imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 2 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2025-08-19T07:52:01Z

Đã cứu 2 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Infobox writing system
| name = Adlam Pular<br >𞤀𞤣𞤤𞤢𞤥 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪
| type = Bảng chữ cái
| time = 1989<ref name ="ms" >{{chú thích web| url =https://news.microsoft.com/stories/people/adlam.html| title =Adlam Comes Online| last1 =Bach| first1 =Deborah| last2 =Lerner| first2 =Sara| publisher =[[Microsoft]]| date =ngày 29 tháng 7 năm 2019| access-date =ngày 15 tháng 4 năm 2020}}</ref>
| languages = [[Tiếng Fula|Fula]]
| creators = Ibrahima Barry và Abdoulaye Barry
| iso15924 = Adlm
| unicode = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U1E900.pdf U+1E900–U+1E95F]
| note = none
}}
'''Chữ Adlam''' là một dạng chữ được phát minh gần đây để viết [[tiếng Fulani]]. Tên gọi ''Adlam'' là từ viết tắt bắt nguồn từ bốn chữ cái đầu tiên của bảng chữ cái (A, D, L, M), viết tắt của ''Alkule Dandayɗe Leñol Mulugol'' "bảng chữ cái bảo vệ các dân tộc khỏi sự tan biến".

Tiếng Fulani là [[ngôn ngữ]] của [[người Fula]] ("Fulani", {{langx|ff| Fulɓe}}) và nhóm [[người Toucouleur]] liên quan tại Thung lũng [[sông Senegal]] (từ [[Senegambia|vùng Senegambia]] và [[Guinea]] tới [[Cameroon]] và [[Sudan]]). Nó cũng được dùng như ngôn ngữ thứ hai của nhiều tộc người trong khu vực, như người [[Kirdi]] ở bắc Cameroon và đông bắc Nigeria. Tiếng Fula được phân loại thuộc về [[Nhóm ngôn ngữ Đại Tây Dương]] trong [[ngữ hệ Niger–Congo]].<ref>{{chú thích tạp chí| last =Arnott| first =D. W.| date =1956| title =The Middle Voice in Fula| journal =Bulletin of the School of Oriental and African Studies| volume =18| issue =1| pages =130–144| jstor =610132| doi =10.1017/S0041977X00122244}}</ref>

Vào cuối những năm 1980 anh em Ibrahima và Abdoulaye Barry lúc còn trẻ đã nghĩ ra một [[bảng chữ cái]] để phiên âm [[tiếng Fulani]].<ref name =":0" >{{chú thích web| title =N4628R: Revised proposal for encoding the Adlam script in the SMP of the UCS| url =https://www.unicode.org/L2/L2014/14219r-n4628-adlam.pdf| first =Michael| last =Everson| date = ngày 28 tháng 10 năm 2014 | access-date = ngày 15 tháng 4 năm 2020}}</ref><ref name ="Atlantic" >''[https://www.theatlantic.com/technology/archive/2016/11/the-alphabet-that-will-save-a-people-from-disappearing/506987/ The Alphabet That Will Save a People From Disappearing]'', [[Kaveh Waddell]], Nov 16, 2016, [[The Atlantic]]</ref> Sau vài năm phát triển, nó bắt đầu được áp dụng rộng rãi trong cộng đồng Fulani, và hiện đang được giảng dạy ở Guinea, Nigeria, Liberia và các nước lân cận. Đây là một trong nhiều chữ viết bản địa được phát triển cho các ngôn ngữ cụ thể ở Tây Phi.<ref>Unseth, Peter. 2011. Invention of Scripts in West Africa for Ethnic Revitalization. In ''The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts'', ed. by Joshua A. Fishman and Ofelia García, pp. 23–32. New York: Oxford University Press.</ref>

Adlam được hỗ trợ trong các [[hệ điều hành Android]] và [[Google Chrome|Chrome]] của [[Google]]. Ngoài ra còn có các ứng dụng Android để gửi [[SMS]] bằng chữ Adlam cũng như để tìm hiểu bảng chữ cái.<ref name ="Apps" >{{Chú thích web |url=http://www.windenjangen.org/adlam_apps |title=Winden Jangen Adlam: Cellphone Applications |access-date=2020-04-20 |archive-date=2022-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131094824/https://www.windenjangen.org/adlam_apps |url-status=dead }}</ref> Trên các máy tính chạy [[Microsoft Windows]], chữ Adlam được hỗ trợ nguyên bản như là một phần của bản cập nhật tính năng của [[Windows 10]] phiên bản 1903 (tên mã 19H1) build 18252.<ref name ="Win10" >[https://blogs.windows.com/windowsexperience/2018/10/03/announcing-windows-10-insider-preview-build-18252 Announcing Windows 10 Insider Preview Build 18252]</ref>

== Unicode ==
Chữ Adlam đã được đưa vào Tiêu chuẩn Unicode vào tháng 6 năm 2016 với việc phát hành phiên bản 9.0. Khối Unicode cho Adlam là U+1E900–U+1E95F:
{{Bảng Unicode Adlam}}

== Tham khảo ==
{{Tham khảo| colwidth=28em}}
== Liên kết ngoài ==
* [http://www.windenjangen.org/home Winden Jangen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730211114/https://www.windenjangen.org/home |date=2019-07-30 }}, an organisation promoting Adlam
* [http://blog.randallmhasson.com/2014/04/the-adlam-story-how-alphabet-changes.html The Adlam Story – How Alphabet Changes Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113728/http://blog.randallmhasson.com/2014/04/the-adlam-story-how-alphabet-changes.html |date = ngày 21 tháng 8 năm 2018}}; Randall M. Hasson
* [https://www.omniglot.com/writing/adlam.htm Adlam at Omniglot], with a video pronouncing the basic letters

[[Thể loại:Tiếng Fula]]
[[Thể loại:Hệ thống chữ viết châu Phi]]
[[Thể loại:Chữ viết được mã hóa trong Unicode]]

Chữ Adlam - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 2 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5