imported>InternetArchiveBot: Fixing 2 dead IA links per WP:DEADIABOOKLINKS (20260527dark)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

2026-05-27T09:58:04Z

Fixing 2 dead IA links per WP:DEADIABOOKLINKS (20260527dark)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

Trang mới

{{Infobox scientist
| name = Karen Uhlenbeck
| image = Uhlenbeck Karen 1982 (cropped).jpg
| image_size = 200px
| caption = Uhlenbeck năm 1982
| birth_date = {{Ngày sinh và tuổi|1942|08|24}}
| birth_place = [[Cleveland]], [[Ohio]], Hoa Kỳ
| death_date =
| death_place =
| citizenship =
| nationality = Hoa Kỳ
| ethnicity =
| fields = [[Nhà toán học]]
| workplaces = [[Đại học Texas tại Austin]] [[Đại học Chicago]] [[University of Illinois at Chicago]] [[University of Illinois at Urbana–Champaign]]
| education = [[Brandeis University]] ([[Doctor of Philosophy]]) [[Đại học Michigan]] ([[Cử nhân Khoa học Xã hội|BA]]) [[Đại học New York]]
| doctoral_advisor = [[Richard Palais]]
| academic_advisors =
| notable_students =
| known_for = [[Calculus of variations]] [[Phân tích hình học]] [[Minimal surface]] [[Yang–Mills theory]]
| author_abbrev_bot =
| author_abbrev_zoo =
| influences = [[Khâu Thành Đồng]]
| influenced =
| awards = [[MacArthur Fellowship]] [[Noether Lecture]] (1988) [[Huân chương Khoa học Quốc gia]] (2000) [[Giải Leroy P. Steele]] (2007) [[Giải Abel]] (2019)
| signature = 
| spouse = [[Olke C. Uhlenbeck]]
}}
'''Karen Keskulla Uhlenbeck''' (sinh ngày 24 tháng 8 năm 1942) là một nhà [[Nhà toán học|toán học]] người Mỹ. Bà là giáo sư danh dự môn toán tại [[Đại học Texas tại Austin|Đại học Texas ở Austin]], nơi bà giữ chức Chủ tịch Regents của Sid W. Richardson Foundation.<ref name="mactutor">{{MacTutor Biography}}</ref><ref name="asc">{{Chú thích tạp chí|title=Karen Uhlenbeck|url=http://www.agnesscott.edu/lriddle/women/uhlenbk.htm|publisher=[[Agnes Scott College]]}}.</ref><ref name="umich">{{Chú thích tạp chí|last=Katterman|first=Lee|date=ngày 6 tháng 12 năm 1999|title=Michigan Great Karen K. Uhlenbeck: Pioneer in mathematical analysis—and for women mathematicians|url=http://www.ur.umich.edu/9900/Dec06_99/12.htm|journal=The University Record|publisher=University of Michigan|access-date=ngày 19 tháng 12 năm 2014|archive-date=2011-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611021150/http://ur.umich.edu/9900/Dec06_99/12.htm}}</ref> Bà hiện là cộng tác viên của [[Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton|Viện Nghiên cứu Cao cấp]] và là học giả nghiên cứu cao cấp tại [[Đại học Princeton]].<ref name="CBS">{{Chú thích web|url=https://www.cbsnews.com/news/abel-prize-karen-uhlenbeck-a-woman-just-won-maths-nobel-prize-for-the-first-time-ever/|title=A woman just won the prize known as "math's Nobel" — for the first time ever|author=Garrand|first=Danielle|date=ngày 19 tháng 3 năm 2019|publisher=CBS News|access-date=ngày 19 tháng 3 năm 2019}}</ref>

Uhlenbeck đã giành [[giải Abel]] năm 2019 cho "những thành tựu tiên phong của bà về [[Phương trình vi phân riêng phần|phương trình vi phân từng phần]] hình học, lý thuyết máy đo và hệ thống tích hợp và cho tác động cơ bản của các nghiên cứu của bà đối với [[Giải tích toán học|giải tích]], [[hình học]] và [[vật lý toán học]]." <ref name="citation">{{Chú thích web|url=http://www.abelprize.no/c73996/binfil/download.php?tid=74095|title=Citation by the Abel Prize Committee|publisher=The Abel Prize|access-date=ngày 19 tháng 3 năm 2019|archive-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612182916/https://www.abelprize.no/c73996/binfil/download.php?tid=74095|url-status=dead}}</ref> Bà là người phụ nữ đầu tiên giành giải thưởng này.<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/2019/03/19/science/karen-uhlenbeck-abel-prize.html|title=Karen Uhlenbeck Is First Woman to Receive Abel Prize in Mathematics – Dr. Uhlenbeck helped pioneer geometric analysis, developing techniques now commonly used by many mathematicians.|last=Chang|first=Kenneth|date=ngày 19 tháng 3 năm 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=ngày 19 tháng 3 năm 2019}}</ref>

== Cuộc đời và sự nghiệp ==
Họ của Uhlenbeck, Keskulla, đến từ ''Keskküla'' và từ ông mình là [[người Estonia]].<ref>{{Chú thích web|url=http://celebratio.org/Uhlenbeck_K/article/634/|title=Interview with Karen Uhlenbeck|author=Allyn Jackson|year=2018|website=Celebratio Mathematica}}</ref> Uhlenbeck nhận [[Cử nhân Khoa học Xã hội|bằng cử nhân]] (1964) từ [[Đại học Michigan]].<ref name="mactutor">{{MacTutor Biography}}</ref><ref name="umich"/> Bà bắt đầu nghiên cứu sau đại học tại Viện Khoa học Toán học Courant tại [[Đại học New York]] và kết hôn với nhà sinh lý học [[Olke C. Uhlenbeck]] (con trai của nhà vật lý [[George Uhlenbeck]]) vào năm 1965. Khi chồng bà đến Harvard, bà đã chuyển đến cùng chồng và bắt đầu lại việc học tại Đại học Brandeis, và bà có bằng Thạc sĩ (1966) và [[Doctor of Philosophy|Ph.D.]] (1968) dưới sự giám sát của [[Richard Palais]].<ref name="mactutor" /><ref name="umich" /> Luận án tiến sĩ của bà có tựa đề là ''Vi phân biến đổi và phân tích tổng quan''.<ref>{{MathGenealogy|id=4834}}</ref>

Sau khi làm việc tạm thời tại [[Viện Công nghệ Massachusetts]] và [[Đại học California tại Berkeley|Đại học California, Berkeley]], và gặp khó khăn trong việc tìm kiếm vị trí cố định với chồng vì các quy tắc "chống gia đình trị", mà ngăn cản các Viện khoa học và trường đại học thuê cả chồng và vợ ngay cả trong các phòng ban riêng biệt của một trường đại học, bà đã đảm nhận một vị trí giảng viên tại Đại học Illinois tại Urbana-Champaign vào năm 1971.<ref>{{Chú thích sách|title=The History of Mathematics: A Brief Course|url=https://archive.org/details/historyofmathema0000cook_o3g3|last=Cooke|first=Roger|date=2005|publisher=Wiley-Interscience|isbn=978-0-471-44459-6|edition=2.|location=Hoboken, NJ|page=[https://archive.org/details/historyofmathema0000cook_o3g3/page/76 76]}}</ref> Tuy nhiên, bà không thích Urbana và chuyển đến Đại học Illinois tại Chicago năm 1976. Bà lại chuyển đến [[Đại học Chicago]] vào năm 1983 và đến [[Đại học Texas tại Austin]] với tư cách là Chủ tịch của Regents Sid W. Richardson Foundation vào năm 1988.<ref name="mactutor">{{MacTutor Biography}}</ref><ref name="asc"/><ref name="umich"/> Uhlenbeck hiện là giáo sư danh dự tại Đại học Texas ở Austin,<ref>{{Chú thích web|url=https://web.ma.utexas.edu/people/emeritus_faculty/|title=Mathematics Emeritus Faculty|publisher=University of Texas at Austin|access-date=ngày 19 tháng 3 năm 2019}}{{Liên kết hỏng|date = ngày 6 tháng 5 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> một cộng tác viên tại [[Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton|Viện Nghiên cứu Cao cấp]] và là học giả nghiên cứu cao cấp tại [[Đại học Princeton]].<ref name="CBS"/>

=== Nghiên cứu ===
Uhlenbeck là một trong những người sáng lập lĩnh vực [[giải tích hình học]], một nhánh của [[hình học vi phân]] nhằm nghiên cứu nghiệm của các [[phương trình vi phân]] và ngược lại.<ref>{{cite magazine |magazine=Quanta Magazine |url=https://www.quantamagazine.org/karen-uhlenbeck-uniter-of-geometry-and-analysis-wins-abel-prize-20190319/ |title=Karen Uhlenbeck, Uniter of Geometry and Analysis, Wins Abel Prize |first=Erica |last=Klarreich |authorlink=Erica Klarreich |date=ngày 19 tháng 3 năm 2019}}</ref> Bà cũng có những đóng góp vào [[lý thuyết trường lượng tử]] tô pô (topological quantum field theory) và các hệ khả tích (integrable systems).<ref name="mactutor" /><ref name="noether">{{Chú thích tạp chí |url=http://www.awm-math.org/noetherbrochure/Uhlenbeck88.html |title=Karen Uhlenbeck |website=Profiles of Women in Mathematics: The Emmy Noether Lectures |publisher=Association for Women in Mathematics |access-date=ngày 19 tháng 12 năm 2014 |archive-date=2015-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112115305/http://www.awm-math.org/noetherbrochure/Uhlenbeck88.html }}.</ref>

