imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2026-07-23T16:13:28Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Isabella của Parma
| tước vị = Infanta của Tây Ban Nha
| hình = Jean-Marc Nattier - Prinzessin Isabella von Bourbon-Parma (1741-1763).jpg
| ghi chú hình = Họa phẩm của Jean-Marc Nattier
| phối ngẫu = [[Joseph II của Thánh chế La Mã]] {{Vương miện}}
| con cái = {{plainlist|
*Nữ Công tước Maria Theresa
*Nữ Công tước Maria Christina
}}
| tên đầy đủ = Isabella Maria Luisa Antonietta Ferdinanda Giuseppina Giuseppa Saveria Dominica Giovanna
| kiểu hoàng tộc = Vương tộc
| hoàng tộc = [[Vương tộc Borbone-Parma|Nhà Borbone-Parma]] (khi sinh) <br>
[[Vương tộc Habsburg-Lothringen|Nhà Habsburg-Lothringen]] (hôn nhân)
| cha = [[Filippo I xứ Parma]] {{Vương miện}}
| mẹ = [[Louise Élisabeth của Pháp]]
| sinh = [[31 tháng 12]] năm [[1741]]
| nơi sinh = [[Cung điện Buen Retiro]], [[Madrid]], Tây Ban Nha
| mất = 27 tháng 11 năm 1763 (21 tuổi)
| nơi mất = [[Cung điện Schönbrunn]], [[Viên]], Áo
| nơi an táng = Lăng mộ Hoàng gia
| tôn giáo = [[Giáo hội Công giáo|Công giáo La Mã]]
}}
'''Isabel của Parma''' hay '''Isabella của Parma''' ([[Tiếng Tây Ban Nha|tiếng Tây Ban Nha:]] Isabel María Luisa Antonieta Fernanda Josefa Javiera Doménica Juana; [[tiếng Ý]]: Isabella Maria Luisa Antonietta Ferdinanda Giuseppina Giuseppa Saveria Dominica Giovanna; 31 tháng 12 năm 1741 - 27 tháng 11 năm 1763) là con cả của [[Filippo I của Parma]] và [[Louise Élisabeth của Pháp]], con gái của [[Louis XV của Pháp]] và [[Maria của Ba Lan]]. 18 tuổi, Isabella đã kết hôn với [[Joseph II của Thánh chế La Mã|Công tước Joseph]] của Áo nhưng cô khồng hề hạnh phúc, cô đã tìm thấy sự viên mãn hơn trong "tình bạn thân thiết" với em gái của Joseph là [[Maria Christina của Áo|Nữ Đại vương công Maria Christina]]. Từ sau ca sinh khó cô con gái Maria Theresa, sau đó là hai lần sẩy thai, ảnh hưởng đến tinh thần của cô, và cô qua đời ngay sau khi sinh một đứa con gái chết lưu khác.

Isabella được biết đến rộng rãi với những gì được cho là một mối tình lãng mạn, những bức thư tai tiếng do Isabella viết cho Nữ Đại Công tước Maria Christina. Họ đã trao đổi 200 bức thư và "phôi" khi ở tòa án. Những từ như "Thiên thần thân yêu của tôi" hay "Kho báu quý giá nhất của tôi" <ref>[https://boisdejasmin.com/2017/03/im-dying-of-love-for-you-the-letters-of-isabella-von-parma.html ""I'm Dying of Love for You": The Letters of Isabella von Parma "]. ''Bois de Jasmin''. Ngày 9 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2022</ref> chứng tỏ Isabella yêu mến Maria Christina.

