imported>TheSecondFunnyYellowBot: Sửa lỗi ngày lưu trữ không khớp

2025-07-14T10:58:30Z

Sửa lỗi ngày lưu trữ không khớp

Trang mới

{{Thông tin nhân vật phong kiến
| tên gốc = 黎獫
}}

'''Lê Hiểm''' ([[chữ Nho]]: 黎獫; 1392 – 1436) hay '''Lê Kiệm'''<ref name="ĐVSKTT 10">[[Ngô Sĩ Liên]], ''[[Đại Việt sử ký toàn thư]]'', Bản kỷ, quyển 10, ''[[:wikisource:zh:大越史記全書/本紀卷之十|Lê hoàng triều kỷ]]''</ref> ([[chữ Nho]]: 黎儉) là tướng lĩnh, khai quốc công thần [[nhà Hậu Lê]] trong lịch sử Việt Nam.

== Thân thế ==
Theo các lệnh chỉ ban cấp ruộng đất vào thế kỷ 17, 18, Lê Hiểm cùng con trai là Lê Hưu (Lê Hiêu) là đại [[quan lang]] ở thôn Ngọc Châu, hương Lam Sơn, huyện Nga Lặc, trấn Thanh Hóa (nay là xã [[Kiên Thọ]], huyện [[Ngọc Lặc]], tỉnh [[Thanh Hóa]]).<ref>{{Harvnb|Phan Huy Lê, Phan Đại Doãn (1977)|p=138}}</ref> Sang thời Lê sơ, đất Ngọc Châu thuộc phủ [[Thiệu Thiên]].<ref name="nld">{{chú thích web|url=https://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/mot-dong-ho-luu-giu-23-cuon-sac-phong-co-quy-hiem-20160119215425078.htm|tiêu đề=Một dòng họ lưu giữ 23 cuốn sắc phong cổ quý hiếm|author=Tuấn Minh|website=Báo Người Lao Động|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20170527112455/https://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/mot-dong-ho-luu-giu-23-cuon-sac-phong-co-quy-hiem-20160119215425078.htm|ngày lưu trữ=2017-05-27|url-status=live|ngày=2017-05-27|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref name="baotanglichsu">{{chú thích web|url=http://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3096/68700/gia-toc-le-hiem-voi-khoi-nghia-lam-son-va-vuong-trieu-hau-le.html|tiêu đề=Gia tộc Lê Hiểm với khởi nghĩa Lam Sơn và vương triều Hậu Lê|author=Phạm Hoàng Mạnh Hà|website=[[Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (Việt Nam)|Bảo tàng Lịch sử Quốc gia]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200506163627/http://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3096/68700/gia-toc-le-hiem-voi-khoi-nghia-lam-son-va-vuong-trieu-hau-le.html|ngày lưu trữ=2020-05-06|url-status=live|ngày=2020-05-06|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://web.cema.gov.vn/modules.php?name=Content&op=details&mid=993|tiêu đề=Chính sách dân tộc của các Vương triều phong kiến Việt Nam|author=[[Phan Hữu Dật]]|author2=[[Lâm Bá Nam]]|website=Tạp chí điện tử Văn hoá Nghệ thuật|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200922204935/http://web.cema.gov.vn/modules.php?name=Content&op=details&mid=993|ngày lưu trữ=2020-09-22|url-status=live|ngày=2005-03-24|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://sknc.qdnd.vn/chuyen-xua-nay/600-nam-cuoc-tu-nghia-mua-xuan-o-lam-son-500826|tiêu đề=600 năm cuộc tụ nghĩa mùa xuân ở Lam Sơn|author=[[Lê Văn Lan]]|website=Nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20180117182853/https://sknc.qdnd.vn/chuyen-xua-nay/600-nam-cuoc-tu-nghia-mua-xuan-o-lam-son-500826|ngày lưu trữ=2018-01-17|url-status=live|ngày=2018-01-08|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Cuộc đời ==
Mùa đông, năm Bính Thân (1416), theo một số dị bản thì Lê Hiểm là một trong những người tham gia [[hội thề Lũng Nhai]].<ref>{{Harvnb|Phan Huy Lê, Phan Đại Doãn (1977)|p=133–134}}</ref><ref>{{Harvnb|Phan Huy Lê (2014)|p=209–212}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://thanhnien.vn/thoi-su/di-tim-dau-tich-hoi-the-lung-nhai-1169728.html|tiêu đề=Đi tìm dấu tích Hội thề Lũng Nhai|author=Ngọc Minh|website=[[Thanh Niên (báo)|Báo Thanh Niên]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210410125306/https://thanhnien.vn/thoi-su/di-tim-dau-tich-hoi-the-lung-nhai-1169728.html|ngày lưu trữ=2021-04-10|url-status=live|ngày=2020-01-09|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Năm Mậu Tuất (1418), Lê Lợi khởi nghĩa chống quân Minh.<ref>{{Harvnb|Hoàng Văn Lâu (1998)|p=240}}</ref> Theo tư liệu địa phương, Lê Hiểm ban đầu tham gia phụ trách hậu cần, đến cuối cuộc khởi nghĩa mới gia nhập lực lượng chiến đấu. Tháng 9 ({{abbr|âl|âm lịch}}) năm Đinh Mùi (1427), Lê Hiểm là tướng dưới quyền [[Lê Sát]], [[Lưu Nhân Chú|Lê Nhân Chú]], [[Lê Lãnh]], [[Đinh Liệt|Lê Liệt]], [[Lê Thụ]] tham gia [[Trận Chi Lăng – Xương Giang|trận Chi Lăng]]. Tháng 10 ({{abbr|âl|âm lịch}}), Lê Hiểm theo các tướng mai phục ở Phố Cát, tiêu diệt nhiều quân Minh, bức tử Thượng thư [[Lý Khánh]].<ref name="nld"/><ref name="baotanglichsu"/><ref name="vhds">{{chú thích web|url=https://vhds.baothanhhoa.vn/diem-den-xu-thanh/ve-noi-co-2-den-tho-duoc-xep-hang-di-tich-lich-su-van-hoa-quoc-gia/19914.htm|tiêu đề=Về nơi có 2 đền thờ được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa Quốc gia|author=Trung Lê|website=Văn hóa và đời sống - Chuyên trang của Báo Thanh Hóa|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210713102722/https://vhds.baothanhhoa.vn/diem-den-xu-thanh/ve-noi-co-2-den-tho-duoc-xep-hang-di-tich-lich-su-van-hoa-quoc-gia/19914.htm|ngày lưu trữ=2021-07-13|url-status=live|ngày=2021-06-15|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Tháng 4 ({{abbr|âl|âm lịch}}) năm Mậu Thân (1428), Lê Lợi lên ngôi vua, tức [[Lê Thái Tổ]], lập ra [[nhà Hậu Lê]].<ref>{{Harvnb|Hoàng Văn Lâu (1998)|p=293}}</ref> Lê Hiểm được ghi công trong Ngự danh, phong tước Hùng Sơn hầu.<ref name="baotanglichsu"/> Ngày 3 tháng 5 ({{abbr|âl|âm lịch}}) năm 1429, Lê Hiểm (Kiệm) là một trong 14 công thần được ban tước Đình thượng hầu, gồm: [[Nguyễn Chích|Lê Chích]], [[Lê Văn An]], [[Đinh Liệt|Lê Liệt]], [[Lê Thố]], [[Lê Lễ]], [[Trương Chiến|Lê Chiến]], [[Lê Khôi]], [[Lê Đính]], [[Lê Chuyết]], [[Trịnh Lỗi|Lê Lỗi]], [[Nguyễn Nhữ Lãm|Lê Nhữ Lãm]], [[Lê Sao]], Lê Kiệm, [[Phạm Lật|Lê Lật]].<ref>{{Harvnb|Hoàng Văn Lâu (1998)|p=300}}</ref> Một số nguồn chép rằng ông từng mang hàm Thái bảo, tước Hồng quốc công.<ref name="vhds"/>

Theo một số nguồn, Lê Hiểm mất năm 1436.<ref name="vhds"/> Ông được truy thụy Trung Định, an táng ở [[Lam Kinh]], phong Thượng đẳng phúc thần Đại vương. Gia tộc được hưởng bổng lộc 100 mẫu ruộng tại xã Phục Đội (nay là xã [[Tân Phúc, Nông Cống|Tân Phúc]], huyện [[Nông Cống]]).<ref name="nld"/><ref name="baotanglichsu"/>

== Thờ phụng ==
Xã Tân Phúc, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa có đền thờ Lê Hiểm.<ref>{{chú thích web|url=https://thanhhoa.gov.vn/portal/Pages/Di-tich-thang-canh-xu-Thanh.aspx|tiêu đề=Di tích thắng cảnh xứ Thanh|author=Ban Biên tập|website=Cổng thông tin điện tử tỉnh Thanh Hóa|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20160817004129/https://thanhhoa.gov.vn/portal/Pages/Di-tich-thang-canh-xu-Thanh.aspx|ngày lưu trữ=2016-08-17|url-status=live|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://vhnt.org.vn/tin-tuc/chan-dung-van-hoa/30470/di-tich-phung-tho-cac-nhan-vat-lich-su-cua-khoi-nghia-lam-son|tiêu đề=Di tích phụng thờ các nhân vật lịch sử của khởi nghĩa Lam Sơn|author=Hà Đình Hùng|website=Tạp chí điện tử Văn hoá Nghệ thuật|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20180315154956/http://vhnt.org.vn/tin-tuc/chan-dung-van-hoa/30470/di-tich-phung-tho-cac-nhan-vat-lich-su-cua-khoi-nghia-lam-son|ngày lưu trữ=2018-03-15|url-status=live|ngày=2017-08-16|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://ngoclac.thanhhoa.gov.vn/portal/Pages/2016-9-29/Tham-Ban-Bu-nghe-chuyen-nguoi-xua-kl56f6.aspx|tiêu đề=Thăm Bàn Bù nghe chuyện người xưa!|website=Trang thông tin điện tử huyện Ngọc Lặc|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210713104533/http://ngoclac.thanhhoa.gov.vn/portal/Pages/2016-9-29/Tham-Ban-Bu-nghe-chuyen-nguoi-xua-kl56f6.aspx|ngày lưu trữ=2021-07-13|url-status=live|ngày=2016-09-29|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref> Đền được xây dựng từ năm 1554. Tại đây có lưu giữ được 23 cuốn sắc phong cổ.<ref name="nld"/><ref name="vhds"/> Năm 1994, Đền thờ Lê Hiểm, Lê Hiêu được Nhà nước Việt Nam công nhận là [[Di tích Việt Nam|Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia]].<ref name="baotanglichsu"/><ref>{{chú thích web|url=https://dantri.com.vn/xa-hoi/di-tich-quoc-gia-gan-500-nam-tuoi-keu-cuu-1324003773.htm|tiêu đề=Di tích quốc gia gần 500 năm tuổi "kêu cứu"|author=Nguyễn Thùy|author2=Duy Tuyên|website=Báo điện tử Dân trí|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210713102826/https://dantri.com.vn/xa-hoi/di-tich-quoc-gia-gan-500-nam-tuoi-keu-cuu-1324003773.htm|ngày lưu trữ=2021-07-13|url-status=live|ngày=2011-12-12|ngày truy cập=2021-07-13|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Tham khảo ==
* [[Quốc sử quán (nhà Hậu Lê)|Quốc sử quán]], [[Ngô Sĩ Liên]] (chủ biên), ''[[Đại Việt sử ký toàn thư]]''.
** [[Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam|Viện Khoa học Xã hội Việt Nam]], [[Hoàng Văn Lâu]] (dịch và chú thích), [[Hà Văn Tấn]] (hiệu đính), ''Đại Việt sử ký toàn thư (Tập 2)'', Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1998.
*[[Phan Huy Lê]], [[Phan Đại Doãn]], ''Khởi nghĩa Lam Sơn'', Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1977.
*[[Phan Huy Lê]], ''Hội thề Lũng Nhai trong Khởi nghĩa Lam Sơn – Văn bản và người tham dự'', in trong ''25 năm Việt Nam học theo định hướng liên ngành'', Nhà xuất bản Thế giới, 2014. [https://repository.vnu.edu.vn/bitstream/VNU_123/95594/1/KY-0055.pdf Bản điện tử.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713102336/https://repository.vnu.edu.vn/bitstream/VNU_123/95594/1/KY-0055.pdf |date=2021-07-13 }}

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}
{{Khởi nghĩa Lam Sơn}}
{{thời gian sống|sinh=1392|mất=1436}}

[[Thể loại:Người Mường]]
[[Thể loại:Người Thanh Hóa]]
[[Thể loại:Võ tướng nhà Lê sơ]]
[[Thể loại:Hầu tước nhà Lê sơ]]

Lê Hiểm - Lịch sử thay đổi

imported>TheSecondFunnyYellowBot: Sửa lỗi ngày lưu trữ không khớp