơ lưng).

== Ý nghĩa lâm sàng ==
Các bất thường phổ biến nhất ảnh hưởng đến cơ delta là rách, teo mỡ và [[đau quanh vị trí bám vào xương]] ([[enthesopathy]]). Rách cơ delta hay liên quan đến trật khớp vai hoặc rách các [[cơ ống xoay]] (''rotator cuff''). Teo cơ là hệ quả của những nguyên nhân khác nhau, trong đó có lão hóa, [[cắt dây thần kinh]], [[loạn dưỡng cơ]], [[chứng suy mòn]] ([[cachexia]]) và [[chấn thương do thầy thuốc]] ([[Iatrogenesis|iatrogenic injury]]). Đau quanh vị trí bám vào xương cánh tay (''Deltoideal humeral enthesopathy'') là một tình trạng cực kỳ hiếm gặp liên quan đến lực căng cơ học. Ngược lại, đau quanh vị trí bám vào [[mỏm cùng vai]] (''Deltoideal acromial enthesopathy'') là dấu hiệu đặc trưng của các [[Viêm cột sống|bệnh viêm cột sống]] với xét nghiệm huyết thanh âm tính (''seronegative spondylarthropathy''), nên theo dõi bằng điều tra lâm sàng và huyết thanh học thích hợp.<ref>Arend CF. Ultrasound of the Shoulder. Master Medical Books, 2013. Chapter on deltoideal enthesopathy available at [http://www.shoulderus.com/ultrasound-of-the-shoulder/deltoid-ultrasound-entesopathy/ ShoulderUS.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919211425/http://www.shoulderus.com/ultrasound-of-the-shoulder/deltoid-ultrasound-entesopathy/ |date=2018-09-19 }}</ref>

== Ở động vật khác ==
Cơ delta tìm thấy trong các loài vật thuộc [[họ Người]]. Ở loài vượn khác, giống như [[Tinh tinh thông thường|loài tinh tinh thông thường]], cơ delta lớn hơn nhiều so với ở người, nặng trung bình 383,3 gram (ở người là 191,9   gram).<ref name="Potau"/>

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

== Xem thêm ==
{{Cơ chi trên}}

[[Thể loại:Cơ]]

Cơ delta - Lịch sử thay đổi

imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:06.0836973