imported>InternetArchiveBot: Add 2 books for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20260723sim)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

2026-07-24T20:44:57Z

Add 2 books for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20260723sim)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

Trang mới

{{Bảng phân loại
| image = FMIB 42611 Eteliscus marshi Jenkins Ulaula.jpeg
| image_size = 250px
| image_caption = ''E. marshi '' (= ''E. carbunculus'')
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref name="iucn" />
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Actinopterygii]]
| ordo = [[Lutjaniformes]]
| familia = [[Lutjanidae]]
| genus = ''[[Etelis]]''
| species = '''''E. carbunculus'''''
| binomial = '''''Etelis carbunculus'''''
| binomial_authority = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1828
| synonyms = * ''Eteliscus marshi'' {{small|[[Oliver Peebles Jenkins|Jenkins]], 1903}}
}}
'''''Etelis carbunculus''''' là một loài [[cá biển]] thuộc chi ''[[Etelis]]'' trong [[họ Cá hồng]]. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm [[1828]].

== Từ nguyên ==
Danh từ định danh ''carbunculus'' trong [[tiếng Latinh]] có nghĩa là "một loại [[đá quý]] màu [[đỏ]]" (như [[hồng ngọc]] hoặc đá [[granat]]), hàm ý đề cập đến màu đỏ hồng nổi bật với những sọc vàng ở loài cá này.<ref>{{Chú thích web|url=https://etyfish.org/lutjaniformes/|tựa đề=Order Lutjaniformes: Families Haemulidae and Lutjanidae|tác giả=Christopher Scharpf|năm=2022|website=The ETYFish Project Fish Name Etymology Database|ngày truy cập=2023-06-14|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412135037/https://etyfish.org/lutjaniformes/|url-status=dead}}</ref>

== Phân bố và môi trường sống ==
''E. carbunculus'' có phân bố rộng rãi trên vùng [[Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương]], từ vùng biển bao quanh [[bán đảo Ả Rập]] dọc theo [[Đông Phi]] trải dài về phía đông đến [[quần đảo Hawaii]], [[quần đảo Line]] và [[quần đảo Australes]], ngược lên phía bắc đến Nam [[Nhật Bản]], giới hạn phía nam đến [[Úc]] và [[quần đảo Three Kings]]<ref name="fb">{{FishBase species|Etelis|carbunculus}}</ref> ([[New Zealand]]).<ref name="cof">{{Cof record|spid=19782|title=''Etelis carbunculus''|access-date=2023-06-14}}</ref> Loài này cũng xuất hiện tại vùng biển [[Việt Nam]], bao gồm [[quần đảo Hoàng Sa]] và [[quần đảo Trường Sa]].<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Lê Thị Thu Thảo|year=2011|title=Danh sách các loài thuộc họ cá Hồng Lutjanidae ở vùng biển Việt Nam|url=http://iebr.ac.vn/database/HNTQ4/359.pdf|journal=Hội nghị khoa học toàn quốc về Sinh thái và Tài nguyên sinh vật lần thứ 4|pages=362–368|access-date=2023-06-14|archive-date=2022-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207155137/http://www.iebr.ac.vn/database/HNTQ4/359.pdf}}</ref> Ghi nhận của ''E. carbunculus'' ở [[Madeira]] tận đến Bắc [[Đại Tây Dương]] không rõ có phải là do nhầm lẫn không.<ref>{{Chú thích sách|url=https://www.ipma.pt/resources.www/docs/publicacoes.site/Ictiofauna-de-Portugal-VOL1.pdf|title=Ichthyofauna of Portugal: taxonomic diversity, common and scientific names of marine fishes|authors=M. Carneiro; R. Martins; F. Reiner & I. Batista|year=2019|volume=1|location=[[Lisboa]]|publisher=Instituto Português do Mar e da Atmosfera|page=261|isbn=978-972-9083-21-1}}</ref>

