imported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)

2025-11-21T17:49:23Z

WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)

Trang mới

{{Infobox settlement
| name = Guayana Esequiba
| settlement_type = Lãnh thổ tranh chấp
| image_map = File:Guyana Venezuela Locator.png
| map_alt =
| map_caption = Màu xanh lá nhạt là khu vực tranh chấp. Màu xanh lá đậm là [[Guyana]], màu cam là [[Venezuela]].
| subdivision_type = Quốc gia
| subdivision_name = {{Unbulleted list | {{Flag|Guyana}} | {{Flag|Venezuela}}}} (yêu cầu lãnh thổ)
| subdivision_type1 = Đơn vị phân chia hành chính Guyana
| subdivision_name1 = 6 trong 10 khu vực gồm [[Barima-Waini]], [[Pomeroon-Supenaam]], [[Essequibo Islands-West Demerara]], [[Cuyuni-Mazaruni]], [[Potaro-Siparuni]] và [[Upper Takutu-Upper Essequibo]].
| subdivision_type2 = Đơn vị phân chia hành chính Venezuela
| subdivision_name2 = Bang Guayana Esequiba (đề xuất)
| area_total_km2 = 159,500
| time_zone = [[Giờ chuẩn Đại Tây Dương|AST]]
| utc_offset = -04:00
| population_as_of = 2012
| population_footnotes = <ref name="CNN-es">{{chú thích báo |title=Historia y disputas entre el Reino Unido, Guyana y Venezuela por el Esequibo |url=https://cnnespanol.cnn.com/2023/12/02/historia-disputas-esequibo-reino-unido-guyana-venezuela-orix/ |access-date=5 December 2023 |agency=[[CNN en Español]] |date=2 December 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205042502/https://cnnespanol.cnn.com/2023/12/02/historia-disputas-esequibo-reino-unido-guyana-venezuela-orix/ |url-status=live }}</ref>
| population_total =khoảng 128,000 người
| population_density_km2 = 0.8
}}
[[Tập tin:Guayana_Esequiba_(zona_completa).png|thumb|270px|right|Khu vực Esequibo do [[Venezuela]] tuyên bố chủ quyền.]]
[[Tập tin:Special Map of british Guiana, illustrating the Venezuela-Guiana boundary dispute 1895-96 - btv1b8441757p (1 of 2).jpg|thumb|270px|Bản đồ Guyana thuộc Anh, bao gồm phần ranh giới phía tây cắt nhượng cho Venezuela, dựa theo phán quyết của toà trọng tài năm 1899.]]
'''Guayana Esequiba''', hoặc gọi là '''Esequibo''', '''Essequibo''', là lãnh thổ tranh chấp nằm ở bờ tây của [[sông Essequibo]], hiện tại do [[Guyana]] cai quản, chiếm 62% diện tích lãnh thổ [[Guyana]], nhưng [[Venezuela]] chưa bao giờ từ bỏ yêu cầu lãnh thổ đối với khu vực này. Hai nước [[Guyana]] và [[Venezuela]] tồn tại [[Tranh chấp lãnh thổ|tranh chấp]] lâu dài về vấn đề chủ quyền của khu vực Esequiba, khu vực tranh chấp chiếm 2/3 diện tích lãnh thổ do [[Guyana]] kiểm soát thực tế. [[Guyana]] cho rằng, biên giới giữa hai nước phải là do toà Trọng tài năm 1899 ([[:en:Paris Arbitral Award|en]]) xác định,<ref name="case">[https://books.google.com/books?id=sNkMAAAAYAAJ ''British Guiana Boundary: Arbitration with the United States of Venezuela. The Case (and Appendix) on Behalf of the Government of Her Britannic Majesty''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408075005/https://books.google.com/books?id=sNkMAAAAYAAJ|date=8 April 2023}} Volume 7. Printed at the Foreign office, by Harrison and sons, 1898.</ref><ref>{{chú thích web|url=https://sflcn.com/caribbean-nations-have-high-hopes-for-the-biden-harris-administration/|title=Caribbean Nations Have High Hopes For the Biden-Harris Administration|date=2021-01-20|website=South Florida Caribbean News|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617193150/https://sflcn.com/caribbean-nations-have-high-hopes-for-the-biden-harris-administration/|archive-date=17 June 2021|url-status=live|access-date=2021-01-20}}</ref><ref>{{chú thích báo|last=Boadle|first=Anthony|last2=Gaier|first2=Rodrigo Viga|last3=Boadle|first3=Anthony|date=2023-12-06|title=Brazil urging Venezuela to avoid force or threats against Guyana, says Lula aide|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/americas/brazil-sees-no-risk-armed-conflict-between-guyana-venezuela-minister-2023-12-06/|access-date=2023-12-07}}</ref> nhưng [[Venezuela]] kiên quyết cho rằng, [[sông Essequibo]] phải là biên giới tự nhiên, giống như trạng thái hồi năm 1777.

Đầu thế kỉ IX, đã có [[Thổ dân châu Mỹ|người Anh-điêng]] định cư ở Guyana. Năm 1498, [[Cristoforo Colombo|Columbus]] đi giữa đường đến bờ biển Guyana. Kể từ thế kỉ XVI, các thực dân như [[Đế quốc Tây Ban Nha|Tây Ban Nha]], [[Đế quốc Hà Lan|Hà Lan]], [[Đế quốc Anh|Anh]] và [[Đế quốc thực dân Pháp|Pháp]] lần lượt xâm lược. Cuối thế kỉ XVI, [[người Hà Lan]] đến [[Guyana]] làm nghề mua bán [[thuốc nhuộm]], [[nhựa cây]] và [[gỗ]] vùng nhiệt đới, năm 1616 đã thiết lập Thuộc địa Essequibo tại Guyana, năm 1621 thành lập Công ty Tây Ấn Hà Lan để tiến hành quản lí, đã khai hoang và phát triển các vườn [[mía]], đồng thời [[Buôn bán nô lệ Đại Tây Dương|buôn bán vận chuyển]] lượng lớn [[nô lệ]] [[người da đen]].

Năm 1814, [[Đế quốc Anh|Anh Quốc]] đã giành được chủ quyền Guiana từ trong tay [[Đế quốc Hà Lan|Hà Lan]], sau đó đem biên giới phía tây mở rộng dần dần sang [[Venezuela]]. Đến năm 1882, Venezuela không nhịn được, yêu cầu Anh Quốc chấp nhận trọng tài, toà trọng tài phát sinh vào năm 1899. Người ta đánh giá, trọng tài lần đó khiến cho Guiana thuộc Anh đã bảo toàn vùng lãnh thổ này, nhưng đã ngăn cản nó tiếp tục xâm chiếm về phía tây. Venezuela hầu như không bằng lòng về trọng tài, một trăm năm sau nó tuyên bố trọng tài vô hiệu.

Vấn đề Esequiba đã có lịch sử hơn 200 năm, nguyên nhân cơ bản là sau khi [[Đế quốc Hà Lan|Hà Lan]] cắt nhượng thuộc địa [[Mỹ Latinh|Mỹ La-tinh]] cho [[Đế quốc Anh|Anh Quốc]] theo Hiệp ước Anh - Hà Lan năm 1814 ([[:en:Anglo-Dutch Treaty of 1814|en]]), [[Người Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland|người Anh Quốc]] đơn phương đã hoạch định đường Schomburgk, dẫn đến Anh Quốc và Guyana sau khi độc lập đã tranh cãi về bộ phận lãnh thổ này với Venezuela trong một khoảng thời gian dài, toà Trọng tài năm 1899 phán quyết 90% lãnh thổ thuộc Guiana thuộc Anh, 10% lãnh thổ thuộc Venezuela. Việc phát hiện [[vàng]] và [[dầu mỏ]] đã làm trầm trọng hơn cuộc tranh cãi về vùng lãnh thổ này, đặc biệt là những năm gần đây [[Guyana]] đem quyền khai thác mỏ dầu trên biển bán cho [[Hoa Kỳ]].

==Chú thích==
{{tham khảo}}

== Tham khảo ==
{{refbegin}}
*LaFeber, Walter. "The Background of Cleveland's Venezuelan Policy: A Reinterpretation." ''American Historical Review'' 66 (July 1961), pp. 947–967.
*Schoult, Lars. ''A History of U.S. Policy Toward Latin America'' Cambridge: Harvard University Press, 1998.
*[https://web.archive.org/web/20170508152806/https://history.state.gov/milestones/1866-1898/venezuela U.S. Department of State, Office of the Historian, "Venezuela Boundary Dispute, 1895–1899"]
{{refend}}

[[Thể loại:Lãnh thổ tranh chấp]]

Guayana Esequiba - Lịch sử thay đổi

imported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)