imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, thêm thể loại, Executed time: 00:00:06.3432078

2026-02-26T14:38:37Z

(Bot) AlphamaEditor, thêm thể loại, Executed time: 00:00:06.3432078

Trang mới

{{Infobox astronomical event
| image_size=280px
| caption=Sự kiện GW GW190521 được thiết bị dò LIGO Hanford (trái), LIGO Livingston (giữa) và Virgo (phải) quan sát.
| ra={{RA|12|49|42,3}}<ref name="PRL-20200625"/>
| dec={{DEC|−34|49|29}}<ref name="PRL-20200625"/>
| epoch=[[J2000.0]]
| distance={{convert|5300|Mpc|lk=on}}<ref name="AJ-20200902" />
| detected_by=[[LIGO]], [[Giao thoa kế Virgo|Virgo]]<ref name="LIGO-20190521" /><ref name="NASA-20200625" />
}}
'''GW190521''' (ban đầu là '''S190521g''')<ref name="PRL-20200902">{{Chú thích tạp chí | last=Abbott R. | display-authors=et al. | date=ngày 2 tháng 9 năm 2020 | title=GW190521: A Binary Black Hole Merger with a Total Mass of 150 M ⊙ | journal=Physical Review Letters | volume=125 | issue=10 | pages=101102 | doi=10.1103/PhysRevLett.125.101102}}</ref> là tín hiệu [[sóng hấp dẫn]] do sự hợp nhất của hai [[lỗ đen]]. Nó có thể gắn liền với một chớp sáng trùng khớp về thời gian và tọa độ; nếu sự gắn liền này là chính xác thì sự hợp nhất đã xảy ra gần một [[lỗ đen siêu khối lượng]] thứ ba.<ref name="NASA-20200625" /><ref name="NYT-20200625" /> Sự kiện này được các thiết bị dò [[LIGO]] và Virgo quan sát vào ngày 21 tháng 5 năm 2019 lúc 03:02:29 UTC,<ref name="UL-2020">{{Chú thích báo | url=https://www.swift.ac.uk/LVC/S190521g/ | title=GW trigger S190521g ('GW 190521') | date=2020 | work=University of Leicester | access-date =ngày 26 tháng 6 năm 2020}}</ref> và được công bố vào ngày 2 tháng 9 năm 2020.<ref name="AJ-20200902">{{Chú thích tạp chí | last=Abbott R. | display-authors=et al. | date=ngày 2 tháng 9 năm 2020 | title=Properties and Astrophysical Implications of the 150 M ⊙ Binary Black Hole Merger GW190521 | journal=The Astrophysical Journal | volume=900 | issue=1 | pages=L13 | doi=10.3847/2041-8213/aba493}}</ref><ref name="LIGO-20200902">{{Chú thích báo | url=https://www.ligo.org/science/Publication-GW190521/flyer.pdf | title=GW190521: The Most Massive Black Hole collision Observed To Date | last=Martin | date=ngày 2 tháng 9 năm 2020 | work=LIGO Scientific Collaboration | access-date =ngày 2 tháng 9 năm 2020}}</ref> Sự kiện xảy ra cách Trái Đất 17 tỷ năm ánh sáng,{{Refn|"Sự kiện diễn ra ở một khoảng cách gần như không thể tưởng tượng được so với Trái Đất - tại một điểm hiện cách xa 17 tỷ năm ánh sáng theo cách tính toán vũ trụ học tiêu chuẩn mô tả một vũ trụ đang giãn nở."<ref name="NYT-20200903" />| name=firs | group=ghi chú}}<ref name="NYT-20200903">{{Chú thích báo | url=https://www.nytimes.com/2020/09/02/science/black-hole-astronomy-physics.html | title=These Black Holes Shouldn't Exist, but There They Are - On the far side of the universe, a collision of dark giants sheds light on an invisible process of cosmic growth. | last=Overbye | first=Dennis | date=ngày 3 tháng 9 năm 2020 | work=The New York Times | access-date =ngày 4 tháng 9 năm 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200902193002/https://www.nytimes.com/2020/09/02/science/black-hole-astronomy-physics.html | archive-date=ngày 2 tháng 9 năm 2020 | author-link=}}</ref> trong khu vực 765 độ2<ref group="ghi chú">Khu vực tương đối lớn và cách xa của bầu trời trong đó được cho là có thể khoanh vùng nguồn.</ref><ref name="NASA-20190521">{{Chú thích web | url=https://gcn.gsfc.nasa.gov/other/GW190521g.gcn3 | tựa đề=GCN Circular - Number: 24640 - LIGO/Virgo S190521g: Updated sky localization | tác giả=Mo | tên=Geoffrey | ngày=ngày 21 tháng 5 năm 2020 | website=[[NASA]] | ngày truy cập=ngày 27 tháng 6 năm 2020}}</ref> về phía [[Hậu Phát|Coma Berenices]], [[Lạp Khuyển|Canes Venatici]] hoặc [[Phượng Hoàng (chòm sao)|Phoenix]].<ref name="LIGO-20190521">{{Chú thích web | url=https://gracedb.ligo.org/superevents/S190521g/view/ | tựa đề=Superevent info - S190521g | ngày=ngày 21 tháng 5 năm 2019 | website=[[LIGO]] | ngày truy cập=ngày 25 tháng 6 năm 2020}}</ref><ref name="NASA-20200625">{{Chú thích báo | url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7688 | title=Black Hole Collision May Have Exploded With Light | last=Cofield | first=Calla | date=ngày 25 tháng 6 năm 2020 | work=[[NASA]] | access-date =ngày 25 tháng 6 năm 2020}}</ref><ref name="NYT-20200625">{{Chú thích báo | url=https://www.nytimes.com/2020/06/25/science/black-hole-collision-ligo.html | title=Two Black Holes Colliding Not Enough? Make It Three - Astronomers claim to have seen a flash from the merger of two black holes within the maelstrom of a third, far bigger one. | last=Overbye | first=Dennis | date=ngày 25 tháng 6 năm 2020 | work=The New York Times | access-date =ngày 25 tháng 6 năm 2020 | author-link=}}</ref><ref name="PHYS-20200625">{{Chú thích báo | url=https://phys.org/news/2020-06-black-hole-collision.html | title=Black hole collision may have exploded with light | last=Gradute Center, CUNY | date=ngày 25 tháng 6 năm 2020 | work=Phys.org | access-date =ngày 26 tháng 6 năm 2020}}</ref>

Với khối lượng lần lượt gấp 85 và 66 lần [[khối lượng Mặt Trời]] (<var>M</var>☉), hai lỗ đen tham gia hợp nhất này là những khối vật chất tiền thân lớn nhất được quan sát cho đến nay.<ref name="FRBS-20200903">{{Chú thích báo | url=https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2020/09/03/ligos-biggest-mass-merger-ever-foretells-a-black-hole-revolution/ | title=LIGO's Biggest Mass Merger Ever Foretells A Black Hole Revolution | last=Siegel | first=Ethan | date=ngày 3 tháng 9 năm 2020 | work=Forbes | access-date =ngày 5 tháng 9 năm 2020}}</ref> Hố đen tạo thành có khối lượng tương đương với 142 lần khối lượng Mặt Trời, làm cho nó trở thành lần đầu tiên phát hiện rõ ràng về một hố đen có khối lượng trung bình. Khối vật chất còn lại gấp 9 lần khối lượng mặt trời được bức xạ thành năng lượng dạng sóng hấp dẫn.<ref name="AJ-20200902"/><ref name="PRL-20200902"/><ref name="LIGO-20200902"/>

== Ý nghĩa vật lý ==
GW190521 là một khám phá quan trọng do khối lượng của lỗ đen lớn tạo thành cũng như của một hoặc cả hai lỗ đen nhỏ hơn tạo thành nó. Thuyết tiến hóa sao dự đoán rằng các ngôi sao không thể tạo ra các lỗ đen lớn hơn khoảng 65 lần khối lượng Mặt Trời, do đó sẽ có một [[Lỗ đen sao|khoảng trống về khối lượng lỗ đen]] trên giá trị đó, trong khoảng 50-150 <var>M</var>☉,<ref name=LIGO-VIRGOa>{{chú thích tạp chí | doi=10.3847/2041-8213/ab3800 | title=Binary Black Hole Population Properties Inferred from the First and Second Observing Runs of Advanced LIGO and Advanced Virgo| year=2019 | last1=Abbott | first1=B. P. | last2=Abbott | first2=R. | last3=Abbott | first3=T. D. | last4=Abraham | first4=S. | last5=Acernese | first5=F. | last6=Ackley | first6=K. | last7=Adams | first7=C. | last8=Adhikari | first8=R. X. | last9=Adya | first9=V. B. | last10=Affeldt | first10=C. | last11=Agathos | first11=M. | last12=Agatsuma | first12=K. | last13=Aggarwal | first13=N. | last14=Aguiar | first14=O. D. | last15=Aiello | first15=L. | last16=Ain | first16=A. | last17=Ajith | first17=P. | last18=Allen | first18=G. | last19=Allocca | first19=A. | last20=Aloy | first20=M. A. | last21=Altin | first21=P. A. | last22=Amato | first22=A. | last23=Ananyeva | first23=A. | last24=Anderson | first24=S. B. | last25=Anderson | first25=W. G. | last26=Angelova | first26=S. V. | last27=Antier | first27=S. | last28=Appert | first28=S. | last29=Arai | first29=K. | last30=Araya | first30=M. C. | journal=The Astrophysical Journal | volume=882 | issue=2 | pages=L24 | arxiv=1811.12940 | bibcode=2019ApJ...882L..24A | s2cid= | url=https://research-repository.uwa.edu.au/en/publications/binary-black-hole-population-properties-inferred-from-the-first-and-second-observing-runs-of-advanced-ligo-and-advanced-virgo(cb8864fd-5ddc-4f12-b497-22ef19fa7c50).html | display-authors= | access-date=ngày 20 tháng 3 năm 2020 | archive-date=ngày 11 tháng 9 năm 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200911063501/https://research-repository.uwa.edu.au/en/publications/binary-black-hole-population-properties-inferred-from-the-first-a | url-status=}}</ref> hoặc 52-133 <var>M</var>☉.<ref name="Woosley2017">{{chú thích tạp chí | last1= Woosley | first1=S.E. | title= Pulsational Pair-instability Supernovae | journal=The Astrophysical Journal | volume= 836 | issue=2 | year=2017 | pages=244 | doi=10.3847/1538-4357/836/2/244 | arxiv=1608.08939 | s2cid=}}</ref> Các lỗ đen {{solar mass|{{val|85|21|14}}}}<ref group="ghi chú">Kí hiệu này được sử dụng để chỉ ra độ không chắc chắn bất đối xứng.</ref> và {{solar mass|{{val|142|28|16}}}} được quan sát trong GW190521 chắc chắn nằm trong khoảng trống khối lượng này, cho thấy rằng nó có thể lấp đầy khoảng trống này bằng cách hợp nhất của các lỗ đen nhỏ hơn.<ref name="AJ-20200902"/>

Chỉ có bằng chứng gián tiếp về các lỗ đen khối lượng trung bình - những lỗ đen có khối lượng từ 100 đến 100.000 [[Khối lượng Mặt Trời|lần khối lượng Mặt Trời]] đã được quan sát trước đó, và không rõ chúng đã hình thành như thế nào.<ref>{{Chú thích tạp chí | last=Miller | first=M. Coleman | last2=Colbert | first2=E. J. M. | year=2004 | title=Intermediate-Mass Black Holes | journal=International Journal of Modern Physics D | volume=13 | issue=1 | page=1 | arxiv=astro-ph/0308402 | bibcode=2004IJMPD..13....1M | doi=10.1142/S0218271804004426}}</ref> Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết về "một sự hợp nhất có thứ bậc, trong đó mỗi lỗ đen là kết quả của các lần hợp nhất kế tiếp của các lỗ đen nhỏ hơn."<ref name="LIGO-20200902"/>

Theo thành viên nhóm khám phá là Vassiliki Kalogera từ Đại học Northwestern thì "đây là đo đạc khối lượng chắc chắn/an toàn đầu tiên và duy nhất của một lỗ đen khối lượng trung bình tại thời điểm nó ra đời...Bây giờ chúng ta biết chắc chắn là ít nhất có một cách [các thiên thể như vậy có thể hình thành] thông qua sự hợp nhất của các lỗ đen khác."<ref name="NYT-20200903"/>

== Đối tác điện từ có thể có ==
Vào tháng 6 năm 2020, các nhà thiên văn học đã báo cáo những quan sát về một chớp sáng có thể liên quan đến GW190521. [[Zwicky Transient Facility]] (ZTF) đã báo cáo một nguồn quang học thoáng qua trong vùng bộc phát GW190521, nhưng do độ không chắc chắn ở vị trí bầu trời là hàng trăm độ vuông nên mối liên hệ này vẫn là không chắc chắn. Nếu hai sự kiện thực sự có mối liên hệ với nhau, thì sự kiện này được cho là phát hiện đầu tiên về [[Bức xạ điện từ|nguồn điện từ]] liên quan đến sự hợp nhất của hai lỗ đen.<ref name="PRL-20200625">{{Chú thích tạp chí | last=Graham M. J. | display-authors=et al. | year=2020 | title=Candidate Electromagnetic Counterpart to the Binary Black Hole Merger Gravitational-Wave Event S190521g | url=https://authors.library.caltech.edu/104019/1/PhysRevLett.124.251102.pdf | journal=Physical Review Letters | volume=124 | issue=25 | page=251102 | arxiv=2006.14122 | bibcode=2020PhRvL.124y1102G | doi=10.1103/PhysRevLett.124.251102 | pmid=32639755}}</ref><ref name="NASA-20200625"/><ref name="NYT-20200625"/><ref name="SD-20200626">{{Chú thích báo | url=https://www.spacedaily.com/reports/Black_hole_collision_may_have_exploded_with_light_999.html | title=Black hole collision may have exploded with light | date=ngày 26 tháng 6 năm 2020 | work=ScienceDaily | access-date =ngày 26 tháng 6 năm 2020}}</ref> Sự hợp nhất của các lỗ đen thường không phát ra bất kỳ ánh sáng nào. Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này có thể giải thích được, nếu sự hợp nhất của hai lỗ đen nhỏ hơn đưa lỗ đen khối lượng trung bình mới hình thành lên một quỹ đạo va chạm với [[đĩa bồi tụ]] của một [[lỗ đen siêu khối lượng]] không liên quan nhưng ở gần đó, phá vỡ vật liệu của đĩa và tạo ra ánh sáng bùng phát. Theo các nhà thiên văn học, lỗ đen mới hình thành có thể di chuyển với tốc độ {{Convert|200|km/s|mi/s|abbr=on}} qua đĩa bồi tụ.<ref name="IFLS-20200625">{{Chú thích báo | url=https://www.iflscience.com/space/astronomers-may-have-observed-the-first-flare-from-a-black-hole-collision/ | title=Astronomers May Have Observed The First Flare From A Black Hole Collision | last=Carpineti | first=Alfredo | date=ngày 25 tháng 6 năm 2020 | work=IFLScience | access-date =ngày 26 tháng 6 năm 2020}}</ref> Nếu lời giải thích này là đúng, hiện tượng bùng phát sáng sẽ lặp lại sau khoảng 1,6 năm khi lỗ đen khối lượng trung gian này gặp lại đĩa bồi tụ.

Theo Matthew Graham, nhà thiên văn học chính của cuộc nghiên cứu, "Hố đen siêu khối lượng này đã bập bùng trong nhiều năm trước khi lóe sáng đột ngột. Vụ lóe sáng xảy ra vào đúng khoảng thời gian và ở đúng vị trí trùng với sự kiện sóng hấp dẫn. Trong nghiên cứu của chúng tôi, chúng tôi kết luận rằng vụ lóe sáng có khả năng là kết quả của sự hợp nhất lỗ đen, nhưng chúng tôi không thể loại trừ hoàn toàn các khả năng khác."<ref name="IFLS-20200625"/>

== Xem thêm ==
* [[Thiên văn học sóng hấp dẫn]]
* [[Danh sách quan sát sóng hấp dẫn|Danh sách các quan sát sóng hấp dẫn]]
* [[Thiên văn học nhiều sứ giả]]

== Ghi chú ==
{{Tham khảo|group=ghi chú}}

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
* {{Chú thích web|url=https://www.ligo.org/detections/GW190521.php|tựa đề=GW190521|nhà xuất bản=[[LIGO]]}}
* {{YouTube|JtpO5S1XhG8|Video (1:14:15): Webinar GW190521}} ([[Hợp tác khoa học LIGO|LIGO]]; 3 tháng 9 năm 2020).
* {{YouTube|zRmwtL6lvIM|Video (00:30): Simulation of Black-Hole Merger}} ([[Viện Vật lý hấp dẫn Max Planck|AEI]]; 2 tháng 9 năm 2020).
{{Đài quan sát sóng hấp dẫn}}
{{Không gian năm 2020}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Thuyết tương đối]]
[[Thể loại:Sóng hấp dẫn]]
[[Thể loại:Lỗ đen]]
[[Thể loại:Không gian năm 2019]]
[[Thể loại:Khoa học năm 2019]]
[[Thể loại:Chòm sao Bán Nhân Mã]]

GW190521 - Lịch sử thay đổi

imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, thêm thể loại, Executed time: 00:00:06.3432078