Cùng với Jonathan Sacks trong những năm đầu thập niên 1980, Uhlenbeck đã thiết lập lên các ước lượng đều được ứng dụng vào nghiên cứu các [[kỳ dị (toán học)|kỳ dị]] của [[ánh xạ điều hòa]] và chứng minh sự tồn tại của các nghiệm cục bộ trơn của các [[phương trình Yang–Mills–Higgs]] trong [[lý thuyết chuẩn]].{{ran|EMI}}{{ran|MIC}}{{ran|RSY}} Đặc biệt, Donaldson miêu tả bài báo viết chung với bà năm 1981 ''The existence of minimal immersions of 2-spheres''{{ran|EMI}} như là một "bài báo cột mốc... mà đã chứng tỏ rằng, bằng sự phân tích sâu sắc hơn, các lập luận biến phân vẫn có thể được sử dụng để chứng minh sự tồn tại kết quả tổng quát" cho các phương trình ánh xạ điều hòa.<ref name=notices-2019/>

Xây dựng trên những ý tưởng này, Uhlenbeck đã mở đầu một nghiên cứu có hệ thống về lý thuyết moduli cho các [[mặt cực tiểu]] trong các 3-[[đa tạp]] hyperbol (còn gọi là lý thuyết đa tạp con cực tiểu) trong bài báo năm 1983 của bà, ''Closed minimal surfaces in hyperbolic 3-manifolds''.<ref>{{chú thích tạp chí |title=Closed Minimal Surfaces in Cusped Hyperbolic three-manifolds |url= https://www.math.csi.cuny.edu/~huang/cusp-arx.pdf |last1=Huang |first1=Zheng |last2=Wang |first2=Biao |journal=Geometriae Dedicata |volume=189 |issue=1 |year=2017 |pages=37–57 |doi= 10.1007/s10711-016-0215-8 }}</ref>{{ran|CMS}}

Đặc biệt, trong bài viết về khảo sát hình học Yang-Mills [[Simon Donaldson]] đã miêu tả công trình của bà là cơ sở trong khía cạnh giải tích [[phép tính biến phân]] kết hợp với phiếm hàm Yang–Mills.<ref>{{chú thích web |title=Yang–Mills theory and Geometry |last=Donaldson |first=Simon K. |year=2005 |url=http://wwwf.imperial.ac.uk/~skdona/YMILLS.PDF}}</ref> Một khảo cứu rộng hơn các nghiên cứu của bà trong lĩnh vực phép tính biến phân được Simon Donaldson công bố trong tháng 3 năm 2019 trên tạp chí ''Notices of the American Mathematical Society''; Donaldson miêu tả nghiên cứu của Uhlenbeck, cùng với [[Shing-Tung Yau]], [[Richard Schoen]] và một số nhà toán học khác, phát triển {{quote|toàn bộ vòng tròn các ý tưởng và kỹ thuật bao hàm chiều của các tập kỳ dị, hàm monotone, kết quả "năng lượng nhỏ", mặt nón tiếp tuyến, vv. mà đã có tác động trên phạm vi lớn trong nhiều nhánh của hình học vi phân trong vài thập kỷ qua và tạo nên sự tập trung của nhiều hoạt động nghiên cứu hiện tại.<ref name=notices-2019>{{chú thích tạp chí |title=Karen Uhlenbeck and the Calculus of Variations|first=Simon |last=Donaldson |authorlink=Simon Donaldson|journal=Notices of the American Mathematical Society|volume=66 |issue=3 |year=2019 |pages=303–313|url=https://www.ams.org/journals/notices/201903/rnoti-p303.pdf |access-date =ngày 20 tháng 3 năm 2019 |doi= 10.1090/noti1806 }}</ref>}}

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
== Liên kết ngoài ==
* {{Thể loại Commons nội dòng|Karen Uhlenbeck}}
* {{Trang web chính thức|https://web.ma.utexas.edu/users/uhlen/|Karen K. Uhlenbeck's Home Page}}
* [https://web.ma.utexas.edu/users/uhlen/vita/pers.html A Personal Profile of Karen K. Uhlenbeck]
{{Người đoạt giải Abel}}
{{Winners of the National Medal of Science}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Giải thưởng MacArthur Fellows]]
[[Thể loại:Nhân vật còn sống]]
[[Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Michigan]]
[[Thể loại:Thành viên Học viện Mỹ thuật và Khoa học Mỹ]]
[[Thể loại:Sinh năm 1942]]

Karen Uhlenbeck - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Fixing 2 dead IA links per WP:DEADIABOOKLINKS (20260527dark)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot