https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=H%E1%BB%8D_%C3%94_liu 2026-08-07T17:05:44Z Lịch sử thay đổi trang này trên wiki MediaWiki 1.46.0 https://wikibeta.org/index.php?title=H%E1%BB%8D_%C3%94_liu&diff=35223&oldid=prev 2025-11-22T06:27:33Z

<p><a href="/index.php?title=En:WP:CLEANER&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="En:WP:CLEANER (trang không tồn tại)">WPCleaner</a> v2.05b - Fix errors for <a href="/index.php?title=WP:WCW&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="WP:WCW (trang không tồn tại)">CW project</a> (Reference before punctuation)</p> <p><b>Trang mới</b></p><div>{{Bảng phân loại<br /> | image = Olive-tree-fruit-august-0.jpg<br /> | image_caption = Quả ô liu (&#039;&#039;Olea europaea&#039;&#039;)<br /> | regnum = [[Thực vật|Plantae]]<br /> | unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]<br /> | unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]<br /> | unranked_ordo = [[Nhánh Cúc|Asterids]]<br /> | ordo = [[Bộ Hoa môi|Lamiales]]<br /> | familia = &#039;&#039;&#039;Oleaceae&#039;&#039;&#039;<br /> | familia_authority = [[Johann Centurius Hoffmannsegg|Hoffmanns.]] &amp; [[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]], 1809<br /> | type_genus = &#039;&#039;[[Chi Ô liu|Olea]]&#039;&#039;<br /> | type_genus_authority = [[Carl von Linné|L.]], 1753<br /> | subdivision_ranks = Các chi<br /> | subdivision = Xem văn bản.<br /> }}<br /> &#039;&#039;&#039;Họ Ô liu&#039;&#039;&#039; hay &#039;&#039;&#039;họ Nhài&#039;&#039;&#039; ([[danh pháp|danh pháp khoa học]]: &#039;&#039;&#039;Oleaceae&#039;&#039;&#039;), là một họ thực vật có hoa gồm có 24-26 chi hiện còn sinh tồn (1 chi đã tuyệt chủng). Thành phần họ này gồm một số cây mọc theo dạng [[cây bụi]], [[cây thân gỗ]] và [[dây leo]].<br /> <br /> == Đồng nghĩa ==<br /> Các danh pháp đồng nghĩa là:<br /> * Bolivariaceae &lt;small&gt;[[August Grisebach|Griseb.]]&lt;/small&gt;<br /> * Forstiereae (Forstieraceae) &lt;small&gt;[[Stephan Endlicher|Endl.]]&lt;/small&gt;<br /> * Fraxineae (Fraxinaceae) &lt;small&gt;[[Samuel Frederick Gray|Gray]]&lt;/small&gt;<br /> * Iasmineae (Iasminaceae) &lt;small&gt;[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]]&lt;/small&gt;<br /> * Jasmineae (Jasminaceae) &lt;small&gt;[[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]&lt;/small&gt;<br /> * Lilacaceae &lt;small&gt;[[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]]&lt;/small&gt;<br /> * Nyctantheae (Nyctanthaceae) &lt;small&gt;[[Jacob Georg Agardh|J. Agardh]]&lt;/small&gt;<br /> * Syringaceae &lt;small&gt;[[Paul Fedorowitsch Horaninow|Horan.]]&lt;/small&gt;<br /> <br /> == Miêu tả ==<br /> === Lá ===<br /> Họ này có đặc trưng là các lá mọc đối, chúng có thể là đơn hay lá kép (hoặc là lông chim hoặc là chụm ba), không có [[lá kèm]]. Các kiểu sắp xếp so le hay vòng xoắn ít gặp, với một vài loài trong chi &#039;&#039;[[Chi Nhài|Jasminum]]&#039;&#039; có kiểu sắp xếp lá xoắn ốc. [[Phiến lá]] có gân lông chim và có thể có mép lá với khía răng cưa hay nguyên. [[Domatia]] có ở một vài đơn vị phân loại nhất định. Lá hoặc là sớm rụng hoặc là thường xanh, với các loài thường xanh chủ yếu trong khu vực nhiệt đới và ôn đới ấm còn các loài có lá sớm rụng chủ yếu trong các khu vực lạnh hơn.<br /> <br /> === Hoa ===<br /> Hoa chủ yếu là lưỡng tính và có cấu trúc đối xứng tỏa tia, mọc thành chùy hoa hay chùm hoa, thường có hương thơm. [[Lá đài|Đài hoa]] (có thể có hay có thể không) và [[cánh hoa|tràng hoa]] có lá đài hợp và 4 thùy. [[Bộ nhị]] có 2 [[nhị hoa|nhị]] chèn vào khu vực đính quanh bầu và so le với các thùy. [[Đầu nhụy]] dạng hai thùy.