''E. carbunculus'' sống gần các [[rạn san hô]] và mỏm [[đá ngầm]] ở vùng [[thềm lục địa]], được tìm thấy ở độ sâu trong khoảng 90–400 m.<ref name="iucn">{{chú thích IUCN|title=''Etelis carbunculus''|page=e.T154999A46634266|year=2016|volume=2016|authors=Russell, B.; Smith-Vaniz, W. F.; Lawrence, A.; Carpenter, K. E.; Myers, R. & Thaman, R.|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T154999A46634266.en|access-date=2023-06-14}}</ref>

== Mô tả ==
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở ''E. carbunculus'' lên đến 127 cm,<ref name="fb" /> thường bắt gặp với kích thước khoảng 50 cm.<ref name="fao">{{Chú thích sách|title=The living marine resources of the Western Central Pacific. Vol. 5. Bony fishes part 3|year=2001|authors=William D. Anderson & Gerald R. Allen|editor=Kent E. Carpenter & Volker H. Niem|chapter=Lutjanidae|chapter-url=https://www.fao.org/3/y0770e/y0770e09.pdf|publisher=[[FAO]]|location=[[Roma]]|page=2857|isbn=92-5-104302-7}}</ref> Loài này có màu đỏ hồng, trắng dần ở thân dưới và bụng.

Số gai ở vây lưng: 10; Số tia vây ở vây lưng: 11; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 8; Số tia vây ở vây ngực: 15–17; Số vảy [[đường bên]]: 48–50.<ref name="fao" />

== Sinh thái ==
Thức ăn của ''E. carbunculus'' là cá nhỏ và những loài [[thủy sinh không xương sống]] lớn như [[Mực (động vật)|mực]], [[tôm]] và [[cua]], cũng bao gồm cả những loài [[sống đuôi]] và [[sinh vật phù du]].<ref name="fb" />

Tại [[Vanuatu]], ''E. carbunculus'' sinh sản quanh năm, đỉnh điểm là vào khoảng [[tháng 11]].<ref name="fao" /> ''E. carbunculus'' có thể sống được đến ít nhất là 35 năm tuổi, được ghi nhận ở [[Tây Úc]].<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Andrews|first=Allen H.|last2=Kalish|first2=John M.|last3=Newman|first3=Stephen J.|last4=Johnston|first4=Justine M.|year=2011|title=Bomb radiocarbon dating of three important reef-fish species using Indo-Pacific Δ14C chronologies|url=https://www.researchgate.net/publication/262993343_Bomb_radiocarbon_dating_of_three_important_reef-fish_species_using_Indo-Pacific_D14C_chronologies.pdf|journal=Marine and Freshwater Research|volume=62|issue=11|pages=1259–1269|doi=10.1071/MF11080|issn=1448-6059}}</ref> Ở Nam [[Thái Bình Dương]], ''E. carbunculus'' đạt độ tuổi cao nhất là 43 năm.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Williams|first=Ashley J.|last2=Newman|first2=Stephen J.|last3=Wakefield|first3=Corey B.|last4=Bunel|first4=Melanie|last5=Halafihi|first5=Tuikolongahau|last6=Kaltavara|first6=Jeremie|last7=Nicol|first7=Simon J.|year=2015|title=Evaluating the performance of otolith morphometrics in deriving age compositions and mortality rates for assessment of data-poor tropical fisheries|url=https://archive.org/details/ices-journal-of-marine-science_2015-10_72_7/page/2098|journal=ICES Journal of Marine Science|volume=72|issue=7|pages=2098–2109|doi=10.1093/icesjms/fsv042|issn=1095-9289}}</ref>

