imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2025-05-30T10:45:02Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Infobox diamond
| name = Koh-i-Noor
| image = Koh-i-Noor old version copy.jpg
| caption =
Bản sao thủy tinh của viên kim cương Koh-i-Noor nguyên bản (chụp từ Viện bảo tàng Reich der Kristalle tại Munich) đào được từ [[mỏ Kollur]].
| weight = {{convert|105,6|carat|g}}
| colour = Trắng
| cut =
| mine = [[Mỏ Kollur]], [[Guntur (huyện)]], [[Andhra Pradesh]] <ref>http://www.minelinks.com/alluvial/diamonds_1.html</ref>
| country = [[Ấn Độ]]
| cutter = Nghệ nhân Ý Hortenso Borgia
| found =
| owner = Thuộc [[British Crown Jewels]] tại Hoàng gia Anh
| value =
}}

'''Koh-i-Noor''' (có nghĩa là ''<nowiki>''Mountain of Light'' (''</nowiki>Ngọn Núi của Ánh Sáng")'' theo ngôn ngữ người [[Iran|Ba Tư]]), là một viên [[kim cương]] nổi tiếng với trọng lượng ban đầu 793 [[carat]] (khi chưa cắt) kể từ khi được tìm thấy, cách đây 3000 năm TCN. Nó được dùng làm quà tặng cho [[Victoria của Anh|Nữ vương Anh Victoria]] và được gắn lên [[vương miện]] hoàng gia. Sau khi [[Ấn Độ]] giành độc lập năm 1947, Koh-i-Noor đã là trung tâm của cuộc chiến giành quyền sở hữu giữa 4 bên: [[Anh]], [[Ấn Độ]], [[Pakistan]] và [[Afghanistan]], Ấn Độ kiên quyết đòi Anh trao trả lại viên kim cương.<ref name="vnexpress.net">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/the-gioi/an-do-doi-anh-tra-lai-vien-kim-cuong-tri-gia-hon-150-trieu-usd-3308953.html|title=Ấn Độ đòi Anh trả lại viên kim cương trị giá hơn 150 triệu USD|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref>
[[Tập tin:Crown of the Queen Mother replica at Royal Coster Diamonds exhibition.jpg|không|nhỏ|289x289px|Viên kim cương trên vương miện của vương hậu Anh, trưng bày tại [[Tháp Luân Đôn|Tháp London]].]]
'''Koh-i-Noor''' (với trọng lượng 186 carat) trở thành sở hữu của [[đế quốc Anh]] khi [[Ranjit Singh|Maharaja Ranjit Singh]] (người lập ra [[đế quốc Sikh]] nửa đầu thế kỷ 19) trao cho [[Công ty Đông Ấn Anh]] năm 1849 để dâng nên [[Victoria của Anh|Victoria]] sau khi Anh đánh bại người [[Đế quốc Sikh|Sikh]]. Hiện tại viên kim cương có trọng lượng 105,6 carat (sau lần cắt gọt cuối cùng) và được trưng bày tại [[Tháp Luân Đôn|Tháp London]] ở [[Luân Đôn]], [[Anh]].
[[Tập tin:Koh-i-Noor new version copy.jpg|nhỏ|222x222px|Bản sao mới của viên kim cương Koh-i-Noor.]]

== Lịch sử ==
[[Tập tin:Queen Victoria by Bassano.jpg|nhỏ|[[Victoria của Anh|Nữ vương Victoria]] của đế quốc Anh, người được dâng tặng viên kim cương.]]
Viên kim cương được tìm thấy ở vùng mỏ Golconda, khu vực [[Kollur, Guntur|Kollur]] thuộc [[Vương quốc Kakatiya]] (hiện nay thuộc bang [[Andhra Pradesh]], [[Ấn Độ]]), cùng với một viên khác giống nó, [[Daria-i-Noor|Darya-i-Noor]] (''"Biển ánh sáng"'')<ref name="thanhnien.vn">{{Chú thích web|url=https://thanhnien.vn/van-hoa/loi-don-gay-tranh-cai-ve-vien-kim-cuong-vo-gia-koh-i-noor-1028927.html|title=Lời đồn gây tranh cãi về viên kim cương vô giá Koh-i-Noor|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref> cách đây 3000 năm TCN.<ref name="ReferenceA">{{Chú thích web|url=https://thanhnien.vn/the-gioi/cuoc-chien-kim-cuong-mang-ten-koh-i-noor-695940.html|title=Cuộc chiến kim cương mang tên Koh-i-Noor|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref> Một số nguồn tin khác cho rằng kim cương này có tuổi đời hơn 5000 năm và còn có tên là ''Syamantaka''.<ref name="review.siu.edu.vn">{{Chú thích web|url=http://review.siu.edu.vn/van-hoa-xa-hoi/lich-su-dam-mau-cua-vien-kim-cuong-kohinoor/242/3087|title=Lịch sử đẫm máu của viên kim cương Kohinoor|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011080812/http://review.siu.edu.vn/van-hoa-xa-hoi/lich-su-dam-mau-cua-vien-kim-cuong-kohinoor/242/3087|archive-date=2019-10-11|url-status=dead|access-date=}}</ref>

