https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Candombl%C3%A9Candomblé - Lịch sử thay đổi2026-08-10T19:46:47ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=Candombl%C3%A9&diff=7769957&oldid=previmported>InternetArchiveBot: Add 1 book for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20260405)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot2026-04-08T08:21:34Z<p>Add 1 book for <a href="/wiki/Wikipedia:Th%C3%B4ng_tin_ki%E1%BB%83m_ch%E1%BB%A9ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c" title="Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được">Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được</a> (20260405)) #IABot (v2.0.9.5) (<a href="/wiki/Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:GreenC_bot" title="Thành viên:GreenC bot">GreenC bot</a></p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>[[Tập tin:Terreiro Loba Nekun Filho 1194.jpg|300px|nhỏ|phải|Một điểm đạo Terreiro Loba Nekun Filho]]<br />
[[Tập tin:Oxum Ekodide.jpg|300px|nhỏ|phải|Nữ thần Oxum]]<br />
'''Candomblé''' là một [[tôn giáo]]{{sfnm|1a1=Voeks|1y=1997|1p=51|2a1=Johnson|2y=2002|2p=9|3a1=DeLoach|3a2=Petersen|3y=2010|3p=42|4a1=Hartikainen|4y=2017|4p=364}} của người gốc [[châu Phi]] hải ngoại{{sfn|Álvarez López|Edfeldt|2007|p=150}}{{sfn|Voeks|1997|p=2}} phát triển ở [[Brasil]] (Afro-Brazilian){{sfnm|1a1=Wafer|1y=1991|1p=4|2a1=Voeks|2y=1997|2p=xiv|3a1=Johnson|3y=2002|3pp=151, 202|4a1=Sansi-Roca|4y=2005|4p=140|5a1=Bahia|5y=2014|5p=340}} trong thế kỷ XIX. Candomblé hình thành thông qua một quá trình [[hỗn dung tôn giáo]] (dung hợp) giữa một số tôn giáo, tín ngưỡng truyền thống của [[Tây Phi]], đặc biệt là tôn giáo của [[người Yoruba]], [[người Bantu]] và [[người Gbe]] và có một số ảnh hưởng của hình thức [[nghi lễ]] của Kitô giáo của [[Công giáo La Mã]], tôn giáo này không tổ chức thành các [[giáo hội]] mà được tụ tập sinh hoạt quây quần tại các điểm đạo [[Terreiros]] ([[nhà ở]]). Thuật ngữ ''Candomblé'' có lẽ bắt nguồn từ ''Kandombele'', một thuật ngữ bắt nguồn từ [[Ngôn ngữ Bantu|Bantu]] gọi các [[điệu nhảy]], thuật ngữ này cũng được phát triển thành thuật ngữ ''[[Candombe]]'', được sử dụng để mô tả một phong cách [[khiêu vũ]] giữa các cộng đồng gốc Phi ở [[Argentina]] và [[Uruguay]].{{sfn|Johnson|2002|p=202}} Nhà nhân chủng học [[Paul Christopher Johnson]] tuyên bố rằng ở cấp độ cơ bản nhất thì Candomblé có thể được định nghĩa là "''việc thực hành các nghi lễ [[thông linh]] với [[Orixás]]''",{{sfn|Johnson|2002|p=14}} còn học giả [[Joana Bahia]] gọi nó là "''tôn giáo của [[Orishas]]''".{{sfn|Bahia|2016|p=16}}<br />
<br />
==Đặc trưng==<br />
Tôn giáo tín ngưỡng Candomblé liên quan đến việc tôn kính các linh hồn được gọi là [[Orixás]], lấy tên và thuộc tính của họ từ các vị thần [[Tây Phi]] truyền thống, họ được đánh đồng (hoặc [[đồng nhất]]) với các vị [[thánh Công giáo]] La Mã. Nhiều câu chuyện thần thoại khác nhau được kể về những [[Orixás]] này được coi là một tùy tòng của một vị thần sáng tạo siêu việt là [[Oludumaré]]. Một truyền thống ban đầu, các thành viên của Candomblé thường gặp nhau trong những nhà thờ được gọi là Terreiros do các [[linh mục]] gọi là [[Babalorixás]] và các [[nữ tu]] gọi là [[Ialorixás]] là chủ sự. Một nghi lễ chủ đạo bao gồm các học viên [[đánh trống]], ca hát và nhảy múa để cầu khuyến Orixas nhập vào những tín hữu và thông qua người bị chiếm hữu này, họ có thể giao tiếp trực tiếp với một vị thần. [[Lễ vật]] cho orixás bao gồm [[trái cây]] và [[động vật hiến tế]]. Lễ vật cũng được trao cho nhiều loại [[linh hồn]] khác, bao gồm [[Boiadero]], [[Preto]] [[Velho]], [[Caboclos]] và linh hồn của người chết là [[Egun]]. Một số hình thức bói toán được sử dụng để giải mã các thông điệp từ [[Orixás]]. Các nghi lễ chữa bệnh và chuẩn bị bùa hộ mệnh, thuốc thảo mộc và thuốc tắm cũng đóng một vai trò quan trọng.<br />
==Lịch sử==<br />
Candomblé đã phát triển giữa các cộng đồng người Brazil gốc Phi trong bối cảnh buôn bán nô lệ ở Đại Tây Dương từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19. Tín ngưỡng này đã phát sinh thông qua sự pha trộn của các tôn giáo truyền thống được đưa đến Brazil bởi những người Tây và Trung Phi bị bắt làm [[nô lệ]], phần lớn trong số họ là [[người Yoruba]], [[người Fon]] và [[người Bantu]], và các [[giáo lý Công giáo La Mã]] của [[thực dân]] [[Bồ Đào Nha]], những người sau đó kiểm soát khu vực này. Tôn giáp này chủ yếu hợp nhất ở vùng Bahia trong thế kỷ 19. Ở những nơi, nó hợp nhất với một tôn giáo người Brazil gốc Phi khác, Umbanda. Đây là cách người nô lệ bảo tồn được bản sắc tín ngưỡng của mình thông qua việc đưa những vị thần của mình vào hình hài của những vị Thánh Công giáo vốn được những kẻ thực dân châu Âu bảo trợ do cùng tín ngưỡng.<br />
<br />
Sau khi [[Brazil]] giành độc lập khỏi Bồ Đào Nha, hiến pháp năm [[1891]] tôn vinh quyền tự do tôn giáo ở quốc gia này, mặc dù Candomblé vẫn bị gạt ra ngoài lề bởi cơ sở Công giáo La Mã, vốn thường gắn nó với tội phạm. Vào thế kỷ 20, làn sóng di cư ngày càng tăng từ Bahia đã lan rộng Candomblé khắp Brazil và nước ngoài. Cuối thế kỷ XX chứng kiến mối liên hệ ngày càng tăng giữa Candomblé và các truyền thống liên quan ở Tây Phi và Châu Mỹ, chẳng hạn như [[Santería]] của Cuba và Haiti Vodou. Kể từ cuối thế kỷ 20, một số học viên đã nhấn mạnh quá trình tái châu Phi hóa để loại bỏ ảnh hưởng của Công giáo La Mã và tạo ra các hình thức Candomblé gần gũi hơn với tôn giáo truyền thống của Tây Phi. Nhiều tôn giáo khác nhau ở châu Mỹ phát sinh thông qua sự pha trộn và dung hợp giữa các tôn giáo truyền thống Tây Phi với Công giáo La Mã do có chung nguồn gốc, chẳng hạn như [[Santería]] ở Cuba và [[Vodou Haiti]] đã được mô tả là "''tôn giáo chị em''" của Candomblé.{{sfnm|1a1=Johnson|1y=2002|1p=9|2a1=Álvarez López|2a2=Edfeldt|2y=2007|2p=149}}<br />
==Chú thích==<br />
[[Tập tin:Oxum baixa resolução.jpg|300px|nhỏ|phải|Nữ thần Oxum]]<br />
[[Tập tin:EWÁ BAIXA RESOLUCAO.jpg|300px|nhỏ|phải|Nữ thần Ewá]]<br />
[[Tập tin:Assentamento de Oya e Oba.JPG|300px|nhỏ|phải|Đồ cúng]]<br />
{{Tham khảo|cột=}}<br />
==Tham khảo==<br />
* {{chú thích tạp chí |last=Allen |first=Andrea Stevenson |title="Brides" without Husbands: Lesbians in the Afro-Brazilian Religion Candomblé |year=2012 |journal=Transforming Anthropology |volume=20 |issue=1 |pages=17–31 |doi=10.1111/j.1548-7466.2011.01141.x }}<br />
* {{chú thích sách |last1=Álvarez López |first1=Laura |last2=Edfeldt |first2=Chatarina |chapter=The Role of Language in the Construction of Gender and Ethnic-Religious Identities in Brazilian-Candomblé Communities |title=Language and Religious Identity: Women in Discourse |editor=Allyson Jule |year=2007 |pages=149–171 |location=Oxford |publisher=Palgrave Macmillan |isbn= 978-0230517295 }}<br />