<br /> <br /> [[Bộ nhụy]] bao gồm một [[nhụy]] phức với 2 [[lá noãn]]. [[Bầu nhụy]] thượng với 2 ngăn, mỗi ngăn chứa 2 [[noãn]]. Đôi khi đế của bầu nhụy được bao quanh bằng một [[đĩa mật]]. Các loài trong họ chủ yếu là lưỡng tính nhưng đôi khi là đa tạp với cả hoa đực, hoa cái và hoa lưỡng tính trên cùng một cây.<br /> <br /> === Quả ===<br /> Quả có thể là dạng [[quả mọng]], [[quả hạch]], [[quả nang]] hay [[quả cánh]].<br /> <br /> == Sử dụng ==<br /> Nhiều thành viên trong họ có tầm quan trọng kinh tế đáng kể. [[Ô liu]] (&#039;&#039;Olea europaea&#039;&#039;) có tầm quan trọng để thu hoạch quả cũng như [[dầu thực vật]] chiết ra từ nó, các loài [[chi Tần bì|tần bì]] (&#039;&#039;Fraxinus&#039;&#039; spp.) có giá trị vì có gỗ cứng và dai, còn [[chi Liên kiều|liên kiều]] (&#039;&#039;Forsythia&#039;&#039; spp.), [[chi Tử đinh hương|tử đinh hương]], [[chi Nhài|nhài]], [[chi Mộc tê|mộc tê]], [[chi Thủy lạp|thủy lạp]] (&#039;&#039;Ligustrum&#039;&#039; spp.) và [[chi Lưu tô|lưu tô]] (&#039;&#039;Chionanthus&#039;&#039; spp.) là những loại [[cây cảnh]] có giá trị trong nghề làm vườn và tạo cảnh quan.<br /> <br /> == Phân loại và các chi ==<br /> Họ này đôi khi được phân chia thành các tông như [[Fontanesia|Fontanesieae]], [[Forsythieae]], [[Jasmineae]], [[Myxopyreae]], [[Oleeae]].&lt;ref&gt;{{Chú thích web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?787 |tiêu đề=&#039;&#039;Oleaceae&#039;&#039; Hoffmanns. &amp; Link, nom. cons. |work=Germplasm Resources Information Network |nhà xuất bản=Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ |ngày tháng=ngày 17 tháng 1 năm 2003 |ngày truy cập=ngày 21 tháng 4 năm 2009 |archive-date = ngày 6 tháng 5 năm 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090506194124/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?787 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Phân loại họ này như sau:<br /> * Tông [[Fontanesieae]] &lt;small&gt;L. Johnson&lt;/small&gt;: 1 chi, 2 loài tại Sicilia, Tây Á, Trung Quốc.<br /> ** &#039;&#039;[[Fontanesia]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Desfontainesia&#039;&#039;, &#039;&#039;Fontainesia&#039;&#039;) - Tuyết liễu<br /> * Tông [[Forsythieae]] &lt;small&gt;L. Johnson&lt;/small&gt;: 2 chi, 8 loài tại Đông Á, đông nam châu Âu.<br /> ** &#039;&#039;[[Forsythia]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Rangium&#039;&#039;) - Đầu xuân, [[liên kiều]]<br /> ** &#039;&#039;[[Abeliophyllum]]&#039;&#039;<br /> * Tông [[Myxopyreae]] &lt;small&gt;Boerlage&lt;/small&gt;: 3 chi, 7 loài tại khu vực Ấn Độ- Malesia.<br /> ** &#039;&#039;[[Dimetra]]&#039;&#039;<br /> ** &#039;&#039;[[Myxopyrum]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Chondrospermum&#039;&#039;, &#039;&#039;Myospyrum&#039;&#039;) - Nhương lê, giao hạch<br /> ** &#039;&#039;[[Nyctanthes]]&#039;&#039; - Dạ hoa, đa cua, lài tàu<br /> * Tông [[Jasmineae]] &lt;small&gt;Lamarck &amp; Candolle&lt;/small&gt;: 1 (khi gộp cả &#039;&#039;Menodora&#039;&#039;) - 2 chi, 225-450 loài tại khu vực nhiệt đới tới ôn đới ấm thuộc Cựu thế giới, vài loài tại châu Mỹ.<br /> ** &#039;&#039;[[Chi Nhài|Jasminum]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Jacksonia&#039;&#039;, &#039;&#039;Jasminium&#039;&#039;, &#039;&#039;Mogorium&#039;&#039;, &#039;&#039;Noldeanthus&#039;&#039;) - Nhài<br /> ** &#039;&#039;[[Menodora]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Bolivaria&#039;&#039;, &#039;&#039;Calyptrospermum&#039;&#039;, &#039;&#039;Menodoropsis&#039;&#039;). Có thể gộp trong chi &#039;&#039;Jasminum&#039;&#039;.<br /> * Tông [[Oleeae]] &lt;small&gt;Dumortier&lt;/small&gt;: 17 chi, 415 loài tại khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, bao gồm cả New Zealand và Hawaii.<br /> ** &#039;&#039;[[Chionanthus]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Bonamica&#039;&#039;, &#039;&#039;Campanolea&#039;&#039;, &#039;&#039;Ceranthus&#039;&#039;, &#039;&#039;Cylindria&#039;&#039;, &#039;&#039;Dekindtia&#039;&#039;, &#039;&#039;Freyeria&#039;&#039;, &#039;&#039;Linociera&#039;&#039;, &#039;&#039;Majepea&#039;&#039;, &#039;&#039;Mayepea&#039;&#039;, &#039;&#039;Minutia&#039;&#039;, &#039;&#039;Thuinia&#039;&#039;) - Lưu tô, tráng<br /> ** &#039;&#039;[[Comoranthus]]&#039;&#039;<br /> ** &#039;&#039;[[Forestiera]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Adelia&#039;&#039;, &#039;&#039;Bigelovia&#039;&#039;, &#039;&#039;Borya&#039;&#039;, &#039;&#039;Carpoxis&#039;&#039;, &#039;&#039;Geisarina&#039;&#039;, &#039;&#039;Nudilus&#039;&#039;) - Thủy lạp đầm lầy<br /> ** &#039;&#039;[[Fraxinus]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Apilia&#039;&#039;, &#039;&#039;Aplilia&#039;&#039;, &#039;&#039;Calycomelia&#039;&#039;, &#039;&#039;Fraxinoides&#039;&#039;, &#039;&#039;Leptalix&#039;&#039;, &#039;&#039;Mannaphorus&#039;&#039;, &#039;&#039;Meliopsis&#039;&#039;, &#039;&#039;Ornanthes&#039;&#039;, &#039;&#039;Ornus&#039;&#039;, &#039;&#039;Petlomelia&#039;&#039;, &#039;&#039;Samarpsea&#039;&#039;) - Tần bì, sầm, tu chanh, bạch lạp<br /> ** &#039;&#039;[[Haenianthus]]&#039;&#039;<br /> ** [[tuyệt chủng|†]]&#039;&#039;[[Hesperelaea]]&#039;&#039;<br /> ** &#039;&#039;[[Ligustrum]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Esquirolia&#039;&#039;, &#039;&#039;Faulia&#039;&#039;, &#039;&#039;Ligustridium&#039;&#039;, &#039;&#039;Parasyringa&#039;&#039;, &#039;&#039;Phlyarodoxa&#039;&#039;, &#039;&#039;Visiania&#039;&#039;) - Thủy lạp, nữ trinh, râm, giam, lệch.<br /> ** &#039;&#039;[[Nestegis]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Gymelaea&#039;&#039;)<br /> ** &#039;&#039;[[Noronhia]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Binia&#039;&#039;, &#039;&#039;Noronhaea&#039;&#039;).<br /> ** &#039;&#039;[[Notelaea]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Notelea&#039;&#039;, &#039;&#039;Postuera&#039;&#039;, &#039;&#039;Rhysospermum&#039;&#039;).<br /> ** &#039;&#039;[[Olea]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Enaimon&#039;&#039;, &#039;&#039;Leuranthus&#039;&#039;, &#039;&#039;Pachyderma&#039;&#039;, &#039;&#039;Picricarya&#039;&#039;, &#039;&#039;Pogenda&#039;&#039;, &#039;&#039;Steganthus&#039;&#039;, &#039;&#039;Stereoderma&#039;&#039;, &#039;&#039;Tetrapilus&#039;&#039;) - [[Ô liu]].<br /> ** &#039;&#039;[[Chi Mộc tê|Osmanthus]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Amarolea&#039;&#039;, &#039;&#039;Cartrema&#039;&#039;, &#039;&#039;Pausia&#039;&#039;, &#039;&#039;Siphonosmanthus&#039;&#039;) - Mộc tê<br /> ** &#039;&#039;[[Phillyrea]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Phillyraea&#039;&#039;, &#039;&#039;Philyrea&#039;&#039;, &#039;&#039;Phyllirea&#039;&#039;).<br /> ** &#039;&#039;[[Picconia]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Henslowia&#039;&#039;).<br /> ** &#039;&#039;[[Priogymnanthus]]&#039;&#039;<br /> ** &#039;&#039;[[Schrebera]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Nathusia&#039;&#039;): Sơn biên, quả gỗ, syn biển.<br /> ** &#039;&#039;[[Chi Tử đinh hương|Syringa]]&#039;&#039; (bao gồm cả &#039;&#039;Busbeckia&#039;&#039;, &#039;&#039;Ligustrina&#039;&#039;, &#039;&#039;Lilac&#039;&#039;, &#039;&#039;Lilaca&#039;&#039;, &#039;&#039;Liliacum&#039;&#039;) - Tử đinh hương, đinh hương v.v.<br /> ** &#039;&#039;[[Tessarandra]]&#039;&#039;. Có thể gộp trong chi &#039;&#039;Chionanthus&#039;&#039;.<br /> ** Lai ghép ×&#039;&#039;Osmarea&#039;&#039; = &#039;&#039;Osmanthus&#039;&#039; × &#039;&#039;Phillyrea&#039;&#039;<br /> <br /> == Phát sinh chủng loài ==<br /> Wallander và Albert (2000)&lt;ref&gt;Wallander E., Albert V. A. 2000. [http://www.amjbot.org/content/87/12/1827.full.pdf+html Phylogeny and classification of Oleaceae based on rps16 and trnL-F sequence data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520135101/http://www.amjbot.org/content/87/12/1827.full.pdf+html |date=2017-05-20 }}. &#039;&#039;Am. J. Bot.&#039;&#039; 87(12):1827-1841.&lt;/ref&gt; đề xuất các mối quan hệ phát sinh chủng loài trong phạm vi họ này; với các tông nói trên đều có độ hỗ trợ mạnh, trong đó [[Myxopyreae]], [[Fontanesieae]], [[Forsythieae]] và nhánh chứa [[Jasmineae]] + [[Oleeae]] tạo thành một tứ phân. Tuy nhiên, Lee và ctv. (2007)&lt;ref name=Lee2007&gt;Lee H. L., Jansen R. K., Chumley T. W., Kim K. J. 2007. [http://www.biosci.utexas.edu/ib/faculty/jansen/pubs/161-Jasminum.pdf Gene relocations within chloroplast genomes of Jasminum and Menodora (Oleaceae) are due to multiple, overlapping inversions]{{Liên kết hỏng|date=2025-05-27 |bot=InternetArchiveBot }}. &#039;&#039;Mol. Biol. Evol.&#039;&#039; 24(5):1161-1180.&lt;/ref&gt; lại phát hiện thấy [[Myxopyreae]] có quan hệ chị-em với phần còn lại của họ (100% độ hỗ trợ tự trợ), với [[Fontanesieae]], [[Forsythieae]] và nhánh chứa [[Jasmineae]] + [[Oleeae]] tạo thành một tam phân; họ nhấn mạnh kiểu phức tạp của các đảo ngược lục lạp trong họ Jasminieae. Franzyk và ctv. (2001)&lt;ref&gt;Franzyk H., Jensen S. R., Olsen C. E. 2001. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11374960 Iridoid glucosides from Myxopyrum smilacifolium]. &#039;&#039;J. Natural Prod.&#039;&#039; 64(5):632-633.&lt;/ref&gt; lưu ý rằng &#039;&#039;Myxopyrum&#039;&#039; và &#039;&#039;Nyctanthes&#039;&#039; (cả hai đều nằm trong Myxopyreae) có các iridoid tương tự. Besnard và ctv. (2009a)&lt;ref&gt;Besnard G., de Casas R. R., Christin P. A., Vargas P. 2009. [http://www.ingentaconnect.com/content/oup/annbot/2009/00000104/00000001/art00020 Phylogenetics of Olea (Oleaceae) based on plastid and nuclear ribosomal DNA sequences: Tertiary climatic shifts and lineage differentiation times]. &#039;&#039;Ann. Bot.&#039;&#039; 104(1):143-160, {{doi|10.1093/aob/mcp105}}&lt;/ref&gt; xem xét mối quan hệ ở một số chi trong Oleeae và nhận thấy &#039;&#039;Olea&#039;&#039; là [[đa ngành]].<br /> <br /> Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Lee và ctv. (2007).&lt;ref name=Lee2007 /&gt;<br /> <br /> {{clade<br /> |label1=&#039;&#039;&#039;Oleaceae&#039;&#039;&#039;&amp;nbsp;<br /> |1={{clade<br /> |1=[[Myxopyreae]]<br /> |2={{clade<br /> |1=[[Fontanesieae]]<br /> |2=[[Forsythieae]]<br /> |3={{clade<br /> |1=[[Jasmineae]]<br /> |2=[[Oleeae]]<br /> }}<br /> }}<br /> }}<br /> }}<br /> == Ghi chú ==<br /> {{thể loại Commons|Oleaceae|Họ Ô liu}}<br /> {{tham khảo|30em}}<br /> <br /> [[Thể loại:Họ Ô liu| ]]</div>

imported>TheSecondFunnyYellowBot