Năm 1323, Koh-i-noor lần đầu bị sang tay bằng vũ lực. Ulugh Khan đánh chiếm Vương quốc Kakatiya và viên kim cương bị tước lấy. Qua tay nhiều vua chúa cho đến [[Babur]], vị hoàng đế đầu tiên của đế quốc [[Đế quốc Mogul|Mughal]].

Nó đã từng thuộc về hoàng đế rất nổi tiếng đó là [[Shah Jahan]] của Mughal (1592 - 1666), người đã cho xây dựng ngôi đền nổi tiếng [[Taj Mahal]].
[[Tập tin:Nadir Shah.gif|trái|nhỏ|Nadir Shah của Ba Tư, người lấy viên kim cương từ Ấn Độ và đặt cái tên Koh-i-Noor cho nó.]]
Năm 1739, [[Nader Shah|Nadir Shah]] của [[nhà Afsharid]], [[Iran]] đã giành được và đặt tên cho viên kim cương là ''Koh-i-Noor'' (tiếng Ba Tư nghĩa là ''"Ngọn núi của ánh sáng"'') sau cuộc chinh phạt Ấn Độ của [[đế quốc Ba Tư]], nhưng Koh-i-Noor được cho là không mang lại may mắn cho những người đàn ông nếu họ mang nó.<ref name="ReferenceA"/> Theo truyền thuyết, chỉ có các vị thánh hoặc phụ nữ mới có thể mang viên kim cương Koh-i-Noor trên người và bất cứ người phụ nữ nào mang nó sẽ có quyền lực tối thượng.<ref>{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/an-do-doi-anh-tra-lai-vien-kim-cuong-105-carat-999634.htm|title=Ấn Độ đòi Anh trả lại viên kim cương 105 carat|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref> Có người cho rằng vua Nadir Shah bị ám sát năm 1747 là ứng nghiệm lời nguyền của viên kim cương.<ref>{{Chú thích web|url=https://khoahoc.tv/nhung-kho-bau-bi-nguyen-rua-52309|title=Những kho báu bị nguyền rủa|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date =}}</ref>

Sau khi Nadir Shah băng hà, viên kim cương rơi vào tay của một trong số những tướng lĩnh của ông là [[Ahmad Shah Durrani]], người về sau trở thành vua [[Afghanistan]]. Năm 1809, một trong số những hậu duệ thừa kế của [[đế quốc Durrani]] đã buộc phải cống viên kim cương Koh-i-Noor cho vị vua [[đế quốc Sikh]] quyền lực tại [[Punjab]] là [[Maharaja Ranjit Singh]]. Tuy nhiên, người Sikh đã bị đánh bại bởi [[Đế quốc Anh|thực dân Anh]] trong 2 cuộc chiến tranh.

Năm 1849, sau khi tuyên bố [[Lahore]] là một phần của [[Đế quốc Anh]], Anh đã ra lệnh cho vua [[đế quốc Sikh]] dâng kim cương Koh-i-noor cho [[Victoria của Anh]]. Năm 1850, Maharaja đã dâng kim cương. Đây là lần cuối cùng Koh-i-Noor được sang tay như chiến lợi phẩm.
[[Tập tin:Portrait miniature of Ahmad Shah Durrani.jpg|trái|nhỏ|227x227px|Vua [[Ahmad Shah Durrani]] của Afganishtan - người giành được viên kim cương sau khi Nadir Shah chết.]]
Năm 1852, Koh-i-Noor đã được cắt để có trọng lượng hiện tại là 105,6 carat (so với trọng lượng ban đầu là 186 carat). Dù đã chi trả gần 8.000 [[bảng Anh]] cho việc cắt hơn 40% trọng lượng, [[Albrecht xứ Sachsen-Coburg và Gotha|Vương phu Albert]] (chồng Victoria của Anh), người giám sát việc gia công kim cương, vẫn chưa ưng ý với thành phẩm này.
[[Tập tin:Albert of Saxe-Coburg and Gotha - Project Gutenberg etext 13103.jpg|trái|nhỏ|[[Albrecht xứ Sachsen-Coburg và Gotha|Vương tế Albert]] - người ra lệnh cắt gọt viên kim cương.]]
Trong gần một ngàn năm, viên kim cương này chưa một lần bị bán mà chỉ sang tay như một chiến lợi phẩm hoặc trao đổi do sở thích.<ref name="review.siu.edu.vn"/>

Koh-i-Noor từng tỏa sáng khi ngự trên vương miện của [[Elizabeth Bowes-Lyon|Thái hậu Elizabeth]] (mẫu hậu của [[Elizabeth II|Nữ vương Elizabeth II]] - chủ nhân trước đó của [[cung điện Buckingham]]) tại lễ đăng quang của vua [[George VI của Anh|George VI]].

Năm 2002 khi Thái hậu Elizabeth qua đời, Koh-i-Noor lại có mặt trên chiếc vương miện được đặt ở quan tài của bà.<ref name="ReferenceA"/>
[[Tập tin:Queen Mother Carriage.jpg|nhỏ|Thái hậu [[Elizabeth Bowes-Lyon|Elizabeth]] của Anh - viên kim cương xuất hiện trên quan tài của bà.]]

== Định giá ==
Màu sắc, độ tinh khiết, kích thước và bề dày lịch sử đã khiến cho viên kim cương trở nên vô giá. Nó hiện được trang trí trên Vương miện hoàng gia Anh.

== Tranh chấp ==
Chính phủ của Ấn Độ, Pakistan, Iran và Afghanistan đã có những yêu cầu về quyền sở hữu viên kim cương này. Các nước này đã có những bằng chứng trong lịch sử rằng họ đã sở hữu Koh-i-Noor. Nhưng chính phủ Anh khẳng định việc họ có Koh-i-Noor là hợp pháp và không chấp thuận việc trả lại.<ref name="vnexpress.net"/>

== Những câu chuyện về viên kim cương ==

=== Các viên kim cương chị em ===
Theo lời đồn, Koh-i-Noor còn có 2 người chị em kết nghĩa nữa là [[Daria-i-Noor|Darya-i-Noor]] ''(Biển ánh sáng)'' (ước chừng từ 175 đến 195 carat) nay đang ở [[Tehran]] và [[Great Mughal Diamond]], được các nhà kim hoàn hiện đại tin chính là [[Orlov|viên ngọc Orlov]] nặng 189,9 carat nổi tiếng (hiện đang ở điện [[Kremlin Moskva|Kremlin]] thuộc về triều đại Catherine của [[Đế quốc Nga|Nga]]). Tất cả ba viên ngọc quý trên được mang ra khỏi Ấn Độ như chiến lợi phẩm trong cuộc xâm lăng của vua [[Iran|Ba Tư]] [[Nader Shah]] vào đất nước này năm 1739. Chỉ đến đầu thế kỷ 19 khi Koh-i-Noor đến [[Punjab]], nó mới bắt đầu đạt đến tiếng tăm ưu việt vượt 2 viên ngọc còn lại. <ref name="thanhnien.vn"/>

=== Lý do Koh-i-Noor bị cắt gọt ở Anh ===
Koh-i-Noor nguyên thủy khi chưa được cắt gọt bị lỗi khá lớn ngay ở giữa lõi viên ngọc, ngăn cản khả năng khúc xạ ánh sáng. Do đó [[Albrecht xứ Sachsen-Coburg và Gotha|Vương tế Albert]] (chồng của Nữ vương Anh Victoria) phải cho người cắt lại, làm viên ngọc bé lại, chỉ được xếp hạng lớn thứ 90 trên thế giới. Koh-i-Noor được trưng bày ở Tòa tháp London bên cạnh hai [[Viên kim cương Cullinan]] lớn hơn nhiều.

=== Trang trí trên ngai vàng ===
Theo các nhà sử học [[Iran]], [[Nader Shah|Nadir Shah]] của [[nhà Afsharid]] Ba Tư đã chiếm viên kim cương từ nhà vua [[Đế quốc Mogul|Mughal]] khi xâm lược Ấn Độ năm 1739, lúc ấy Koh-i-Noor được đính vào đầu chim công thiết kế trên chiếc ngai vàng [[Peacock Throne]], một bảo vật của đế chế Mughal.<ref name="thanhnien.vn"/>

== Trong văn học ==
Cặp đôi tác giả [[William Dalrymple]] và [[Anita Anand]] đã viết một cuốn sách về Koh-i-Noor với nhan đề "''Câu chuyện về viên kim cương ô nhục nhất thế giới"'' và được nhà Juggernaut xuất bản, tác phẩm tổng hợp những lời đồn chính về viên kim cương.<ref name="thanhnien.vn"/>

==Tham khảo==
{{tham khảo}}2. "Koh-i-Noor." ''Wikipedia, The Free Encyclopedia.''12 Jul. 2017. Web. Truy cập 20 Jul. 2017.{{sơ khai}}

[[Thể loại:Kim cương]]
[[Thể loại:Lời nguyền]]
[[Thể loại:Lịch sử Ấn Độ]]
[[Thể loại:Vương miện của Vương quốc Liên hiệp Anh]]

Koh-i-Noor - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5