imported>Arest128: Arest128 đã đổi Alhazen thành Ibn al-Haytham qua đổi hướng

2026-03-22T14:12:03Z

Arest128 đã đổi Alhazen thành Ibn al-Haytham qua đổi hướng

Trang mới

{{Infobox scientist
|name = Alhazen
|image = Alhazen (122459248).jpg
|image_size = 220px
|caption =
|birth_date = [[1 tháng 7]] năm [[965]] ([[lịch Hồi giáo]]: [[năm 354]]<ref>{{citation |author=[[Charles M. Falco]] |title=Ibn al-Haytham and the Origins of Computerized Image Analysis |publisher=International Conference on Computer Engineering & Systems (ICCES) |date=November 27–29, 2007 |url=http://www.optics.arizona.edu/SSD/art-optics/papers/IEEECairo.pdf |access-date=ngày 30 tháng 1 năm 2010 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726022317/http://www.optics.arizona.edu/SSD/art-optics/papers/IEEECairo.pdf }}</ref>)
|birth_place = [[Basra]], [[Tiểu vương quốc Buyid]]
|death_date = {{dda|1040|3|6|965|7|1}} (lịch Hồi giáo: năm 430<ref>{{citation |title=Al-Mubashshir ibn Fâtik. Prolegomena to an Abortive Edition |author=[[Franz Rosenthal]] |journal=Oriens |volume=13 |year=1960–1961 |pages=132–158 [136–7] |publisher=[[Brill Publishers]] |jstor=1580309}}</ref>)
|death_place = [[Cairo]], [[Ai Cập]]
|residence = Basra, Cairo
|citizenship =
|nationality =
|ethnicity =
|field =
* [[Quang học]]
* [[Thiên văn học]]
* [[Toán học]]
|work_institutions =
|alma_mater =
|thesis_title =
|doctoral_advisor =
|doctoral_students =
|known_for =
* [[Cuốn sách về quang học]]
* [[Nghi ngờ Ptolemey]]
* [[Vấn đề Alhazen]]
* [[Phương pháp phân tích]]<ref>{{MacTutor|id=Al-Haytham|title=Abu Ali al-Hasan ibn al-Haytham}}</ref>
* [[Catoptrics]]<ref>{{chú thích sách|title=Renaissance Theories of Vision|year=2012|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=9781409486510|page=11|editor=Charles H Carman, John Hendrix|chapter=2: Classical optics and the perspectivae traditions leading to the Renaissance|quote=Ibn al-Haytham's groundbreaking studies in optics, including his research in catoptrics and dioptrics (respectively the sciences investigating the principles and instruments pertaining to the reflection and refraction of light), were principally gathered in his monumental opus: Kitåb al-manåóir (The Optics; De Aspectibus or Perspectivae; composed between 1028 CE and 1038 CE).}}</ref>
* [[Horopter]]
* [[Pha Mặt Trăng]]
* Những đóng góp về:
# [[Khoa học thực nghiệm]]
# [[Phương pháp luận khoa học]]<ref>{{chú thích sách|title=The History of Physics|year=2012|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=9781448873715|page=39|author=Anne Rooney|chapter=Ibn Al-Haytham|quote=As a rigorous experimental physicist, he is sometimes credited with inventing the scientific method.}}</ref>
# [[Nhận thức trực quan]]
# [[Lý thuyết thực nghiệm về nhận thức]]
# [[Tâm lý học động vật]]<ref>{{chú thích sách|title=The Oxford Handbook of the History of Psychology: Global Perspectives|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195366556|page=449|editor=David B. Baker|quote=As shown earlier, Ibn al-Haytham was among the first scholars to experiment with animal psychology.}}</ref>
|author_abbrev_bot =
|author_abbrev_zoo =
|influences =
|influenced =
|prizes =
|religion =
|footnotes =
|signature =
}}
'''Abū ʿ Ali al-Hasan ibn al-Hasan ibn al-Haytham''' ([[tiếng Ả Rập]]: أبو علي, الحسن بن الحسن بن الهيثم), thường được biết đến là '''ibn al-Haytham''' (tiếng Ả Rập: ابن الهيثم), được [[tiếng Latin|Latin]] hóa là '''Alhazen''' hoặc '''Alhacen''' là [[nhà toán học]], [[nhà thiên văn học]], [[nhà triết học]] Ả Rập.<ref>''Science, Medicine and Technology'', Ahmad Dallal, '''The Oxford History of Islam''', ed. John L. Esposito, (Oxford University Press, 1999), 192;"''Ibn al-Haytham (d. 1039), known in the West as Alhazan, was a leading Arab mathematician, astronomer, and physicist. His optical compendium, Kitab al-Manazir, is the greatest medieval work on optics''".</ref> Ông có nhiều đóng góp cho sự phát triển của [[khoa học Hồi giáo]] nói riêng và [[khoa học]] nói chung.
==Những đóng góp chính==
===Quang học===
Năm [[1000]], Alhazen nghiên cứu hiện tương [[phản xạ]] và [[khúc xạ]].<ref>Bài tập cơ bản và nâng cao [[vật lý]], [[Nguyễn Đức Hiệp]]-[[Lê Cao Phan]], xuất bản năm [[2006]], trang 209</ref> Năm [[1021]], Alhazen viết một cuốn sách về quang học (đó chính là Cuốn [[sách]] về quang học), và ông đưa một loạt các lập luận về sự nhìn cũng như kết luận rằng ánh sáng phải phát ra từ vật truyền đến [[mắt]] [[người]].<ref>{{Chú thích tạp chí
| last1 = Gross | first1 = CG
| title = The Fire That Comes from the Eye
| journal = Neuroscientist
| volume = 5
| pages = 58–49
| year = 1999
| doi = 10.1177/107385849900500108
}}</ref> Ông phát triển một phương pháp khoa học nhấn mạnh việc thực nghiệm để chứng minh điều đó. Ông chủ trì một nghiên cứu khoa học về tâm lý học thị giác và là nhà khoa học đầu tiên cho rằng sự nhìn diễn ra trong não bộ chứ không phải trong mắt. Ông chỉ ra rằng các thí nghiệm cá nhân có ảnh hưởng đến những gì con người nhìn thấy và cách mà họ nhìn thấy và sự nhìn cũng như tri giác là chủ quan. Điều này đã đi ngược hoàn toàn quan điểm của [[Plato]] cho rằng ánh sáng phát ra từ mắt. Do đó Alhazen cho rằng [[ánh sáng]] phải di chuyển với vận tốc hữu hạn,<ref>
{{chú thích tạp chí
|last=Hamarneh |first=S
|year=1972
|title=Review: Hakim Mohammed Said, ''Ibn al-Haitham''
|journal=Isis
|volume=63 |issue=1 |page=119
|doi=10.1086/350861
}}</ref><ref>
{{chú thích sách
|last=Lester |first=PM
|year=2005
|title=Visual Communication: Images With Messages
|pages=10–11
|publisher=Thomson Wadsworth
|isbn=0-534-63720-5
}}</ref> và tốc độ ánh sáng cũng biến đổi, giảm đi trong những vật liệu đặc hơn.<ref>
{{chú thích web
|first1=JJ
|last1=O'Connor
|authorlink1=John J. O'Connor (mathematician)
|first2=EF
|last2=Robertson
|authorlink2=Edmund F. Robertson
|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Haytham.html
|title=Abu Ali al-Hasan ibn al-Haytham
|work=MacTutor History of Mathematics archive
|publisher=Đại học St Andrews
|access-date =ngày 12 tháng 1 năm 2010
}}</ref> Ông cũng nghĩ rằng ánh sáng là một loại chất, lan truyền trên quãng đường đòi hỏi thời gian, ngay cả khi chúng ta không cảm nhận được.<ref>{{cite conference
|last=Lauginie
|first=P
|year=2005
|title=Measuring: Why? How? What?
|url=http://www.ihpst2005.leeds.ac.uk/papers/Lauginie.pdf
|book-title=Proceedings of the 8th International History, Philosophy, Sociology & Science Teaching Conference
|access-date =ngày 18 tháng 7 năm 2008
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070118034609/http://www.ihpst2005.leeds.ac.uk/papers/Lauginie.pdf
|archive-date = ngày 18 tháng 1 năm 2007 |url-status=dead
}}</ref> Ông cũng cho người ta thấy khả năng phóng đại của các kính. Alhazen được mệnh danh là cha đẻ của quang học.
===Thiên văn học===
Alhazen đã nghiên cứu các đặc điểm của [[Bức xạ Mặt Trời|ánh sáng Mặt Trời]] bằng các thí nghiệm với [[máy ảnh|camera]] trong [[buồng tối]] obscura, được miêu tả trong quyển ''Sách quang học'' (1021), và đã minh họa rằng [[Mặt Trời]] là nguồn cung cấp [[ánh trăng|ánh sáng cho Mặt Trăng]].<ref>{{chú thích
|first=G. J.
|last=Toomer
|title=Review: ''Ibn al-Haythams Weg zur Physik'' by Matthias Schramm
|journal=Isis
|volume=55
|issue=4
|date=December 1964
|year=1964
|pages=463–465 [463–4]
|doi=10.1086/349914
}}</ref>
===Toán học===
Alhazen đã giải thích cho [[định lý]] mà ngày nay được gọi là [[định lý Wilson]]: "Nếu ''(p-1)!+1'' chia hết cho ''p'' thì ''p'' là số nguyên tố" là điều hiển nhiên. Vì khi đó ''p'' sẽ nguyên tố cùng nhau với các số từ 1 đến ''p-1'', do đó nó không có ước nào khác ngoài 1 và chính nó. Xét đa thức g(x)= (x-1)*(x-2)*....*(x-(p-1)) và f(x)= g(x)-(xp-1-1)

Chiều ngược lại ta phải chứng minh "nếu ''p'' là số nguyên tố thì ''(p-1)!+1'' chia hết cho ''p''".

Ông cũng là người [[nghiên cứu]] đầu tiên về [[không gian ba chiều]]. Alhazen còn nhận ra rằng mọi [[số hoàn thiện|số hoàn chỉnh]] chẵn đều phải có dạng 2''n''−1(2''n'' − 1) khi 2''n'' − 1 là số nguyên tố, nhưng ông không thể chứng minh được kết quả này.<ref name="ReferenceA">{{MacTutor Biography|id=Al-Haytham|title=Abu Ali al-Hasan ibn al-Haytham}}</ref>
==Tưởng nhớ==
Tên của Alhazen được dùng để đặt cho [[tiểu hành tinh]]
[[59239 Alhazen]]
==Chú thích==
{{tham khảo}}

[[Thể loại:Sinh năm 965]]
[[Thể loại:Mất năm 1040]]
[[Thể loại:Nhà toán học Iraq]]
[[Thể loại:Nhà thiên văn Iraq]]
[[Thể loại:Nhà vật lý Iraq]]
[[Thể loại:Phương pháp khoa học]]
[[Thể loại:Nhà triết học khoa học]]

Ibn al-Haytham - Lịch sử thay đổi

imported>Arest128: Arest128 đã đổi Alhazen thành Ibn al-Haytham qua đổi hướng