imported>InternetArchiveBot: Add 1 book for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20260723sim)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

2026-07-24T19:29:04Z

Add 1 book for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20260723sim)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

Trang mới

{{Elementbox
|number=66
|symbol=Dy
|name=Dysprosi
|pronounce={{IPAc-en|d|ɪ|s|ˈ|p|r|oʊ|z|i|əm}} {{respell|dis|PROE|zee-əm}}
|left=[[Terbi]]
|right=[[Holmi]]
|above=
|below=[[Californi|Cf]]
|series= Họ Lanthan
|period=6
|group = n/a
|block=f
|image name= Dy chips.jpg
|appearance=Bạc trắng
|atomic mass= 162,500
|electron configuration= [[[xenon|Xe]]] 4f10 6s2
|electrons per shell= 2, 8, 18, 28, 8, 2
|color=Bạc trắng
|phase=Chất rắn
|density gpcm3nrt= 8,540
|density gpcm3mp= 8,37
|melting point K=1680
|melting point C=1407
|melting point F=2565
|boiling point K=2840
|boiling point C=2562
|boiling point F=4653
|heat fusion= 11,06
|heat vaporization= 280
|heat capacity= 27,7
|vapor pressure 1= 1378
|vapor pressure 10= 1523
|vapor pressure 100= (1704)
|vapor pressure 1 k= (1954)
|vapor pressure 10 k= (2304)
|vapor pressure 100 k= (2831)
|vapor pressure comment=
|crystal structure= Lục phương
|oxidation states= '''3''', 2
|oxidation states comment=[[base]] yếu
|electronegativity= 1,22
|number of ionization energies=3
|1st ionization energy= 573,0
|2nd ionization energy= 1130
|3rd ionization energy= 2200
|atomic radius= 178
|covalent radius= 192±7
|magnetic ordering= [[Thuận từ]]
|Curie point= 88
|electrical resistivity= ([[nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn|r.t.]]) (α, poly) 926 n
|thermal conductivity= 10,7
|thermal expansion= ([[nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn|r.t.]]) (α, poly) 9.9
|speed of sound rod at 20= 2710
|Young's modulus= (dạng α) 61,4
|Shear modulus= (dạng α) 24,7
|Bulk modulus= (dạng α) 40,5
|Poisson ratio= (dạng α) 0,247
|Vickers hardness= 540
|Brinell hardness= 500
|CAS number= 7429-91-6
|isotopes=
{{Elementbox_isotopes_decay | mn=154 | sym=Dy
| na=[[Đồng vị phóng xạ tổng hợp|Tổng hợp]] | hl=3,0×106 [[năm]]
| dm=[[Phân rã alpha|α]] | de=2.947 | pn=150 | ps=[[Gadolini|Gd]]}}
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=156 | sym=Dy | na=0.06% | n=90}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''152Gd''' hoặc phân rã [[Phân rã beta kép|β+β+]] thành '''156Gd''' với chu kỳ bán rã hơn 1×1018 [[năm]].</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=158 | sym=Dy | na=0.10% | n=92}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''154Gd''' hoặc phân rã [[Phân rã beta kép|β+β+]] thành '''158Gd'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=160 | sym=Dy | na=2.34% | n=94}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''156Gd'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=161 | sym=Dy | na=18.91% | n=95}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''157Gd'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=162 | sym=Dy | na=25.51% | n=96}} <ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''158Gd'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=163 | sym=Dy | na=24.90% | n=97}}<ref name=n>Về mặt lý thuyết có khả năng [[phân hạch tự phát]].</ref><ref>Có thể trải qua [[Phân rã beta|phân rã β-]] ở trạng thái giới hạn thành 163Ho với chu kỳ bán rã 47 [[ngày]] khi bị [[ion hóa]] hoàn toàn.</ref><ref name="Dy163-Jung">{{chú thích tạp chí |author=M. Jung |display-authors=etal |journal=Physical Review Letters |volume=69 |issue=15 |pages=2164–2167 |date=1992-10-12 |title=First observation of bound-state β− decay |doi=10.1103/PhysRevLett.69.2164 |pmid=10046415|bibcode=1992PhRvL..69.2164J }}</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=164 | sym=Dy | na=28.18% | n=98}}<ref name=n />
|isotopes comment=
}}
'''Dysprosi''' (tên La tinh: '''Dysprosium''') là một [[nguyên tố hóa học]] có ký hiệu '''Dy''' và [[số nguyên tử]] 66. Nó là một [[đất hiếm|nguyên tố đất hiếm]] với ánh bạc kim loại. Dysprosi không được tìm thấy trong tự nhiên ở dạng tự do, mặc dù nó được tìm thấy trong một loạt các khoáng vật, như trong [[xenotim]]. Dysprosi nguồn gốc tự nhiên là hỗn hợp của 7 [[đồng vị]], trong đó đồng vị phổ biến nhất là Dy164.

Dysprosi được [[Paul Émile Lecoq de Boisbaudran]] nhận dạng đầu tiên năm 1886, nhưng đã không được cô lập ở dạng tinh khiết cho tới khi có sự phát triển của các kỹ thuật [[trao đổi ion]] trong thập niên 1950. Dysprosi được sử dụng vì tiết diện hấp thụ neutron nhiệt cao của nó trong chế tạo các thanh kiểm soát của các [[lò phản ứng hạt nhân]], vì [[độ cảm từ]] cao của nó trong các thiết bị lưu trữ dữ liệu cũng như là thành phần của [[Terfenol-D]]. Các muối dysprosi hòa tan có độc tính nhẹ, trong khi các muối không hòa tan của nó được coi là không độc hại.

== Đặc trưng ==
=== Vật lý ===
[[Tập tin:Dysprosium.jpg|nhỏ|90px|trái|Một mẫu dysprosi]]
Dysprosi là kim loại đất hiếm, có ánh màu bạc sáng hay xám bạc kim loại. Nó đủ mềm để cắt bằng dao và có thể được gia công cơ khí không gây đánh lửa nếu tránh không tăng nhiệt quá cao. Các đặc trưng vật lý của dysprosi có thể bị thay đổi mạnh nếu có lẫn dù chỉ một lượng nhỏ tạp chất.<ref name="CRC">{{chú thích sách| editor = Lide David R.| chapter = Dysprosium| year = 2007–2008| title = CRC Handbook of Chemistry and Physics| volume = 4| pages = 11| location = New York| publisher = CRC Press| isbn = 978-0-8493-0488-0}}</ref> Dysprosi dễ dàng bị oxy hóa và vì thế được sử dụng ở dạng nguyên tố chỉ trong các mục đích nghiên cứu. Chẳng hạn, các nguyên tử Dy riêng lẻ được cô lập bằng cách cấy chúng vào các phân tử [[fulleren]].<ref>{{chú thích tạp chí | doi = 10.1016/j.physe.2003.11.197
| title = Transport properties of C78, C90 and Dy@C82 fullerenes-nanopeapods by field effect transistors | year = 2004| author = Shimada T| journal = Physica E Low-dimensional Systems and Nanostructures | volume = 21| pages = 1089}}</ref>

Dysprosi và [[holmi]] có cường độ từ lớn nhất trong số mọi nguyên tố,<ref name="nbb"/> đặc biệt khi ở các nhiệt độ thấp.<ref name="krebs"/> Dysprosi có trật tự [[sắt từ]] đơn giản ở nhiệt độ dưới 85 K. Trên 85 K, nó trở thành trạng thái [[phản sắt từ]] xoắn ốc trong đó mọi mômen nguyên tử trong một lớp phẳng cơ sở cụ thể là song song và định hướng ở góc cố định với các mômen của các lớp cận kề. Hiện tượng phản sắt từ bất thường này chuyển thành trạng thái [[thuận từ]] (không trật tự) ở 179 K.<ref>{{chú thích tạp chí | journal = IRM Quarterly | year = 2000 | volume = 10 | issue = 3 | page = 6 | author = Jackson, Mike | publisher = Institute for Rock Magnetism | url = http://www.irm.umn.edu/quarterly/irmq10-3.pdf | format = pdf}}</ref>

=== Hóa học ===
Dysprosi kim loại bị xỉn chậm trong không khí và cháy thành [[dysprosi(III) oxit]]:
:4Dy + 3O2 → 2Dy2O3

Dysprosi có [[độ âm điện]] vừa phải (1,22) và phản ứng chậm với nước lạnh nhưng rất nhanh với nước nóng để tạo thành [[dysprosi(III) hydroxide]]:
:2Dy (r) + 6H2O (h) → 2Dy(OH)3 (dd) + 3H2 (k)

Dysprosi kim loại phản ứng mãnh liệt với mọi halogen ở nhiệt độ trên 200 °C:

:2Dy (rắn) + 3F2 (khí) → 2DyF3 (rắn) [lục]
:2Dy (rắn) + 3Cl2 (khí) → 2DyCl3 (rắn) [trắng]
:2Dy (rắn) + 3Br2 (khí) → 2DyBr3 (rắn) [trắng]
:2Dy (rắn) + 3I2 (khí) → 2DyI3 (rắn) [lục]

Dysprosi dễ dàng hòa tan trong [[axit sulfuric]] loãng để tạo ra các dung dịch chứa các ion Dy(III) màu vàng, tồn tại như là phức hợp [Dy(H2O)9]3+:<ref>{{chú thích web| url =https://www.webelements.com/dysprosium/chemistry.html| title =Chemical reactions of Dysprosium| publisher=Webelements| access-date = ngày 6 tháng 6 năm 2009}}</ref>.

:2Dy (r) + 3H2SO4 (dd) → 2Dy3+ (dd) + 3{{chem|SO|4|2-}} (dd) + 3H2 (k)

=== Hợp chất ===
{{Seealso|:Thể loại:Hợp chất dysprosi}}
Các halide dysprosi, như DyF3 và DyBr3, có xu hướng có màu vàng. [[Dysprosi(III) oxit]], còn gọi là dysprosia, là chất bột màu trắng có từ tính cao hơn so với các loại sắt oxit.<ref name="krebs"/>

Dysprosi kết hợp với một loạt các [[phi kim]] ở nhiệt độ cao tạo thành các hợp chất hay hỗn hợp các hợp chất theo các tỷ lệ khác nhau của dysprosi [[trạng thái oxy hóa]] +3 và +2, như [[Dysprosi(III) nitrua|DyN]], [[Dysprosi(III) photphua|DyP]], [[Dysprosi(II) hydrua|DyH2]] và [[Dysprosi(III) hydrua|DyH3]]; [[Dysprosi(II) sunfua|DyS]], [[Dysprosi(II) persulfua|DyS2]], [[Dysprosi(III) sunfua|Dy2S3]] và [[Dysprosi(II, III) sunfua (3:2)|Dy5S7]]; [[Dysprosi điborua|DyB2]], [[Dysprosi tetraborua|DyB4]], [[Dysprosi hexaborua|DyB6]] và [[Dysprosi dodecaborua|DyB12]], cũng như [[Dysprosi carbide (3:1)|Dy3C]] và [[Dysprosi carbide (2:3)|Dy2C3]].<ref name=patnaik/>

[[Dysprosi(III) cacbonat]], Dy2(CO3)3 và [[dysprosi(III) sunfat]], Dy2(SO4)3, tạo ra từ các phản ứng tương tự.<ref name=heiserman/> Phần lớn các hợp chất của dysprosi hòa tan trong nước, nhưng dysprosi(III) cacbonat tetrahydrat (Dy2(CO3)3•4H2O) và [[dysprosi(III) oxalat]] decahydrat (Dy2(C2O4)3•10H2O) thì không hòa tan trong nước.<ref name="perry">{{chú thích sách |title = Handbook of Inorganic Compounds |author=Perry D. L. |pages = 152-154 | date = 1995 | isbn = 0-8492-8671-3 | publisher = CRC Press}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí | title = Zur Kenntnis der Verbindungen des Dysprosiums | pages = 1274–1280 |authors=G. Jantsch & Ohl A.| doi = 10.1002/cber.19110440215 | journal = Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft | volume = 44 | issue = 2 | year = 1911}}</ref>

=== Đồng vị ===
{{chính|Đồng vị của dysprosi}}
Dysprosi nguồn gốc tự nhiên là hỗn hợp của 7 [[đồng vị]]: Dy156, Dy158, Dy160, Dy161, Dy162, Dy163 và Dy164. Chúng được coi là ổn định, mặc dù Dy156 phân rã theo [[phân rã alpha]] với chu kỳ bán rã trên 1×1018 năm. Trong số các đồng vị nguồn gốc tự nhiên, Dy164 là phổ biến nhất, chiếm 28%, tiếp theo là Dy162 với 26%. Ít phổ biến hơn cả là Dy156 với 0,06 %.<ref name="nubase">{{chú thích tạp chí|title=Nubase2003 Evaluation of Nuclear and Decay Properties|journal=Nuclear Physics A|volume=729|pages=3–128|publisher=Atomic Mass Data Center|year=2003| doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001|author=Audi, G.}}</ref>

Hai mươi chín [[đồng vị phóng xạ]] khác cũng đã được tổng hợp, nằm trong khoảng có nguyên tử lượng từ 138 tới 173. Ổn định nhất trong số này là Dy154 với chu kỳ bán rã khoảng 3×106 năm, tiếp theo là Dy159 (144,4 ngày). Ít ổn định nhất là Dy138 (200 ms). Các đồng vị nhẹ hơn các đồng vị ổn định có xu hướng bị phân rã theo [[phân rã beta|phân rã β+]], trong khi các đồng vị nặng hơn các đồng vị ổn định có xu hướng bị phân rã theo [[phân rã beta|phân rã β-]], với một vài ngoại lệ. Dy154 phân rã chủ yếu theo phân rã alpha, còn Dy152 và Dy159 chủ yếu phân rã theo [[bắt điện tử]].<ref name="nubase"/> Dysprosi cũng có ít nhất 11 [[đồng phân giả ổn định]], trong khoảng có khối lượng nguyên tử từ 140 tới 165. Ổn định nhất trong số này là Dy165m, có chu kỳ bán rã 1,257 phút. Dy149 có 2 trạng thái kích thích, trạng thái thứ hai, Dy149m2, có chu kỳ bán rã 28 ns.<ref name="nubase"/>

== Lịch sử ==
Năm 1878, quặng [[erbi]] được tìm thấy có chứa các oxit của 2 nguyên tố đất hiếm: [[holmi]] và [[thuli]]. Nhà hóa học người Pháp [[Paul Émile Lecoq de Boisbaudran]], khi làm việc với [[holmi(III) oxit]], đã tách từ nó ra được [[dysprosi(III) oxit]] tại [[Paris]] vào năm 1886.<ref>{{chú thích tạp chí | journal = Comptes Rendus | volume = 143 | pages = 1003-1006 | url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3058f/f1001.chemindefer | title = L'holmine (ou terre X de M Soret) contient au moins deux radicaux métallique (Holminia contains at least two metal) | language = fr | year = 1886 | author = Paul Émile Lecoq de Boisbaudran}}</ref> Quy trình của ông để cô lập dysprosi bao gồm hòa tan dysprosi(III) oxit trong axit, sau đó bổ sung [[amonia]] để kết tủa hydroxide. Ông chỉ có thể cô lập được dysprosi từ oxit của nó sau trên 30 lần thử theo quy trình này. Khi thành công, ông đặt tên cho nguyên tố là ''dysprosium'', từ tiếng Hy Lạp ''dysprositos'' có nghĩa là "khó thu được". Tuy nhiên, nguyên tố đã không được cô lập ở dạng tương đối tinh khiết cho tới khi có sự phát triển của các kỹ thuật trao đổi ion do [[Frank Spedding]] tại [[Đại học bang Iowa]] đề xuất trong đầu thập niên 1950.<ref name="nbb">{{chú thích sách| last = Emsley| first = John| title = Nature's Building Blocks| publisher = Nhà in Đại học Oxford| date = 2001| location = Oxford| pages = 129-132| isbn = 0-19-850341-5 }}</ref>

Năm 1950, [[Glenn T. Seaborg]], [[Albert Ghiorso]] và [[Stanley G. Thompson]] thực hiện việc tấn công các nguyên tử [[Americi|Am]]241 bằng các ion heli, tạo ra các nguyên tử có số nguyên tử bằng 97 và là tương tự với [[terbi]] trong [[nhóm Lanthan]]. Do terbi được đặt tên theo làng [[Ytterby]], nơi nó và một vài nguyên tố khác được phát hiện, nên nguyên tố mới này được đặt tên là [[berkeli]] theo thành phố ([[Berkeley, California|Berkeley]]) nơi nó được tổng hợp. Tuy nhiên, khi nhóm nghiên cứu tổng hợp nguyên tố số 98, họ không thể nghĩ ra một tên tương ứng với dysprosi, và thay vì thế đặt tên nguyên tố là [[californi]] để vinh danh bang nơi nó được tổng hợp. Nhóm nghiên cứu đi tới kết luận là "chỉ ra rằng, để thừa nhận thực tế rằng dysprosi được đặt tên trên cơ sở của từ trong tiếng Hy Lạp nghĩa là 'khó thu được', rằng các nhà nghiên cứu của nguyên tố kia một thế kỷ trước đó thấy rằng nó khó có thể nhận tên gọi theo California."<ref name="weeks">{{chú thích sách| title = Discovery of the Elements | url = https://archive.org/details/discoveryofeleme07edunse | pages = [https://archive.org/details/discoveryofeleme07edunse/page/848 848]–849 | author = Weeks, M. E. | year= 1968 | edition = 7 | publisher = Journal of Chemical Education| isbn = 0848685792| oclc = 23991202}}</ref>.

== Phổ biến ==
[[Tập tin:Xenotímio1.jpeg|nhỏ|Xenotim]]
Dysprosi không ở dạng tự do trong tự nhiên, nhưng có trong nhiều [[khoáng vật]], như [[xenotim]], [[fergusonit]], [[gadolinit]], [[euxenit]], [[polycras]], [[aeschynit-(Y)|blomstrandin]], [[monazit]] và [[bastnasit]]; thường với [[erbi]] và [[holmi]] hay các nguyên tố đất hiếm khác. Hiện nay, phần lớn dysprosi thu được từ các quặng đất sét hấp phụ ion tại miền nam Trung Quốc. Trong các loại quặng giàu [[yttri|ytri]] thì dysprosi là phổ biến nhất trong số các nguyên tố [[nhóm Lanthan]] nặng, chiếm khoảng 7–8% (so với khoảng 65% là ytri).<ref>{{chú thích tạp chí | journal = Russian Journal of Non-Ferrous Metals | year = 2008 | volume = 49 | issue = 1 | pages = 14-22 | title = Review of the World Market of Rare-Earth Metals | first = A. V. | last = Naumov | url = http://www.springerlink.com/content/y8925j378w4u4175/ | access-date = ngày 20 tháng 7 năm 2009 | archive-date = ngày 1 tháng 7 năm 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190701165039/https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11981-008-1004-6 | url-status=dead }}</ref><ref>{{chú thích sách | title = Extractive Metallurgy of Rare Earths |authors= C. K. Gupta & Krishnamurthy N. | publisher = CRC Press | year = 2005 | isbn = 9780415333405 | url = http://books.google.com/books?id=F0Bte_XhzoAC}}</ref> Hàm lượng Dy trong lớp vỏ Trái Đất là khoảng 5,2 mg/kg và trong nước biển là khoảng 0,9 ng/L.<ref name=patnaik>{{chú thích sách | last =Patnaik | first =Pradyot | year = 2003 | title =Handbook of Inorganic Chemical Compounds | publisher = McGraw-Hill | pages = 289–290| isbn =0070494398 | url= http://books.google.com/books?id=Xqj-TTzkvTEC&pg=PA243 | access-date = ngày 6 tháng 6 năm 2009}}</ref>

== Sản xuất ==
Dysprosi thu được chủ yếu từ cát [[monazit]], hỗn hợp của các dạng [[phosphat]] khác nhau. Kim loại này thu được như là phụ phẩm trong chiết tách thương mại cho ytri. Để cô lập dysprosi, phần lớn các kim loại không mong muốn khác có thể được loại bỏ bằng từ tính hay bằng quy trình tách đãi. Sau đó dysprosi có thể được tách ra từ các kim loại đất hiếm khác bằng quy trình trao đổi ion. Các ion dysprosi thu được sau đó có thể cho phản ứng với [[flo]] hay [[clo]] để tạo thành dysprosi(III) fluoride (DyF3) hay dysprosi(III) chloride (DyCl3). Các hợp chất này có thể khử bằng [[calci]] hay [[lithi]] kim loại theo phản ứng sau:<ref name=heiserman>{{chú thích sách | title=Exploring Chemical Elements and their Compounds | author = Heiserman David L. | pages = 236-238 | publisher = TAB Books | isbn = 0-8306-3018-X | date = 1992 }}</ref>

:3Ca + 2DyF3 → 2Dy + 3CaF2
:3Li + DyCl3 → Dy + 3LiCl

Các thành phần được đặt trong nồi nấu bằng [[tantan]] và đốt trong môi trường chứa [[heli]]. Khi phản ứng xảy ra, các halide tạo thành và dysprosi nóng chảy bị chia tách do khác biệt về tỷ trọng. Khi hỗn hợp nguội đi, dysprosi có thể được tách ra khỏi các tạp chất.<ref name=heiserman/>

Trên toàn thế giới khoảng 100 tấn dysprosi được sản xuất mỗi năm.<ref>{{chú thích web | title=Dysprosium (Dy) - Chemical properties, Health and Environmental effects | url=http://www.lenntech.com/Periodic-chart-elements/Dy-en.htm | work= | publisher=Lenntech Water treatment & air purification Holding B.V. | date=2008 | access-date = ngày 2 tháng 6 năm 2009}}</ref>

== Ứng dụng ==
Dysprosi được sử dụng, kết hợp với [[vanadi]] và các nguyên tố khác, để chế tạo vật liệu [[laser]]. Do tiết diện hấp thụ neutron nhiệt cao của dysprosi, các [[cermet]] của oxit dysprosi-niken được sử dụng trong các thanh kiểm soát hấp thụ neutron của các [[lò phản ứng hạt nhân]].<ref>{{chú thích tạp chí | title= Development of Dysprosium Titanate Based Ceramics | url= https://archive.org/details/sim_american-ceramic-society-journal_2005-04_88_4/page/1064 |authors=Sinha Amit & Beant Prakash Sharma| journal = Journal of the American Ceramic Society |volume = 88 | issue = 4 | year = 2005 | pages = 1064–1066 | doi = 10.1111/j.1551-2916.2005.00211.x}}</ref> Các [[Nhóm nguyên tố 16|chalcogen]] dysprosi-[[cadmi]] là nguồn bức xạ [[tia hồng ngoại|hồng ngoại]] hữu ích trong nghiên cứu các phản ứng hóa học.<ref name="CRC"/> Do dysprosi và các hợp chất của nó có độ cảm từ cao nên chúng được sử dụng trong nhiều loại thiết bị lưu trữ dữ liệu, như trong các [[cD|đĩa CD]].<ref name="lagowski">{{chú thích sách |title = Chemistry Foundations and Applications | volume = 2 |editor = Lagowski J. J. | pages=267-268 | date = 2004 | isbn = 0-02-865724-1 | publisher = Thomson Gale}}</ref>

Các nam châm [[neodymi]]-[[sắt]]-[[bo]] có thể chứa tới 6% neodymi được thay thế bằng dysprosi<ref>{{chú thích tạp chí | journal = IEEE Transactions on Magnetics | title = Modeling of magnetic properties of heat treated Dy-doped NdFeBparticles bonded in isotropic and anisotropic arrangements |authors=Fang X. Shi & Jiles Y.| year = 1998 | volume = 34 | issue = 4 | pages = 1291-1293 | doi = 10.1109/20.706525}}</ref> để nâng cao [[độ kháng từ]] cho các ứng dụng có nhu cầu như các động cơ dẫn lái cho các dạng xe điện lai ghép. Sự thay thế này có thể đòi hỏi tới 100 gam dysprosi trên mỗi chiếc xe điện lai ghép được sản xuất. Chỉ dựa trên mỗi dự án của [[Toyota]] với công suất 2 triệu chiếc mỗi năm, thì việc sử dụng dysprosi trong những ứng dụng như vậy đã có thể nhanh chóng làm cạn kiệt nguồn cung cấp kim loại này.<ref>{{chú thích web| title=Supply and Demand, Part 2| first=Peter| last=Campbell| publisher=Princeton Electro-Technology, Inc.| year=2008| url=http://www.magnetweb.com/Col05.htm | access-date = ngày 9 tháng 11 năm 2008}}</ref> Sự thay thế bằng dysprosi cũng có thể là hữu ích trong các ứng dụng khác, do nó cải thiện khả năng kháng ăn mòn của nam châm.<ref>{{chú thích tạp chí | journal = Journal of Magnetism and Magnetic Materials | volume = 283| issue = 2-3| year = 2004 | pages =353-356 | doi = 10.1016/j.jmmm.2004.06.006 | title = Effects of Dy and Nb on the magnetic properties and corrosion resistance of sintered NdFeB | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-magnetism-and-magnetic-materials_2004-12_283_2-3/page/353 |authors=L. Q. Yu; Wen Y. H.; Yan M.}}</ref>

Dysprosi là một trong các thành phần của [[Terfenol-D]], cùng với sắt và terbi. Ở nhiệt độ phòng, Terfenol-D có độ kháng từ cao nhất trong số các vật liệu đã biết,<ref name="etrema">{{chú thích web |title=What is Terfenol-D? |url=http://etrema-usa.com/core/terfenold/ |publisher=ETREMA Products, Inc. |date=2003 |access-date=ngày 6 tháng 11 năm 2008 |archive-date = ngày 10 tháng 5 năm 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510114041/http://etrema-usa.com/core/terfenold/ }}</ref> tính chất này được sử dụng trong các [[máy biến năng]], các [[thiết bị cộng hưởng#Cơ học|thiết bị cộng hưởng cơ học]] phổ rộng<ref>{{chú thích tạp chí|title=Wide Band Tunable Mechanical Resonator Employing the ΔE Effect of Terfenol-D |author=Kellogg Rick |others=Flatau Alison |journal = Journal of Intelligent Material Systems & Structures | volume=15 |issue=5 |pages=355-368 |date=tháng 5 năm 2004 |publisher = Sage Publications Ltd | doi=10.1177/1045389X04040649 |access-date = ngày 6 tháng 11 năm 2008}}</ref> và các kim phun nhiên liệu lỏng độ chính xác cao.<ref>{{chú thích tạp chí | title = Take Terfenol-D and call me | author = Leavitt Wendy | journal = Fleet Owner | volume = 95 | issue = 2 | pages = 97 | publisher = RODI Power Systems Inc | date = tháng 2 năm 2000 | url = http://0-search.ebscohost.com.ilsprod.lib.neu.edu/login.aspx?direct=true&db=buh&AN=2869368&site=ehost-live | access-date = ngày 6 tháng 11 năm 2008 }}{{Liên kết hỏng|date = ngày 6 tháng 3 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

Dysprosi được sử dụng trong các [[máy đo liều lượng]] để đo đạc lượng [[bức xạ ion hóa]]. Các tinh thể [[calci fluoride]] hay [[calci chloride]] được kích thích bằng dysprosi. Khi các tinh thể này được đặt vào trong nguồn bức xạ, các nguyên tử dysprosi bị kích hoạt và phát sáng. Sự phát quang này có thể đo đạc được để xác định mức độ phơi nhiễm mà thiết bị đo liều lượng đang hứng chịu.<ref name="nbb"/>

Các sợi nano chứa các hợp chất của dysprosi có diện tích bề mặt lớn và sức bền cao; vì thế, chúng có thể được sử dụng để gia cố các vật liệu khác và làm chất xúc tác. Các sợi dysprosi(III) oxit hay dysprosi(III) fluoride có thể tạo ra bằng cách đốt nóng dung dịch lỏng chứa [[Dysprosi(I) bromua|DyBr]] và [[Natri fluoride|NaF]] tới 450 °C ở áp suất 450 barơ trong 17 giờ. Vật liệu này có độ bền đáng kể, tồn tại trên 100 giờ trong các dung dịch lỏng khác nhau ở nhiệt độ trên 400 °C mà không bị hòa tan hay bị kết tập.<ref>{{chú thích web | url= http://www.pnl.gov/supercriticalfluid/tech_oxidation.stm | title= Supercritical Water Oxidation/Synthesis | publisher= Pacific Northwest National Laboratory | access-date= ngày 6 tháng 6 năm 2009 | archive-date = ngày 20 tháng 4 năm 2008 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080420144601/http://www.pnl.gov/supercriticalfluid/tech_oxidation.stm }}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://availabletechnologies.pnl.gov/technology.asp?id=152|title=Rare Earth Oxide Fluoride: Ceramic Nano-particles via a Hydrothermal Method|publisher=Pacific Northwest National Laboratory|access-date=ngày 6 tháng 6 năm 2009|archive-date=2010-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527103533/http://availabletechnologies.pnl.gov/technology.asp?id=152|url-status=dead}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí|title=Unusual dysprosium ceramic nano-fiber growth in a supercritical aqueous solution| author= M. M. Hoffman, J. S. Young, J. L. Fulton|journal= J Mat. Sci. |volume =35 |year =2000|page = 4177|doi=10.1023/A:1004875413406}}</ref>

== Phòng ngừa ==
Giống như nhiều chất bột khác, bột dysprosi có thể có nguy hiểm cháy nổ khi trộn lẫn với không khí và có mặt nguồn kích cháy. Các lá dysprosi mỏng cũng có thể bị kích cháy bằng tia lửa hay [[tĩnh điện]]. Lửa do dysprosi cháy không thể dập tắt bằng nước do nó có thể phản ứng với nước để tạo ra khí [[hydro]] dễ cháy.<ref name="ESPI">{{chú thích web | title = Dysprosium | work = Material Safety Data Sheets | url = http://www.espi-metals.com/msds%27s/Dysprosium.htm | author = Dierks Steve | date = tháng 1 năm 2003 | publisher = Electronic Space Products International | access-date = ngày 20 tháng 10 năm 2008 | archive-date = 2015-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150922145520/http://www.espi-metals.com/msds%27s/Dysprosium.htm | url-status = dead }}</ref> Tuy nhiên, các đám cháy do dysprosi(III) chloride, lại có thể dập tắt bằng nước<ref>{{chú thích web | title = Dysprosium Chloride | work = Material Safety Data Sheets | url = http://www.espi-metals.com/msds%27s/Dysprosium%20Chloride.htm | author = Dierks Steve | date = tháng 1 năm 1995 | publisher = Electronic Space Products International | access-date = ngày 7 tháng 11 năm 2008 | archive-date = 2015-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150922145520/http://www.espi-metals.com/msds%27s/Dysprosium%20Chloride.htm | url-status = dead }}</ref> trong khi dysprosi(III) fluoride và dysprosi(III) oxit là các chất không cháy.<ref>{{chú thích web | title = Dysprosium Fluoride | work = Material Safety Data Sheets | url = http://www.espi-metals.com/msds%27s/Dysprosium%20Fluoride.htm | author = Dierks Steve | date = tháng 12 năm 1995 | publisher = Electronic Space Products International | access-date = ngày 7 tháng 11 năm 2008 | archive-date = 2015-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150922145520/http://www.espi-metals.com/msds%27s/Dysprosium%20Fluoride.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{chú thích web | title = Dysprosium Oxide | work = Material Safety Data Sheets | url = http://www.espi-metals.com/msds%27s/Dysprosium%20Oxide.htm | author = Dierks Steve | date = tháng 11 năm 1988 | publisher = Electronic Space Products International | access-date = ngày 7 tháng 11 năm 2008 | archive-date = 2015-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150922145520/http://www.espi-metals.com/msds%27s/Dysprosium%20Oxide.htm | url-status = dead }}</ref> Dysprosi(III) nitrat, [[Dysprosi(III) nitrat|Dy(NO3)3]], là một tác nhân oxy hóa mạnh và dễ dàng bắt cháy khi tiếp xúc với các chất hữu cơ.<ref name="krebs">{{chú thích sách | title = The History and Use of our Earth's Chemical Elements | url = https://archive.org/details/historyuseofoure00kreb | author = Krebs Robert E. | chapter = Dysprosium | pages = [https://archive.org/details/historyuseofoure00kreb/page/234 234]-235 | publisher = Greenwood Press | date = 1998 | isbn = 0-313-30123-9}}</ref>

Các muối dysprosi hòa tan, như dysprosi(III) chloride và dysprosi(III) nitrat, là hơi độc khi nuốt phải. Tuy nhiên, các muối không hòa tan là không độc. Dựa trên độ độc của dysprosi(III) chloride đối với chuột, người ta ước tính rằng việc nuốt phải từ 500 gam hoặc nhiều hơn có thể dẫn tới tử vong ở người.<ref name="nbb"/>

== Xem thêm ==
* [[Nhóm Lanthan]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{thể loại Commons|Dysprosium}}
{{wiktionary|dysprosium|Dysprosi}}
* {{Britannica|175314|Dysprosium (chemical element)}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Dy/key.html WebElements.com – Dysprosium]
* [http://education.jlab.org/itselemental/ele066.html It's Elemental – Dysprosium]
{{Hợp chất Dysprosi}}
{{Đất hiếm}}
{{bảng tuần hoàn thu gọn}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Thanh chủ đề|Hóa học}}

[[Thể loại:Nguyên tố hóa học]]
[[Thể loại:Vật liệu sắt từ]]
[[Thể loại:Dysprosi| ]]
[[Thể loại:Phát triển năng lượng]]
[[Thể loại:Họ Lanthan]]
[[Thể loại:Công nghệ năng lượng tái tạo]]
[[Thể loại:Họ Lantan]]

Dysprosi - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Add 1 book for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20260723sim)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot