imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2026-07-15T16:30:44Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Mở rộng ngôn ngữ|topic=|langcode=ru|otherarticle=|date=tháng 11/2022}}
{{Infobox philosopher
|region = [[Triết học phương Tây]]
|era = [[Triết học thế kỷ 20]]
|image =
|caption =
|name = Gilles Deleuze
|birth_date = 18 tháng 1 năm 1925
|birth_place = [[Paris]], [[Đệ Tam Cộng hòa Pháp]]
|death_date = {{death date and age|df=yes|1995|11|4|1925|1|18}}
|death_place = Paris, Pháp
|alma_mater = [[Đại học Paris]]<br />([[Bachelor of Arts|B.A.]]; [[Master of Arts|M.A.]], 1947; [[Doctorat d'État|DrE]], 1968)
|institutions = [[Đại học Paris VIII]]
|school_tradition = {{plainlist|
* [[Triết học lục địa]]
* [[Chủ nghĩa Hậu Marxist|Chủ nghĩa hậu-Marx]]
* [[Chủ nghĩa Nietzsche Pháp]]
* [[Chủ nghĩa duy vật]]<ref name=SEP/>
* {{c|Chủ nghĩa tân-Spinoza}}<ref>{{chú thích web |url=http://www.faculty.umb.edu/gary_zabel/Courses/Spinoza/Texts/toscano_spinoza_teheran.pdf |author=Toscano, Alberto |title=The Politics of Spinozism: Composition and Communication (Paper presented at the Cultural Research Bureau of Iran, Tehran, 4 January 2005) |quote=Alberto Toscano (2005): "Though Spinozists have existed ever since the radical circles that rippled through Europe in the wake of Spinoza's death, I think it is fair to say that only in the past 50 years or so has there been a Spinozism to match in hermeneutic rigour and creative interventions the history of Kantianism or Hegelianism, that only now has the hereticism that [[Louis Althusser|Althusser]] referred to been complemented by the labour of the concept. Arguably, it is only now then that the scope of his thought and its relevance to our social and political existence can be truly appreciated, at a historical juncture when the communicative power of the multitude and of what Marx called the ''general intellect'' is so intensified that the physics, ethics, ontology and politics of Spinoza (what are ultimately indissociable facets of his philosophizing) can be thought simultaneously." |date=January 2005 |access-date=20 June 2019 |author-link=Alberto Toscano |archive-date=2022-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314135226/http://www.faculty.umb.edu/gary_zabel/Courses/Spinoza/Texts/toscano_spinoza_teheran.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>Vinciguerra, Lorenzo (2009), 'Spinoza in French Philosophy Today,'. Philosophy Today 53(4): 422–437. {{doi|10.5840/philtoday200953410}}</ref><ref name="Peden2009">Peden, Knox: ''Reason without Limits: Spinozism as Anti-Phenomenology in Twentieth-Century French Thought''. (luận văn Ph.D., [[Đại học California, Berkeley]], 2009)</ref><ref name="Peden2014">Peden, Knox: ''Spinoza Contra Phenomenology: French Rationalism from Cavaillès to Deleuze''. ([[Stanford University Press]], 2014) {{ISBN|9780804791342}}</ref><ref>Duffy, Simon B. (2014), 'French and Italian Spinozism,'. Trong: Rosi Braidotti (chủ biên), ''After Poststructuralism: Transitions and Transformations''. (London: Routledge, 2014), tr. 148–168</ref>
* [[Chủ nghĩa hậu cấu trúc]]<ref>Simon Choat, ''Marx Through Post-Structuralism: Lyotard, Derrida, Foucault, Deleuze'', Continuum, 2010, ch. 5.</ref>
* [[Chủ nghĩa duy nghiệm]]
}}
|main_interests = {{hlist|[[Mỹ học]]|[[lịch sử triết học phương Tây]]|[[lý thuyết văn học]]|[[đại triết học]]|[[siêu hình học]]|[[phân tâm học]]|[[ký hiệu học]]
* [[ký hiệu học điện ảnh]]}}
|notable_ideas =
|influences = {{hlist|
[[Ferdinand Alquié|Alquié]]|[[Louis Althusser|Althusser]]|[[Gregory Bateson|Bateson]]|[[Samuel Beckett|Beckett]]|[[Henri Bergson|Bergson]]|[[Jorge Luis Borges|Borges]]|[[William S. Burroughs|Burroughs]]<ref>Michael A. Peters, ''Poststructuralism, Marxism, and Neoliberalism: Between Theory and Politics'', Rowman & Littlefield, 2001, tr. 103.</ref>|[[Georges Canguilhem|Canguilhem]]|[[Michel Foucault|Foucault]]|[[Sigmund Freud|Freud]]|[[Maurice de Gandillac|Gandillac]]|[[Martin Heidegger|Heidegger]]|[[David Hume|Hume]]|[[Jean Hyppolite|Hyppolite]]|[[Franz Kafka|Kafka]]|[[Immanuel Kant|Kant]]|[[Pierre Klossowski|Klossowski]]|[[Jacques Lacan|Lacan]]|[[D. H. Lawrence|Lawrence]]|[[Gottfried Leibniz|Leibniz]]|[[Salomon Maimon|Maimon]]|[[Karl Marx|Marx]]|[[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]|[[Charles Sanders Peirce|Peirce]]<ref>Gilles Deleuze, ''[[Cinema 1: The Movement Image|Cinema 1: The Movement-Image]]'', Continuum, 2001, p. 69.</ref>|[[Marcel Proust|Proust]]|[[Jean-Paul Sartre|Sartre]]|[[Duns Scotus|Scotus]]|[[Lev Shestov|Shestov]] | [[Gilbert Simondon|Simondon]]|[[Baruch Spinoza|Spinoza]]|[[Jakob von Uexküll|Uexküll]]<ref name="Agamben 39">[[Giorgio Agamben]], ''The Open: Man and Animal'', trans. Kevin Attell (Stanford University Press, 2004), tr. 39.</ref>|[[Jean Wahl|Wahl]]<ref>Gilles Deleuze và Claire Parnet, ''Dialogues II'', Columbia University Press, 2007, tr. 57–8, dịch sang tiếng Anh bởi Hugh Tomlinson và Barbara Habberjam: "Apart from Sartre, the most important philosopher in France was Jean Wahl." Deleuze goes on to credit Wahl for introducing him to English and American thought. Wahl was among the first to write about [[Alfred North Whitehead]] and [[William James]]—both arguably very important to Deleuze—in French. The idea of Anglo-American pluralism in Deleuze's work shows influence of Jean Wahl (see also Mary Frances Zamberlin, ''Rhizosphere'' (New York: Routledge, 2006, tr. 47) và Simone Bignall, Sean Bowden, Paul Patton (biên tập), ''Deleuze and Pragmatism'', Routledge, 2014, tr. 2).</ref>|[[Alfred North Whitehead|Whitehead]]<ref>Gilles Deleuze và Claire Parnet, ''Dialogues II'', Columbia University Press, 2007, tr. vii.</ref>
}}
|influenced = {{hlist|
[[Giorgio Agamben|Agamben]]|[[Marcella Althaus-Reid|Althaus-Reid]]|[[Alain Badiou|Badiou]]|[[Rosi Braidotti|Braidotti]]|[[Ray Brassier|Brassier]]|[[Levi Bryant|Bryant]]|[[Manuel DeLanda|DeLanda]]|[[Mark Fisher|Fisher]]|[[Michel Foucault|Foucault]]|[[Elizabeth Grosz|Grosz]]|[[Félix Guattari|Guattari]]|[[Michael Hardt|Hardt]]|[[Nick Land|Land]]|[[Bruno Latour|Latour]]<ref name="Latour">{{chú thích web |url=http://figureground.org/interview-with-bruno-latour/ |title=Interview With Bruno Latour |date=24 September 2013 |access-date=21 November 2019 |archive-date=2013-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005101221/http://figureground.org/interview-with-bruno-latour/ |url-status=dead }}</ref>|[[Brian Massumi|Massumi]]|[[John Milbank|Milbank]]|[[Antonio Negri|Negri]]|[[Bryan Reynolds (học giả)|Reynolds]]|[[Peter Pál Pelbart|Pelbart]]|[[Michael J. Shapiro|Shapiro]]|[[Peter Sloterdijk|Sloterdijk]]|[[Bernard Stiegler|Stiegler]]|[[Paul Virilio|Virilio]]
}}
|nationality= Pháp}}
'''Gilles Deleuze''' ({{IPA|fr|ʒil dəløz|lang}}; 18 tháng 1 năm 1925 - 4 tháng 11 năm 1995) là một [[triết gia]] người Pháp, từ những năm 1960 cho đến khi qua đời, đã viết về [[triết học]], [[văn học]], [[điện ảnh]] và [[mỹ thuật]]. Tác phẩm phổ biến nhất của ông là hai tập của ''Capitalism and Schizophrenia'': ''Anti-Oedipus'' (1972) và ''A Thousand Plateaus'' (1980), cả hai là đồng tác giả với nhà phân tâm học [[Félix Guattari]].

Luận án siêu hình ''Difference and Repetition'' (1968) của ông được nhiều học giả coi là tác phẩm vĩ đại của ông.<ref name="SEP">{{Chú thích web|url=http://plato.stanford.edu/entries/deleuze/|title=Gilles Deleuze|access-date=ngày 17 tháng 2 năm 2011|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> A. W. Moore, khi nhắc đến tiêu chuẩn của Bernard Williams về một nhà tư tưởng lớn, đã xếp hạng Deleuze trong số những "nhà triết học vĩ đại nhất".<ref name="Moore">[//en.wikipedia.org/wiki/A._W._Moore_(philosopher) A. W. Moore], [https://books.google.it/books?id=vo-ZLmfwe_oC&pg=PA543 ''The Evolution of Modern Metaphysics: Making Sense of Things''], Cambridge University Press, 2012, p. 543: 'intellectual power and depth; a grasp of the sciences; a sense of the political, and of human destructiveness as well as creativity; a broad range and a fertile imagination; an unwillingness to settle for the superficially reassuring; and, in an unusually lucky case, the gifts of a great writer.'</ref> Tác phẩm của ông đã ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác nhau từ triết học đến nghệ thuật, bao gồm [[lý luận văn học]], chủ nghĩa hậu cấu trúc và [[chủ nghĩa hậu hiện đại]].<ref name="See 1991">See, for example, [//en.wikipedia.org/wiki/Steven_Best Steven Best] and [//en.wikipedia.org/wiki/Douglas_Kellner Douglas Kellner], ''Postmodern Theory'' (Guilford Press, 1991), which devotes a chapter to Deleuze and Guattari.</ref>

== Tiểu sử ==
=== Đầu đời: 1925–1948 ===
Gilles Deleuze chào đời ngày 18 tháng 1 năm 1925 tại [[Quận 17, Paris|Quận 17]], [[Paris]], Pháp, trong một gia đình trung lưu bảo thủ.{{sfn|Dosse|2011|p=89}}{{sfn|SEP 2022}} Cha ông, Louis Deleuze, từng là chủ sở hữu một công ty lợp mái chống thấm nhỏ nhưng sạt nghiệp vào năm 1930, sau đi làm thuê cho một công xưởng sản xuất thân máy bay. Louis và vợ, bà Odette Camuet, có tư tưởng chính trị thiên hữu, không ưa tầng lớp lao động, trái ngược với đứa con Gilles của họ.{{sfn|Dosse|2011|p=89}} Gilles có một người anh ruột, Georges Deleuze, bị bắt giữ vì hoạt động kháng chiến chống Đức trong [[Thế chiến II]], về sau bỏ mạng trên chuyến tàu tới [[trại tập trung Auschwitz]].{{sfn|Dosse|2011|p=88}}{{sfn|SEP 2022}} Nhà tiểu sử học François Dosse cho rằng cái chết của Georges đã ảnh hưởng rất lớn tới sự hình thành tính cách của Gilles.{{sfn|Dosse|2011|p=88}}

Năm 15 tuổi, cha mẹ Deleuze gửi ông vào một ngôi trường nội trú ở [[Brittany]] để lánh chiến tranh. Tại đây, ông phát triển niềm yêu thích triết học. Sau khi Pháp đầu hàng Đức vào năm 1940, Deleuze trở về Paris bị chiếm đóng và học ở trường [[Lycée Carnot]].{{sfn|Dosse|2011|p=90}}

== Triết học ==
=== Công trình ''Lịch sử và triết học'' ===
==== Hume và Kant ====
Trong cuốn sách đầu tay với nhan đề ''Thuyết duy nghiệm và tính chủ quan'', Deleuze đã đưa ra một lối biện giải phá cách về triết học duy nghiệm của [[David Hume]], đồng thời nhấn mạnh vấn đề nguồn gốc của [[tính chủ quan]].{{sfn|Roffe|2009|p=68-69}} Theo Phillip Goodchild, ở đây Deleuze đã vận dụng Hume nhằm biệt ly triết học của mình khỏi ba dòng tư tưởng chi phối [[triết học lục địa]], đó là: sử quan [[biện chứng]] [[Hegel]], [[hiện tượng học]] [[Husserl]] và [[bản thể học]] cơ yếu [[Heidegger]].{{sfn|Goodchild|1996|p=13}}{{sfn|Marks|1998|p=53}}

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

== Thư mục ==
{{refbegin|30em|indent=yes}}
* {{Chú thích web|url=http://plato.stanford.edu/entries/deleuze/|title=Gilles Deleuze|date=Ngày 3 tháng 6 năm 2022|access-date=ngày 17 tháng 2 năm 2011|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|ref={{harvid|SEP 2022}}}}
* {{chú thích sách |last=Dosse |first=François |translator=Deborah Glassman |year=2011 |title=Gilles Deleuze and Félix Guattari: Intersecting Lives |trans-title=Gilles Deleuze và Félix Guattari: Những cuộc đời trùng phùng |location=New York |publisher=Nhà xuất bản Đại học Columbia |ISBN=9780231145619 |lang=en}}
* {{chú thích sách |last=Goodchild |first=Phillip |year=1996 |title=Deleuze and Guattari: An Introduction to the Politics of Desire |url=https://archive.org/details/deleuzeguattarii0000good |trans-title=Deleuze và Guattari: Một dẫn nhập vào chính trị của ham muốn |location=Anh |publisher=SAGE Publications |ISBN=9781848609679 |lang=en}}
* {{chú thích sách |last=Marks |first=John |year=1998 |title=Gilles Deleuze: Vitalism and Multiplicity |url=https://archive.org/details/gillesdeleuzevit0000mark |trans-title=Gilles Deleuze: Sinh lực luận và Đa nguyên tính |location=Anh |publisher=Pluto Press |ISBN=9780745308746 |lang=en}}
* {{chú thích sách |last=Roffe |first=Jon |editor-last1=Jones |editor-first1=Graham |editor-last2=Roffe |editor-first2=Jon |year=2009 |chapter=David Hume |title=Deleuze's Philosophical Lineage |trans-title=Dòng dõi triết học của Deleuze |location=Anh |publisher=Nhà xuất bản Đại học Edinburg |ISBN=9780748631957 |lang=en}}
{{refend}}

== Liên kết ngoài ==
* [http://www.webdeleuze.com/php/sommaire.html Webdeleuze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111103417/http://www.webdeleuze.com/php/sommaire.html |date=2006-01-11 }} - Courses & audio {{in lang|fr|en|it|es|pt}}, etc.
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: "[http://plato.stanford.edu/entries/deleuze/ Gilles Deleuze]", by Daniel Smith & John Protevi.
* Internet Encyclopedia of Philosophy: [http://www.iep.utm.edu/d/deleuze.htm Gilles Deleuze]", by Jon Roffe.
* [http://www.webdeleuze.com/php/texte.php?cle=187&groupe=Bibliographie%20et%20mondes%20in%E9dits&langue=2 Near complete bibliography]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323215350/http://www.webdeleuze.com/php/texte.php?cle=187&groupe=Bibliographie%20et%20mondes%20in%E9dits&langue=2 |date=2012-03-23 }}, including various translations
* Alain Badiou, "[http://www.lacan.com/baddel.htm The Event in Deleuze.]" (English translation).
* [http://www.protevi.com/john/DG/index.html Lectures and notes on work by Deleuze and Guattari.]
* [http://www.rhizomes.net Rhizomes.] Online journal inspired by Deleuzian thought.
* [http://www.langlab.wayne.edu/CStivale/D-G/index.html Web resources] from Wayne State University.
* [http://www.generation-online.org/p/fpdeleuze7.htm Capitalism: A Very Special Delirium (1995).]

[[Thể loại:Sinh năm 1925]]
[[Thể loại:Mất năm 1995]]
[[Thể loại:Nhà triết học vô thần]]
[[Thể loại:Triết gia chủ nghĩa kinh nghiệm]]
[[Thể loại:Nhà triết học khoa học]]
[[Thể loại:Sinh viên Đại học Paris]]
[[Thể loại:Nhà văn từ Paris]]

Gilles Deleuze - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5