~2026-11602-68 vào lúc 09:06, ngày 22 tháng 2 năm 2026

2026-02-22T09:06:01Z

Trang mới

{{đối với|nhân vật Trung Quốc cùng tên|Hà Nhân (nhân vật)}}
{{Thông tin nghệ sĩ
| nền = đạo diễn
| tên = Hà Nhân
| hình = Hà Nhân đạo diễn.jpg
| kích thước hình = 200px
| tên khai sinh = Lý Thị Tiến
| ngày sinh = 1929
| nơi sinh = [[Huế]], [[Trung Kỳ]], [[Liên bang Đông Dương]]
| quê quán = xã [[Quảng Phú Cầu]], huyện [[Ứng Hòa (huyện)|Ứng Hòa]], tình [[Hà Nội]]
| ngày mất = {{Năm mất và tuổi|2012|1929}}
| quốc tịch = {{VNM}}
| đảng = {{CSVN}}
| vai trò sân khấu = {{Hlist|Diễn viên|Đạo diễn|Quản lí}}
| công ty sân khấu = [[Nhà hát Tuổi trẻ]]
| chức vụ = Giám đốc [[Nhà hát Tuổi trẻ]]
| bắt đầu = 1978
| kết thúc = 1988
| tiền nhiệm = (Giám đốc đầu tiên)
| kế nhiệm = NSƯT Thùy Chi {{small|(Phạm Thị Thôn)}}
}}

'''Hà Nhân''' có tên đầy đủ là '''Lý Thị Tiến''' (1929–2012) là nữ [[đạo diễn sân khấu]] [[Việt Nam]], bà là người đồng sáng lập đồng thời là Giám đốc đầu tiên của [[Nhà hát Tuổi trẻ]]. Hà Nhân được xem là nữ đạo diễn sân khấu đầu tiên của Việt Nam.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://baotintuc.vn/van-hoa/nu-dao-dien-dau-tien-cua-san-khau-viet-nam-20130418093059056.htm|tiêu đề=Nữ đạo diễn đầu tiên của sân khấu Việt Nam|tác giả=Nhật Huy|họ=|ngày=2013-04-18|website=Báo Tin tức|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2024-08-29}}</ref>

== Tiểu sử ==
Hà Nhân có tên đầy đủ là Lý Thị Tiến sinh năm 1929 tại [[Huế]], quê gốc của bà là thôn Xà Cầu, xã [[Quảng Phú Cầu]], huyện [[Ứng Hòa (huyện)|Ứng Hòa]], tình [[Hà Đông (tỉnh)|Hà Đông]]<ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://suckhoedoisong.vn/ha-nhan-nghe-si-cua-nhan-dan-16932473.htm|tiêu đề=Hà Nhân - Nghệ sĩ của nhân dân|tác giả=Lưu Thủy|họ=|ngày=2010-02-13|website=Báo Sức khỏe đời sống|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2024-08-29}}</ref> (nay là [[Hà Nội]]).<ref name=":0" /> Gia đình bà sau này chuyển ra Hà Nội sinh sống.<ref name=":1" /> Năm 15 tuổi, bà học hết đệ nhất trung học liền tham gia hoạt động cách mạng và được kết nạp [[Đảng Cộng sản Việt Nam]] năm 1946.<ref name=":1" /> Cũng trong năm này, [[toàn quốc kháng chiến]] bắt đầu, Hà Nhân được phân công vào Ban chấp hành Phụ nữ,<ref name=":1" /> bà được cử làm Bí thư phụ nữ huyện [[Chương Mỹ (huyện)|Chương Mỹ]] rồi [[Thường Tín (huyện)|Thường Tín]].<ref name=":1" /> Với uy tín của mình, năm 1949 bà được điều về được điều về làm Ủy viên Thường vụ Phụ nữ Hải Phòng.<ref name=":0" /> Năm 1950, Hà Nhân bị [[Đế quốc thực dân Pháp|thực dân Pháp]] bắt và bị giam giữ ở nhà tù "căng" [[Máy Chai]], [[Hải Phòng]].<ref name=":0" /> Hà Nhân khai nhận mình là giáo viên tản cư, ban đầu quân Pháp tin là thật<ref name=":1" /> nhưng một lần bà hát ca khúc "[[Tiến về Hà Nội]]" thì mới bị nghi ngờ là [[Việt Minh]].<ref name=":0" />

Bốn tháng sau, Hà Nhân được ra tù, bà được tổ chức đưa vào [[Thanh Hóa]] học lớp bồi dưỡng cán bộ Trần Phú do Liên khu ủy Liên khu III tổ chức, sau đó là về làm cán bộ phụ nữ tỉnh [[Hòa Bình (tỉnh)|Hòa Bình]].<ref name=":0" /> Năm 1952, nhạc sĩ [[Trần Hoàn (nhạc sĩ)|Trần Hoàn]] và ca sĩ Vũ Trọng cùng tuyển diễn viên kịch cho đoàn văn công của chi hội văn nghệ Liên khu III. Hà Nhân được Trần Hoàn chọn vào đoàn, không có kinh nghiệm diễn xuất nên ban đầu bà từ chối; khi tổ chức ra quyết định phân công, Hà Nhân buộc phải nhận lời nhưng chỉ có ý định tham gia một số vai rồi tiếp tục về làm công tác phụ nữ.<ref name=":0" />

== Sự nghiệp ==
Năm 1952, Hà Nhân làm diễn viên tại Đoàn kịch Lộng Chương thuộc Chi hội văn nghệ Liên Khu III.<ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://nhahattuoitre.vn/lich-su-hinh-thanh|tiêu đề=Nhà hát Tuổi trẻ thời kỳ mới - chặng đường mới|website=Nhà hát Tuổi trẻ|url-status=live|ngày truy cập=2024-08-29}}</ref> Với vai diễn đầu tiên trong vở ''Du kích thôn đồi'', bà được đạo diễn kiêm tác giả vở kịch [[Lộng Chương]] đánh giá tốt.<ref name=":0" />

Vai diễn thành công nhất của Hà Nhân trong gia đoạn này là nhân vật phản diện Hàn Dụ trong vở ''Đời cô Tầm''. Trước đấy bà luôn được giao cho vai các chính diện, nhưng với Hàn Dụ, bà đã chọn một bà chủ tiệm ở phố [[Khu phố cổ Hà Nội|Bát Đàn]] làm nguyên mẫu cho nhân vật.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Diễn xuất xuất sắc của bà đã tạo cảm xúc cho khán giả, họ thực sự ghét nhân vật này đến nỗi đã ném dép vào người bà.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Từ năm 1952 đến 1956, Hà Nhân từng là Đoàn trưởng Đoàn văn công Điện Biên, trực tiếp phục vụ [[Chiến dịch Tây Bắc]], [[Chiến dịch Thượng Lào]] và mặt trận Điện Biên Phủ.<ref name=":2" /><ref>{{Chú thích web|url=https://nhahattuoitre.vn/nghe-si/nghe-si-ha-nhan|tiêu đề=Hà Nhân|website=Nhà hát Tuổi Trẻ|url-status=live|ngày truy cập=2024-08-29}}</ref> Sau những vai diễn thành công, năm 1956, Hà Nhân được điều về làm Phó trưởng Đoàn Ca múa Nhạc Trung ương nhưng bà xin rút vì đã quen với công việc diễn xuất.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Bà xin được đi học nghề đạo diễn sân khấu ở trường [[Viện nghệ thuật sân khấu Nga|Đại học Sân khấu Maxcơva]], [[Liên Xô]]. Tại đây, Hà Nhân tham gia biểu diễn diễn một số vở của Nhà hát Odetxa như ''Bà mẹ'' của Karel Čapek, ''Hai xu'' của [[Bertolt Brecht]], ''Cuộc đời bị đánh cắp'' của Kaonu Morimoto; bà còn tham gia dàn dựng các vở ''Những chiếc lông hạc'', ''Ngày hội trường''.<ref name=":0" /> Trong những năm 1956 đến 1961, Hà Nhân giữ nhiều trọng trách trong các đoàn văn công phục vụ cho nhiệm vụ chính trị của Liên khu III, và từng là Phó trưởng đoàn Đoàn ca múa Trung ương, Trưởng đoàn đoàn tuyển văn công Việt Bắc.<ref name=":2" />

Sau khi tốt nghiệp về nước, Hà Nhân dựng vở ''Nổi gió'' cho Đoàn kịch nói Quảng Bình và vở [[chèo]] ''Phiến đá'' cho [[Nhà hát Chèo Việt Nam|Nhà hát chèo Trung ương]]. Trong thời gian làm Phó Giám đốc Nhà hát thiếu nhi Trung Ương, bà đã dựng vở kịch ''Hai cây phong''. Năm 1971, Nhà hát thiếu nhi giải thể, Hà Nhân được giao làm quyền Cục trưởng [[Cục Nghệ thuật biểu diễn (Việt Nam)|Cục Nghệ thuật biểu diễn]] trong bảy năm.<ref name=":0" /> Hà Nhân đã đệ trình lên [[Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Việt Nam)|Bộ Văn hóa]] xin thành lập nhà hát dành cho giới trẻ thay thế cho Nhà hát thiếu nhi Trung ương và được chấp thuận, dù nhận được quy định làm cử làm Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn nhưng bà đã từ chối.<ref name=":0" /> Đạo diễn [[Phạm Thị Thành]] lúc này mới tốt nghiệp khóa đạo diễn từ Liên Xô về nước được Hà Nhân mời về cùng lập đề án phát triển nhà hát mới, [[Nhà hát Tuổi trẻ]].<ref name=":1" /> Hà Nhân giữ cương vị Giám đốc Nhà hát còn Phạm Thị Thành làm Phó Giám đốc.<ref>{{Chú thích web|url=https://cand.com.vn/Nhan-vat/NSNd-Pham-Thi-Thanh-Hoa-huong-duong-huong-ve-anh-mat-troi-i360479/|tiêu đề=NSND Phạm Thị Thành: Hoa hướng dương hướng về ánh mặt trời|tác giả=Trần Mỹ Hiền|họ=|ngày=2015-8-8|website=Báo Công an Nhân dân điện tử|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2024-08-29}}</ref>

Ngày 10 tháng 4 năm 1978,<ref name=":2" /> Nhà hát Tuổi trẻ ra mắt với vở kịch đầu tay của [[Lưu Quang Vũ]] ''Sống mãi tuổi 17''<ref>{{Chú thích web|url=https://thethaovanhoa.vn/gap-lai-song-mai-tuoi-17-sau-43-nam-20221215083230897.htm|tiêu đề=Gặp lại 'Sống mãi tuổi 17' sau 43 năm|tác giả=Tiểu Phong|họ=|tên=|ngày=2022-12-15|website=Báo Thể thao & Văn hóa|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2024-08-29|archive-date=2024-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829121906/https://thethaovanhoa.vn/gap-lai-song-mai-tuoi-17-sau-43-nam-20221215083230897.htm}}</ref> do Phạm Thị Thành đạo diễn, Hà Nhân cũng tham gia với một vai diễn.<ref name=":0" /> Năm 1980, vở diễn giành được Huy chương Vàng tại Hội diễn Sân khấu Toàn quốc.<ref>{{Chú thích web|url=https://baohatinh.vn/cong-dien-vo-kich-song-mai-tuoi-17-tai-ha-tinh-post263489.html|tiêu đề=Công diễn vở kịch "Sống mãi tuổi 17" tại Hà Tĩnh|tác giả=Đình Nhật|họ=|tên=|ngày=2024-03-21|website=Báo Hà Tĩnh|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2024-08-29|archive-date=2024-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829121900/https://baohatinh.vn/cong-dien-vo-kich-song-mai-tuoi-17-tai-ha-tinh-post263489.html}}</ref>

Năm 1988, Hà Nhân về hưu và được mời vào vai Quốc mẫu [[Nguyễn Thị Ngọc Diễm]] trong bộ phim điện ảnh [[Đêm hội Long Trì (phim)|''Đêm hội Long Trì'']] của đạo diễn [[Hải Ninh (nghệ sĩ)|Hải Ninh]].<ref name=":0" />

Hà Nhân qua đời năm 2012.<ref name=":2" />

== Vai diễn ==

* Du kích thôn đồi<ref name=":0" />
* Chị Chiên
* Cuộc đời bị đánh cắp
* Bà mẹ du kích
* Đời cô Tầm vai Hàn Dụ
* Sống mãi tuổi 17
* Tấm Cám vai Già Đa

== Khen thưởng ==

* 1988 – Huy chương "Vì thế hệ trẻ" do Trung ương Đoàn Thanh niên trao tặng.<ref>{{Chú thích sách|url=http://baochi.nlv.gov.vn/baochi/cgi-bin/baochi?a=d&d=Qin19880405.1.3&e=-------vi-20--1--img-txIN------|title=Mười năm Nhà hát Tuổi trẻ|last=Vũ Quang Vinh|publisher=[[Báo Tiền Phong]] số 14|year=April 1988|pages=3|access-date=2024-08-29|archive-date=2024-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829121901/http://baochi.nlv.gov.vn/baochi/cgi-bin/baochi?a=d&d=Qin19880405.1.3&e=-------vi-20--1--img-txIN------}}</ref>

== Tham khảo ==

=== Ấn bản ===

* ''Hà Nhân – Một thời đáng nhớ'' (Hồi ký) tác giả: Phạm Hồng Thắm. Nhà xuất bản Hội Nhà Văn (2011)

=== Nguồn dẫn ===
{{Tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Đạo diễn sân khấu Việt Nam]]
[[Thể loại:Sinh năm 1929]]
[[Thể loại:Mất năm 2012]]
[[Thể loại:Người họ Lý tại Việt Nam]]
[[Thể loại:Người Hà Nội]]
[[Thể loại:Sinh tại Huế]]

Hà Nhân - Lịch sử thay đổi

~2026-11602-68 vào lúc 09:06, ngày 22 tháng 2 năm 2026