== Cuộc sống ==
[[Tập tin:Isabella di Parma and Maria Isabella di Neapoli.jpg|trái|nhỏ|Isabel với em họ Maria Isabel của Naples và Sicilia đang chơi với một chú chó trong bức tranh ''[[Family of Philip V]]'', được vẽ năm 1743 bởi Louis Michel van Loo.]]
''Isabel María Luisa Antonieta Fernanda Josefa Javiera Doménica Juana'' được sinh tại [[Cung điện Buen Retiro]] ở Madrid,<ref name=":1">{{Chú thích web |title=Biography of the melancholy Princess Isabella of Parma (1741-1763), wife of the Emperor Joseph II |url=https://www.madmonarchs.nl/madmonarchs/isabella/isabella_bio.htm |access-date=2026-06-30 |website=www.madmonarchs.nl}}</ref> Isabel là một Infanta của Tây Ban Nha, bà lớn lên tại triều đình Madrid dưới sự chăm sóc của ông bà nội là Quốc vương [[Felipe V của Tây Ban Nha]] và Vương hậu [[Elisabetta Farnese|Elisabeth Farnese]], người có ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình giáo dục và hình thành tính cách của bà.<ref name=":2">{{Chú thích web |last=Jansen |first=Sharon L. |title=Isabella of Parma: "The Fate of Princesses" |url=https://www.monstrousregimentofwomen.com/2023/12/isabella-of-parma-fate-of-princesses.html |access-date=2026-06-30}}</ref> Cha bà là Vương tử [[Filippo I xứ Parma|Filippo của Tây Ban Nha]], còn mẹ là [[Louise Élisabeth của Pháp]], trưởng nữ của Quốc vương [[Louis XV của Pháp]] và Vương hậu [[Maria của Ba Lan|Maria Leszczyńska]]. Khi Isabel chào đời, mẹ bà mới mười bốn tuổi.<ref name=":1" />

Trong phần lớn thời thơ ấu, cha bà thường xuyên vắng mặt; ông rời Tây Ban Nha vào năm 1742 và chỉ trở về khi Isabel khoảng tám tuổi. Mẹ bà tuy quan tâm đến việc giáo dục con gái nhưng khá nghiêm khắc và giữ khoảng cách về tình cảm, áp dụng kỷ luật từ khi Isabel mới ba tuổi. Dẫu vậy, Isabel vẫn là một cô bé hoạt bát, giàu trí tưởng tượng, thích tự nghĩ ra các trò chơi và đôi khi làm vỡ đồ đạc vì quá hiếu động.<ref name=":2" />[[Tập tin:Isabelle de Bourbon, infante de Parme by Jean-Marc Nattier 001.jpg|nhỏ|Isabel năm 1749, vẽ bởi Jean-Marc Nattier]]Cuộc hôn nhân của cha mẹ Isabel không hạnh phúc và trong gần mười năm đầu đời bà vẫn là con một. Mặc dù mối quan hệ giữa hai mẹ con không phải lúc nào cũng gần gũi, Isabel vẫn rất yêu quý Louise Élisabeth. Khi mẹ qua đời vì bệnh đậu mùa vào năm 1759, bà vô cùng đau buồn và từ đó luôn mang trong lòng linh cảm rằng mình cũng sẽ chết khi còn trẻ.

Sau [[Hiệp ước Aix-la-Chapelle (1748)|Hiệp ước Aix-la-Chapelle]] năm 1748, khi cha bà được trao [[Công quốc Parma]], Isabel cùng mẹ rời Tây Ban Nha để sang Ý. Trên đường đi, hai mẹ con lưu lại triều đình Pháp tại Cung điện Versailles trong khoảng mười tháng, từ tháng 1 đến tháng 10 năm 1749. Tại đây, Isabel, khi ấy bảy tuổi, được ông bà ngoại Louis XV và Maria Leszczyńska cùng nhiều người thân hết mực yêu thương. Khoảng thời gian sống ở Versailles đã bù đắp phần nào sự thiếu thốn tình cảm trong tuổi thơ, đồng thời giúp bà tiếp xúc với nền văn hóa và đời sống trí thức rực rỡ của triều đình Pháp. Isabel được học [[tiếng Pháp]], [[nghệ thuật]] và các nghi thức cung đình, những nền tảng góp phần hình thành khả năng sử dụng nhiều ngôn ngữ cũng như niềm yêu thích [[triết học]] của bà sau này.

Ngày 6 tháng 10 năm 1749, Isabel và mẹ rời Versailles để tiếp tục hành trình sang Ý, đến Parma vào ngày 20 tháng 11 cùng năm. Chuyến đi qua Tây Ban Nha, Pháp và Ý giúp bà làm quen với nhiều truyền thống quân chủ khác nhau, đồng thời rèn luyện khả năng thích nghi trong bối cảnh châu Âu đang có nhiều biến động chính trị.

Tại Parma, hai mẹ con chuyển vào sinh sống tại Cung điện Colorno và Cung điện Vườn, trong bối cảnh công quốc còn nghèo nàn và nhiều cung điện của [[nhà Farnese]] đã xuống cấp. Năm 1751, Isabel có thêm hai em là [[Ferdinando I xứ Parma|Ferdinando]] và [[María Luisa của Parma|María Luisa]], bà thường đảm nhận việc chăm sóc các em. Tuy nhiên, cuộc sống gia đình vẫn thiếu sự gắn kết vì mẹ bà thường xuyên trở về Pháp, còn cha bà phần lớn thời gian sống tách biệt. Điều đó khiến Isabel lớn lên trong cảm giác cô đơn, dù gia đình đã có thêm các em nhỏ.<ref>{{Chú thích web |date=2023-12-04 |title=Isabella of Parma, Archduchess of Austria {{!}} Unofficial Royalty |url=https://www.unofficialroyalty.com/isabella-of-parma-archduchess-of-austria-1st-wife-of-joseph-i-holy-roman-emperor/ |access-date=2026-06-30 |language=en-US}}</ref>

Việc định cư tại Parma cũng đưa Isabel tiếp xúc với di sản văn hóa [[Phục Hưng|Phục hưng]] của Ý và các [[Thời kỳ Khai Sáng|tư tưởng Khai sáng]] đang phát triển mạnh ở miền bắc bán đảo. Bà được học [[âm nhạc]], [[văn học]] và triết học đạo đức, mở rộng nền giáo dục vốn chịu ảnh hưởng của truyền thống Tây Ban Nha và văn hóa Pháp. Tuy nhiên, Isabel không thích khí hậu thất thường của Parma và cho rằng người dân nơi đây khá thô lỗ. Sau này, khi rời Parma đến [[Viên|Vienna]] vào năm 1760, bà thừa nhận mình cảm thấy nhẹ nhõm vì đã rời khỏi nơi ấy. Chuyến hành trình từ Tây Ban Nha đến Pháp rồi sang Ý năm 1749 được xem là bước ngoặt quan trọng, giúp Isabel mở rộng tầm nhìn và hình thành nền tảng văn hóa đa dạng, có ảnh hưởng sâu sắc đến con người bà trong những năm trưởng thành.<ref name=":2" />[[Tập tin:Joseph II als Thronfolger.jpg|nhỏ|Chồng của Isabel, Đại vương công Joseph. ]]

=== Hôn nhân ===
Năm 1760, khi vừa tròn 18 tuổi, Isabel được sắp đặt kết hôn với Đại vương công Joseph của Áo, con trai cả và là người thừa kế của Hoàng hậu [[Maria Theresia của Áo|Maria Theresia]]. Lễ cưới theo hình thức ủy quyền được cử hành tại Nhà thờ Chính tòa Padua. Sau đó, Isabel chia tay gia đình và lên đường sang Áo trong một đoàn rước long trọng dưới sự hộ tống của [[Josef Wenzel I xứ Liechtenstein|Josef Wenzel I, Thân vương xứ Liechtenstein]]. Hôn lễ chính thức được diễn ra tại Vienna vào ngày 16 tháng 10 năm 1760, với các nghi lễ và lễ hội kéo dài nhiều ngày; sự kiện cũng được ghi lại trong các tác phẩm của [[Martin van Meytens]].<ref>[https://www.habsburger.net/en/persons/habsburg/isabella-parma Isabella of Parma]''. Die Welt der Habsburger.''</ref>

Joseph là một thanh niên nghiêm túc, chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Khai sáng và đặc biệt yêu thích các triết gia Pháp. Isabel cũng có nền học vấn xuất sắc; bà không say mê những tiểu thuyết tình cảm mà yêu thích các tác phẩm của [[Jacques-Bénigne Bossuet]] và [[John Law]], có thể giải những bài toán khó và là một nghệ sĩ vĩ cầm tài năng. Trái với tính cách dè dặt và ít nói của Joseph trước phụ nữ, Isabel luôn cố gắng hết sức để khiến chồng cảm thấy thoải mái và hạnh phúc khi ở bên mình. Bà từng viết:<ref name=":1" /><blockquote>"Người ta phải luôn nói sự thật với chàng trong mọi việc và luôn đối xử với chàng bằng sự dịu dàng, ân cần."</blockquote>Mặc dù cuộc hôn nhân được sắp đặt vì mục đích chính trị, Joseph nhanh chóng yêu say đắm người vợ trẻ của mình. Tuy nhiên, tình cảm của Isabel không nồng nhiệt như chồng.<ref name=":1" /> Dù được cả triều đình Vienna yêu mến nhờ vẻ đẹp, trí tuệ và sức quyến rũ, bà ngày càng trở nên khép kín sau khi kết hôn và không lâu sau đã rơi vào trạng thái u sầu, trầm cảm.

=== Mối quan hệ với Maria Christina ===
[[Tập tin:Bencini - Archduchess Marie Christine of Austria.png|nhỏ|354x354px|Em chồng của Isabel, [[Maria Christina của Áo|Nữ Đại Vương Công Maria Christina của Áo]].]]

Đại vương công phu nhân đã dành phần lớn thời gian của mình trong triều đình Viên với em gái của chồng, [[Maria Christina của Áo|Nữ Đại Vương Công Maria Christina]]. Hai người phụ nữ dường như đã có một mối tình lãng mạn.<ref>Simon Sebag Montefiore, ''Catherine the Great and Potemkin: The Imperial Love Affair,'' London, 2010</ref><ref>Justin C. Vovk, ''In Destiny's Hands: Five Tragic Rulers, Children of Maria Theresa'', USA, 2010</ref> Trong vài năm Isabel và Maria biết nhau, họ đã trao đổi 200 bức thư và "phôi thư" khi sống tại cùng một triều đình.<ref>Archives Nationales de Vienne, Autriche; Der Gruftwächter, play by Kafka; Simon Sebag Montefiore, ''Catherine the Great and Potemkin: The Imperial Love Affair,'' London, 2010</ref><ref>ustin C. Vovk, ''I [https://books.google.com.vn/books?id=8xmn-dB6iXkC&redir_esc=y n Destiny's Hands: Five Tragic Rulers, Children of Maria Theresa]'', USA, 2010</ref> Họ dành nhiều thời gian bên nhau đến mức được so sánh với [[Orpheus]] và [[Eurydice]].

Isabel và Maria đã gắn kết với nhau không chỉ bởi sở thích chung về [[âm nhạc]] và [[nghệ thuật]] mà còn bởi tình yêu thương sâu sắc.<ref>Farquhar, Michael (2001). ''A Treasury of Royal Scandals: The Shocking True Stories of History's Wickedest, Weirdest, Most Wanton Kings, Queens, Tsars, Popes, and Emperors''. Penguin Books. pp. 91. ISBN <bdi>9780140280241</bdi>.</ref> Tuy nhiên Isabella không hạnh phúc trong mối tình này. Đối với cô, đó là niềm đam mê lớn của cuộc đời cô, trong khi đối với Maria Christina, rõ ràng đó chỉ là một trong những sự gắn bó với một người phụ nữ mà nhiều cô gái hình thành trước khi họ kết hôn. Isabel đau buồn không chỉ vì cô yêu Maria Christina hơn chị dâu của mình, mà còn bởi vì nó có nghĩa là một căng thẳng thần kinh để che giấu cuộc đấu tranh tình cảm này với chồng cô. Xung đột liên tục của Isabel giữa ý thức về nghĩa vụ làm vợ của hoàng tử và tình cảm của cô với Maria Christina khiến cô cảm thấy tội lỗi, và điều này có ảnh hưởng tai hại đến sức khỏe tâm thần của cô. Vấn đề trước mắt cô dường như không thể giải quyết được và càng ngày, ý nghĩ về cái chết chiếm trọn tâm trí cô và dường như là lối thoát duy nhất khỏi sự bế tắc trong tình cảm của cô.<ref name=":0">Margaret Goldsmith (1936). [https://www.univie.ac.at/elib/index.php?title=Maria_Theresia_of_Austria_-_Margaret_Goldsmith_-_1935 "Maria Theresia of Austria"]. ''univie.ac.at''. Retrieved 16 February 2018.</ref>

Isabel đã dành phần lớn thời gian khi cô bị tách khỏi chị dâu để viết thư cho cô. Họ đã viết những bức thư dài cho nhau, trong đó họ tiết lộ tình cảm của mình. Trong khi những bức thư của Maria Christina cho thấy bản chất vui vẻ của cô, cảm xúc của Isabel lẫn lộn và trong cách thể hiện tình cảm của cô, thể hiện một sự bi quan nhất định, phản ánh nỗi ám ảnh ngày càng tăng của cô về cái chết.<ref name=":0" />

Trong một bức thư như vậy, Isabel đã viết:

: "''Chị viết thư cho em một lần nữa, cô em xấu xa, mặc dù chị chỉ vừa mới rời bỏ em. Chị không thể chờ đợi để biết số phận của mình, và để tìm hiểu xem em có coi chị là người xứng đáng với tình yêu của em không, hay liệu em có muốn ném chị vào sông không. Chị không thể chịu đựng được sự bấp bênh này, chị không thể nghĩ gì khác ngoài việc chị yêu đến điên cuồng. Giá như chị biết tại sao lại như vậy, vì chị tàn nhẫn đến mức không nên yêu em, nhưng chị'' ''lại không thể giúp gì cho bản thân mình''".

Trong một bức thư khác, cô viết: "''Chị được cho biết rằng một ngày bắt đầu với Chúa. Tuy nhiên, chị bắt đầu một ngày bằng cách nghĩ đến đối tượng của tình yêu mình, vì chị không ngừng nghĩ đến cô ấy''".

Chỉ những bức thư của Isabel được giữ lại; những cái khác bị Maria Christina phá hủy sau khi cô qua đời.

=== Mang thai và trầm cảm ===
[[Tập tin:Baldrighi, attributed to - Princess Isabella of Parma.png|nhỏ|Một bức chân dung của Isabel trong chiếc áo choàng màu hồng và trắng (bức chân dung do [[Giuseppe Baldrighi]] thực hiện)]]
[[Tập tin:Isabella of Parma - Royal Palace of Turin.png|trái|nhỏ|Bức chân dung của Isabel, bởi nghệ sĩ vô danh (khoảng 1758-1759).]]
Tuy nhiên, là vợ của người thừa kế ngai vàng, Isabella biết rằng nhiệm vụ của cô là sinh ra một người thừa kế khỏe mạnh. Mặc dù vậy, cô đã nảy sinh tình cảm bất mãn đối với chồng mình, thúc đẩy bởi sự lo lắng về sự gần gũi tình dục và khả năng mang thai.

Vào cuối năm 1761, một năm sau khi kết hôn, Isabella mang thai. Đó là một thai kỳ đặc biệt khó khăn, và do đó Isabella phải chịu đựng các triệu chứng của bệnh tật, u uất và kéo dài nỗi sợ hãi về cái chết. Joseph, say mê và thiếu kinh nghiệm, không hiểu hết được nỗi khổ của vợ mình. Vào ngày 20 tháng 3 năm 1762, sau chín tháng căng thẳng về tinh thần và thể chất, Isabella hạ sinh một cô con gái mà họ đặt tên là Maria Theresia. Isabella nằm liệt giường trong 6 tuần sau khi sinh.

Vào tháng 8 năm 1762 và tháng 1 năm 1763 Isabel bị hai lần sẩy thai riêng biệt khiến tinh thần của cô thêm trầm trọng, khiến cô rơi vào tình trạng trầm cảm ăn mòn ý chí sống.

Năm 1763, Isabella đang mang thai một bé gái được sáu tháng thì bị mắc bệnh đậu mùa. Điều này dẫn đến một cuộc chuyển dạ sinh non kết thúc bằng cái chết của đứa trẻ, đứa trẻ được đặt tên là Maria Christina một cách vội vàng sau khi Isabel vài giờ sau khi sinh. Tổng cộng, trong số bốn trường hợp mang thai, chỉ có một đứa trẻ sống sót trong giai đoạn sơ sinh.<ref>Trong lịch sử, sinh con là nguyên nhân tử vong hàng đầu đối với phụ nữ, với tỷ lệ 1: 5, cho đến giữa thế kỷ 20.</ref>[[Tập tin:Wien - Kapuzinergruft, Maria-Theresia-Gruft (4).JPG|nhỏ|Phòng quan tài phía tây trong [[Hầm mộ Hoàng gia]]. Cái ở giữa là của Isabel.]]

=== Cuối đời ===
Isabel qua đời tại Cung điện Schönbrunn vào năm 1763, một tuần sau khi sinh. Cô được chôn cất trong hầm của Hoàng hậu Maria Theresia ở [[Hầm mộ Hoàng gia]] ở Viên. Joseph không thể tìm thấy sự an ủi và không phục hồi sau cái chết của vợ mình.

Cuộc hôn nhân thứ hai của ông (tháng 1 năm 1765 - tháng 5 năm 1767) với [[Maria Josepha của Bayern|Maria Josepha xứ Bayern]] không hạnh phúc và không sinh được con. Sau đó, vào tháng 8 năm 1765, cha chồng của Isabella là [[Franz I của Thánh chế La Mã|Franz I, Hoàng đế La Mã Thần thánh]] qua đời, và Joseph kế vị ông làm Hoàng đế La Mã Thần thánh với tước hiệu Joseph II.

Isabel đã dự đoán ngay cả trước khi qua đời rằng con gái của họ sẽ đi chung đường ngay sau đó. Những lời báo trước của cô đã được ứng nghiệm vào ngày 23 tháng 1 năm 1770, khi Nữ đại vương công Maria Theresia qua đời ở tuổi 7 do bệnh [[viêm màng phổi]]. Sự mất mát quá lớn đối với Joseph. Sau cái chết của đứa con duy nhất, Joseph ngày càng rút lui khỏi cuộc sống công cộng.
== Con cái ==
{| class="wikitable"
|+
!Tên
!Sinh
!Chết
!Ghi chú
|-
|[[Maria Theresia của Áo (1762-1770)|Maria Theresia]]
|20 tháng 3 năm 1762
|23 tháng 1 năm 1770
|Qua đời năm 7 tuổi vì bệnh viêm màng phổi.
|-
|Đứa bé chưa có tên
|Tháng 8 năm 1762
|Tháng 8 năm 1762
|Sẩy thai.
|-
|Đứa bé chưa có tên
|Tháng 1 năm 1763
|Tháng 1 năm 1763
|Sẩy thai.
|-
|Maria Christina
|22 tháng 11 năm 1763
|22 tháng 11 năm 1763
|Sinh non ba tháng và chết ngay sau khi sinh.
|}

== Tổ tiên ==
{{Ahnentafel top|width=100%}}
{{Ahnentafel-compact5
|boxstyle_1=background-color: #0FF;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|1. '''''{{Màu sắc|Blue|Isabel của Parma}}'''''
|2. [[Filippo I xứ Parma]]
|3. [[Louise Élisabeth của Pháp]]
|4. [[Felipe V của Tây Ban Nha]]
|5. [[Elisabetta Farnese]]
|6. [[Louis XV của Pháp]]
|7. [[Maria Leszczyńska của Ba Lan]]
|8. [[Louis của Pháp, Đại Trữ quân|Louis của Pháp]]
|9. [[Maria Anna Victoria xứ Bayern]]
|10=10. [[Odoardo Farnese xứ Parma]]
|11=11. [[Dorothea Sophie xứ Neuburg]]
|12=12. [[Louis của Pháp, Tiểu Trữ quân|Louis, Công tước xứ Bourgogne]]
|13=13. [[Maria Adelaide của Savoia]]
|14=14. [[Stanisław Leszczyński]]
|15=15. [[Katarzyna Opalińska]]
|16=16. [[Louis XIV của Pháp]]
|17=17. [[María Teresa của Tây Ban Nha]]
|18=18. [[Ferdinand Maria, Tuyển hầu tước xứ Bavaria]]
|19=19. [[Henriette Adelaide của Savoy]]
|20=20. [[Ranuccio II Farnese, Công tước xứ Parma]]
|21=21. [[Isabella d'Este]]
|22=22. [[Philip William, Tuyển hầu tước Palatine]]
|23=23. [[Elisabeth Amalie của Hesse-Darmstadt]]
|24=24. [[Louis, Thái tử của Pháp]]
|25=25. [[Maria Anna Victoria của Bayern]]
|26=26. [[Vittorio Amadeo II của Sardegna]]
|27=27. [[Anne Marie của Orléans]]
|28=28. [[Rafał Leszczyński]]
|29=29. [[Anna Jabłonowska]]
|30=30. [[Jan Karol Opaliński]]
|31=31. [[Zofia Czarnkowska]]
|border=1}}
{{Ahnentafel bottom}}

== Chú thích ==
{{tham khảo}}

== Tham khảo ==

* [https://boisdejasmin.com/2017/03/im-dying-of-love-for-you-the-letters-of-isabella-von-parma.html ""I'm Dying of Love for You" : The Letters of Isabella von Parma".] ''Bois de Jasmin''. 9 March 2017. Retrieved 5 February 2022.
* [https://www.habsburger.net/en/persons/habsburg/isabella-parma "Isabella of Parma"]. ''Die Welt der Habsburger''. Retrieved 6 February 2022.Justin C. Vovk, ''In Destiny's Hands: Five Tragic''
* ''Rulers, Children of Maria Theresa'', USA, 2010'''^''' Archives Nationales de Vienne, Autriche; Der Gruftwächter, play by Kafka;
* Simon Sebag Montefiore, ''Catherine the Great and Potemkin: The Imperial Love Affair,'' London, 2010
* Justin C. Vovk, ''[https://books.google.com.vn/books?id=8xmn-dB6iXkC&redir_esc=y In Destiny's Hands: Five Tragic Rulers, Children of Maria Theresa]'', USA, 2010Farquhar, Michael (2001). ''A''
* Farquhar, Michael (2001). [[iarchive:treasuryofroyals00farq/page/91/mode/2up|''Treasury of Royal Scandals: The Shocking True Stories of History's Wickedest, Weirdest, Most Wanton Kings, Queens, Tsars, Popes, and Emperors''.]] Penguin Books. pp. 91. [[ISBN]] <bdi>9780140280241</bdi>.
* Margaret Goldsmith (1936). [https://www.univie.ac.at/elib/index.php?title=Maria_Theresia_of_Austria_-_Margaret_Goldsmith_-_1935 "Maria Theresia of Austria"]. ''univie.ac.at''. Retrieved 16 February 2018.
* [https://royalcentral.co.uk/features/melancholy-princess-isabella-of-parma-102403/ "Melancholy Princess: Isabella of Parma"]. ''Royal Central''. 14 May 2018. Retrieved 5 February 2022.
* [https://web.archive.org/web/20141231164751/http://www.hugoschwyzer.net/2012/05/25/mens-desire-womens-death-do-historical-rates-of-maternal-death-affect-our-views-of-sexuality-today/ "Unsurped title"]. Archived from the original on 26 June 2014.
* ''[https://books.google.com.vn/books?id=AINPAAAAcAAJ&pg=PA96&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans]'' [''Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living''] (in French). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. p. 96.

== Liên kết ngoài ==

* [https://www.habsburger.net/en/persons/habsburg/isabella-parma Isabella of Parma | Die Welt der Habsurger]
* [https://boisdejasmin.com/2017/03/im-dying-of-love-for-you-the-letters-of-isabella-von-parma.html “I’m Dying of Love for You”: The Letters of Isabella von Parma]
* [https://royalcentral.co.uk/features/melancholy-princess-isabella-of-parma-102403/ Melancholy Princess: Isabella of Parma]

{{Vương nữ Tây Ban Nha}}
{{Công nữ Parma}}
{{Đại vương công phu nhân Áo}}

[[Thể loại:Vương nữ Tây Ban Nha]]
[[Thể loại:Công nữ Parma]]
[[Thể loại:Vương tộc Borbone-Parma]]
[[Thể loại:Vương tộc Habsburg-Lothringen]]
[[Thể loại:Sinh năm 1741]]
[[Thể loại:Mất năm 1763]]
[[Thể loại:Phụ nữ lưỡng tính]]
[[Thể loại:Chôn cất tại Imperial Crypt]]
[[Thể loại:Chết vì bệnh đậu mùa]]
[[Thể loại:Chết khi sinh con]]
[[Thể loại:Hoàng tộc LGBT]]
[[Thể loại:Người LGBT từ Tây Ban Nha]]
[[Thể loại:Người LGBT thế kỷ 18]]
[[Thể loại:Các ca tử vong do bệnh truyền nhiễm ở Áo]]
[[Thể loại:Quý tộc từ Marid]]
[[Thể loại:Công nữ]]

Isabel của Parma - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5