* {{chú thích tạp chí |first=Joana |last=Bahia |title=Under the Berlin Sky: Candomblé on German Shores |year=2014 |translator=Christiano S. do V. Silva |journal=Vibrant: Virtual Brazilian Anthropology |volume=11 |issue=2 |pages=327–370 |doi=10.1590/S1809-43412014000200012 |doi-access=free }}<br />
* {{chú thích tạp chí |first=Joana |last=Bahia |title=Dancing with the Orixás: Music, Body and the Circulation of African Candomblé Symbols in Germany |journal=African Diaspora |volume=9 |pages=15–38 |year=2016 |doi=10.1163/18725465-00901005|s2cid=152159342 }}<br />
* {{chú thích sách |last=Brazeal |first=Brian |year=2013 |chapter=Coins for the Dead, Money on the Floor: Mortuary Ritual in Bahian Candomblé |title=Economies of Relation: Money and Personhood in the Lusophone World |url=https://archive.org/details/economiesofrelat0000sans |editor=Roger Sansi-Roca |series=Portuguese Literary and Cultural Studies |publisher=Tagus Press at the University of Massachusetts |pages=[https://archive.org/details/economiesofrelat0000sans/page/103 103]–124 |isbn=978-1933227146}}<br />
* {{chú thích sách |last=Capone |first=Stefania |year=2010 |title=Searching for Africa in Brazil: Power and Tradition in Candomblé |translator=Lucy Lyall Grant |location=Durham and London |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-4636-4 }}<br />
* {{chú thích tạp chí |last1=Castillo |first1=Lisa Earl |last2=Parés |first2=Luis Nicolau |title=Marcelina da Silva: A Nineteenth-Century Candomblé Priestess in Bahia |journal=Slavery & Abolition |year=2010 |volume=31 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1080/01440390903481639 |s2cid=143675040 }}<br />
* {{chú thích tạp chí |last1=DeLoach |first1=Chanté D. |first2=Marissa N. |last2=Petersen |title=African Spiritual Methods of Healing: The Use of Candomblé in Traumatic Response |journal=The Journal of Pan African Studies |volume=3 |number=8 |year=2010 |pages=40–65 }}<br />
* {{chú thích sách |last=Desplande |first=Michel |year=2008 |title=Bastide on Religion: The Invention of Candomblé |location=London |publisher=Equinox |series=Key Thinkers in the Study of Religion |isbn=978-1-84553-366-3 }}<br />
* {{chú thích tạp chí |last=Hartikainen |first=Elina I. |year=2017 |title=Chronotopic Realignments and the Shifting Semiotics and Politics of Visibility in Brazilian Candomblé Activism |journal=Signs and Society |volume=5 |number=2 |pages=356–389 |doi=10.1086/693784 |s2cid=158979230 }}<br />
* {{chú thích sách |last=Johnson |first=Paul Christopher |title=Secrets, Gossip, and Gods: The Transformation of Brazilian Candomblé |url=https://archive.org/details/secretsgossipgod0000john |year=2002 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford and New York |isbn=9780195150582 }}<br />
* {{cite contribution |last=Marouan |first=Maha |year=2007 |contribution=Candomblé, Christianity, and Gnosticism in Toni Morrison's ''Paradise'' |title=The African Diaspora and the Study of Religion |editor=Theodore Louis Trost |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |pages=111–127 |isbn=978-1403977861 }}<br />
* {{chú thích tạp chí |last1=Paula Adinolfi |first1=Maria |last2=Van de Port |first2=Mattijs |year=2013 |title=Bed and Throne: The "Museumification" of the Living Quarters of a Candomblé Priestess |journal=Material Religion |volume=9 |issue=3 |pages=282–303 |doi=10.2752/175183413X13730330868915 |s2cid=162385683 }}<br />
* {{chú thích tạp chí |last=Sansi-Roca |first=Roger |year=2005 |title=The Hidden Life of Stones: Historicity, Materiality and the Value of Candomblé Objects in Bahia |journal=Journal of Material Culture |volume=10 |issue=2 |pages=139–156 |doi=10.1177/1359183505053072 |s2cid=144497398 }} <br />
* {{chú thích tạp chí |last=Selka |first=Stephen |title=Morality in the Religious Marketplace: Evangelical Christianity, Candomblé, and the Struggle for Moral Distinction in Brazil |url=https://archive.org/details/sim_american-ethnologist_2010-05_37_2/page/291 |year=2010 |journal=American Ethnologist |volume=37 |issue=2 |pages=291–307 |doi=10.1111/j.1548-1425.2010.01256.x}}<br />
* {{chú thích tạp chí |last=Selka |first=Stephen |title=Cityscapes and Contact Zones: Christianity, Candomblé, and African Heritage Tourism in Brazil |year=2013 |journal=Religion |volume=43 |issue=3 |pages=403-420 |doi=10.1080/0048721X.2013.798163 }}<br />
* {{chú thích sách |last=Voeks |first=Robert A. |title=Sacred Leaves of Candomblé: African Magic, Medicine, and Religion in Brazil |url=https://archive.org/details/sacredleavesofca00voek |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |year=1997 |isbn=9780292787315}}<br />
* {{chú thích sách |first=Jim |last=Wafer |title=The Taste of Blood: Spirit Possession in Brazilian Candomblé |url=https://archive.org/details/tasteofbloodspir0000wafe |year=1991 |location=[[Philadelphia]] |publisher=[[University of Pennsylvania Press]] |isbn=978-0-8122-1341-6 }}<br />
*{{chú thích tạp chí |first=Sheila |last=Walker |title=Everyday and Esoteric Reality in the Afro-Brazilian Candomblé |url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_1990-11_30_2/page/103 |journal=History of Religions |volume=30 |number=2 |year=1990 |pages=103–128 |doi=10.1086/463217 |jstor=1062896 |s2cid=161240664 }}<br />
* {{chú thích sách |last=Alonso |first=Miguel |title=The Development of Yoruba Candomblé Communities in Salvador, Bahia, 1835 – 1986 |url=https://archive.org/details/developmentofyor0000alon |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan |year=2014 }}<br />
* {{chú thích sách | first=Roger | last=Bastide | author-link=Roger Bastide | orig-year=First published 1958 | year=1961 | location=[[Brazil]] | publisher={{ill|Companhia Editora Nacional|pt}} | translator-last=Queiroz | translator-first=Maria Isaura Pereira | title=O Candomblé da Bahia (Rito Nagô) | trans-title=The Candomblé of Bahia ([[Nagos|Nagô]] Rite) | volume=313 | language=pt | url=https://bdor.sibi.ufrj.br/bitstream/doc/361/1/313%20PDF%20-%20OCR%20-%20RED.pdf | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190318165840/https://bdor.sibi.ufrj.br/bitstream/doc/361/1/313%20PDF%20-%20OCR%20-%20RED.pdf | access-date=2019-03-18 | archive-date=2019-03-18 }}<br />
* {{chú thích sách | first=Serge | last=Bramley | author-link=Serge Bramly | title=Macumba: The Teachings of Maria-José, Mother of the Gods | year=1979 | orig-year=First published 1975 in Paris, France | location=Brazil | publisher=[[Avon (publisher)|Avon]] | isbn=978-0-380-42317-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/macumbateachings00bram }}<br />
* {{ cite book | first=Diana DeGroat | last=Brown | title=Umbanda: Religion and Politics in Urban Brazil | year=1994 | publisher=[[Columbia University Press]] | isbn=978-0-231-10005-2 }}<br />
* Carneiro, Edison. "The Structure of African Cults in Bahia" Civilzacao Brasileira, Rio de Janeiro. 1936–37.<br />
*{{chú thích sách |last=Góis Dantas |first=Beatriz |title=Nagô Grandma and White Papa: Candomblé and the Creation of Afro-Brazilian Identity |url=https://archive.org/details/naggrandmawhitep0000dant |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |translator=Stephen Berg |year=2009 }}<br />
* Gordon, Jacob U. " Yoruba Cosmology And Culture in Brazil: A Study of African Survivals in the New World." Journal of Black Studies, Vol.10, No 2. (December 1979): P. 231- 244<br />
* [[Herskovits, Melville J.]] "The Social Organization of the Afrobrazilian Candomble." ''Proceedings of the Congress'' São Paulo, 1955.<br />
*Jensen, Tina Gudrun. 1999. Discourses on Afro-Brazilian Religion: from de-Africanization to re-Africanization. In Latin American Religion in Motion. eds. Christian Smith and Joshua Prokopy, New York: Routledge, 265–283.<br />
*{{chú thích sách|last=Jestice|first=Phyllis G.|title=Holy People of the World: A Cross-cultural Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=H5cQH17-HnMC&pg=PA579|year=2004|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, California|isbn=978-1-57607-355-1}}<br />
* {{ cite book | first=Ruth | last=Landes | author-link=Ruth Landes | title=The City of Women | year=1947 | publisher=[[Macmillan Publishers (United States)|Macmillan Co.]] | isbn=978-0-8263-1556-4 }}<br />
* {{ cite book | first=James Lorand | last=Matory | title=Black Atlantic Religion: Tradition, Transnationalism, and Matriarchy in the Afro-Brazilian Candomblé | url=https://archive.org/details/blackatlanticrel0000mato | year=2005 | publisher=[[Princeton University Press]] | isbn=978-0-691-05943-3}}<br />
* Matory, J. Lorand. "Gendered Agendas: The Secrets Scholars Keep about Yoruba-Atlantic Religion." Gender & History 15, no. 3 (November 2003): p.&nbsp;409–439."<br />
* Omari-Tunkara, Mikelle S. "Manipulating the Sacred: Yoruba Art, Ritual, and Resistance in Brazilian Candomble". 2005 – Wayne State University Press.<br />
* Parés, Luis Nicolau. 2013. ''The Formation of Candomblé: Vodun History and Ritual in Brazil.'' Translated by Richard Vernon. Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press. {{ISBN|978-1469610924}}. <br />
* Reis, João José. "Candomblé in Nineteenth-Century Bahia: Priests, Followers, Clients" in ''Rethinking the African Diaspora:The Making of a Black Atlantic World in the Bight of Benin and Brazil'' Mann, Kristina and Bay, Edna G. Ed. Geu Heuman and James Walvin. 2001-Frank Cass<br />
* Reis, João José. ''Slave Rebellion in Brazil:The Muslim Uprising of 1835 in Bahia'' (Baltimore and London:The Johns Hopkins University Press,1995).<br />
* {{ cite book | first=Jérôme | last=Souty | title=Pierre Fatumbi Verger: Du Regard Détaché à la Connaissance Initiatique | date=2007 | publisher={{ill|Maisonneuve et Larose|fr}} | isbn=978-2-7068-1983-4 }}<br />
* {{ cite book | first=Pierre Fatumbi | last=Verger | author-link=Pierre Verger | title=Dieux d'Afrique. Culte des Orishas et Vodouns à l'ancienne Côte des Esclaves en Afrique et à Bahia, la Baie de Tous les Saints au Brésil | publisher=[[Revue Noire (magazine)|Revue Noire]] |location=[[Paris]] | orig-year=1st edition 1954 | year=1995 | isbn=978-2-909571-13-3 }}.<br />
* McGowan, Chris and Pessanha, Ricardo. "The Brazilian Sound: Samba, Bossa Nova and the Popular Music of Brazil." 1998. 2nd edition. Temple University Press. {{ISBN|1-56639-545-3}}<br />
<br />
[[Thể loại:Tôn giáo]]</div>imported>InternetArchiveBot