Các nhà khoa học đã mô tả khoa học ''Neolebouria blatta'', một loài [[giun dẹp]] [[ký sinh]] mới trong họ [[Opecoelidae]] được phát hiện trên cơ thể của hai loài cá hồng ''E. carbunculus'' và ''[[Pristipomoides argyrogrammicus]]'' vào năm [[2009]].<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Bray|first=Rodney A.|last2=Justine|first2=Jean-Lou|year=2009|title=''Neolebouria blatta'' n. sp. (Digenea: Opecoelidae) from Pristipomoides argyrogrammicus (Valenciennes) and Etelis carbunculus Cuvier (Perciformes: Lutjanidae) off New Caledonia|url=https://archive.org/details/systematic-parasitology_2009-11_74_3/page/161|journal=Systematic Parasitology|volume=74|issue=3|pages=161–167|doi=10.1007/s11230-009-9215-5|issn=1573-5192|pmid=19789997}}</ref> Hai loài [[sán lá đơn chủ]] của chi ''[[Lagenivaginopseudobenedenia]]'' đều ký sinh trên vật chủ là ''E. carbunculus'', và chúng mới chỉ được tìm thấy trên các loài ''[[Etelis]]''.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Justine|first=Jean-Lou|last2=Beveridge|first2=Ian|last3=Boxshall|first3=Geoffrey A|last4=Bray|first4=Rodney A|last5=Miller|first5=Terrence L|last6=Moravec|first6=František|last7=Trilles|first7=Jean-Paul|last8=Whittington|first8=Ian D|year=2012|title=An annotated list of fish parasites (Isopoda, Copepoda, Monogenea, Digenea, Cestoda, Nematoda) collected from Snappers and Bream (Lutjanidae, Nemipteridae, Caesionidae) in New Caledonia confirms high parasite biodiversity on coral reef fish|url=|journal=Aquatic Biosystems|volume=8|pages=22|doi=10.1186/2046-9063-8-22|issn=2046-9063|pmc=3507714|pmid=22947621}}</ref>

== Thương mại ==
''E. carbunculus'' được đánh bắt trong phần lớn phạm vi của chúng, và nhiều nơi, chúng là một loại [[Cá (thực phẩm)|cá thực phẩm]] quan trọng. Do có giá trị kinh tế mà loài này được cho là đã tuyệt chủng cục bộ ở trung tâm [[quần đảo Hawaii]], trong khi quần thể của chúng ở tầng đáy còn tương đối khỏe mạnh ở các đảo phía tây bắc. Vì tập tính sống theo đàn và chỉ giới hạn ở vùng thềm lục địa nên ''E. carbunculus'' đang bị [[đánh bắt quá mức]] ở vùng biển phía tây nam [[Úc]].<ref name="iucn" />

== Tham khảo ==
{{tham khảo|3}}

{{Taxonbar}}

[[Thể loại:Etelis|C]]
[[Thể loại:Cá Ấn Độ Dương]]
[[Thể loại:Cá Thái Bình Dương]]
[[Thể loại:Cá biển Đỏ]]
[[Thể loại:Cá Ả Rập]]
[[Thể loại:Cá Pakistan]]
[[Thể loại:Cá Kenya]]
[[Thể loại:Cá Tanzania]]
[[Thể loại:Cá Mozambique]]
[[Thể loại:Cá Seychelles]]
[[Thể loại:Cá Madagascar]]
[[Thể loại:Cá Sri Lanka]]
[[Thể loại:Cá Myanmar]]
[[Thể loại:Cá Việt Nam]]
[[Thể loại:Cá Hawaii]]
[[Thể loại:Cá New Guinea]]
[[Thể loại:Cá Vanuatu]]
[[Thể loại:Cá Nouvelle-Calédonie]]
[[Thể loại:Cá New Zealand]]
[[Thể loại:Động vật đảo Giáng Sinh]]
[[Thể loại:Động vật quần đảo Bắc Mariana]]
[[Thể loại:Động vật Guam]]
[[Thể loại:Động vật Kiribati]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1828]]

Etelis carbunculus - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Add 2 books for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20260723sim)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot