imported>TheSecondFunnyYellowBot: /* Liên kết ngoài */ Thay thế bản mẫu trùng lặp, lỗi thời, Task 15: language icon template(s) replaced (1×);

2025-09-29T11:02:40Z

Liên kết ngoài: Thay thế bản mẫu trùng lặp, lỗi thời, Task 15: language icon template(s) replaced (1×);

Trang mới

{{Thông tin nhân vật
| name = 
| image = 
| alt = 
| caption =
| birth_name = 
| birth_date = 
| birth_place = [[Ngô Hưng]], [[Hồ Châu]], [[Chiết Giang]], [[Trung Quốc]]
| death_date = 784
| death_place =
| death_cause = [[Tử hình|Hành quyết]]
| nationality =
| other_names = Lý Dã, Lý Đãi, Lý Dụ
| occupation = Thi nhân, nữ đạo gia, kỹ nữ
| years_active =
| known_for =
| notable_works =
| chữ ký =
| website =
| giải thưởng =
| mẹ =
| nhiệm kỳ =
| cha =
| con cái =
| người hôn phối =
| đảng phái =
| kế nhiệm =
| tiền nhiệm =
| dân tộc =
| tiêu đề =
| cân nặng =
| chiều cao =
| quê quán =
| tổ chức =
| học vấn =
| học vị =
| quốc tịch =
| cư trú =
| an táng =
| tên gốc =
| cỡ hình =
| cỡ chữ ký =
}}
'''Lý Quý Lan''' (李贵蘭, mất 784), vốn tên là '''Lý Dã''' (李冶), có sách chép là '''Lý Dụ''' (李裕), '''Lý Đãi''' (李紿) là một nữ thi nhân, nữ đạo sĩ và kỹ nữ người Trung Quốc thời Trung Đường, nổi tiếng vì tài làm thơ xuất chúng cũng như sắc đẹp tuyệt trần.<ref name="LeeWiles">{{chú thích sách |last1=Lee |first1=Lily Xiao Hong |last2=Wiles |first2=Sue |title=Biographical Dictionary of Chinese Women: Tang Through Ming, 618–1644 |url=https://books.google.com/books?id=Cw0pAwAAQBAJ&pg=PA230 |year=2014 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-7656-4316-2 |pages=230–3}}</ref> Vào những năm loạn lạc cuối thời nhà Đường, Lý Quý Lan bị buộc tội phản quốc vì những bài thơ chê bai triều đình mà phản thần [[Chu Thử]] ép nàng phải viết. Nàng bị kết án tử hình và bị xử tử năm 784.<ref name="LeeWiles"/> Lý Quý Lan là một trong số ít nữ thi nhân thời Đường mà vẫn còn thơ tồn tại đến ngày nay.<ref name="Smith">{{chú thích sách |last=Smith |first=Bonnie G. |title=The Oxford Encyclopedia of Women in World History |url=https://books.google.com/books?id=EFI7tr9XK6EC&pg=RA2-PA127 |year=2008 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-514890-9 |pages=127–8}}</ref>

Lý Quý Lan cùng [[Tiết Đào]], [[Lưu Thái Xuân]] và [[Ngư Huyền Cơ]] được xưng làm "Đường triều Tứ đại nữ thi nhân" (四大女诗人).

== Tiểu sử ==
Lý Quý Lan sinh ra tại [[Ngô Hưng]], thuộc địa cấp thị [[Hồ Châu]], tỉnh [[Chiết Giang]] ngày nay.<ref name="LeeWiles"/> Ngay từ khi còn nhỏ, nàng đã yêu thích làm thơ và được cha nàng mô tả là "đặc biệt thông minh" khi lên sáu, sau khi ông đọc một bài thơ mà nàng đã viết.<ref name="LeeWiles"/> Tuy nhiên, ông cũng lo lắng là nàng sẽ lớn lên và trở thành một cô gái "lẳng lơ".<ref name="LeeWiles"/> Cha nàng khuyến khích nàng trau dồi khả năng văn chương của mình và tin rằng tài năng của Quý Lan sẽ bị lãng phí nếu phải đi lấy chồng.<ref name="Smith"/>

Là một kỹ nữ, Quý Lan đặc biệt được biết đến với "vẻ đẹp và sự duyên dáng", cũng như tài nghệ về thơ ca, âm nhạc và thư pháp. Nàng nổi tiếng trong giới văn học và kết giao với các nhà thơ nổi tiếng đương thời như [[Lưu Trường Khanh]], [[Hiểu Nhiên]] và [[Lục Vũ]].<ref>{{chú thích sách|title=You See My Heart. The Sacred and the Erotic in the Selected Works of T'ang Dynasty Poetesses: Li Ye, Yu Xuanji, and Xue Tao|last=|first=|publisher=ProQuest|year=2008|isbn=|location=|pages=}}</ref> Những tác phẩm của nàng đã được những người đương thời ca ngợi. Tuy nhiên nàng cũng phải mang tiếng xấu là người "lẳng lơ".

Trong một lần dự Hội thư. Các văn sĩ thích thơ văn đều tập trung đến đó, tình cờ Lý Quý Lan gặp lại Lục Vũ. Họ cùng uống rượu, ngâm thơ, nói chuyện. Hai người rất tâm đầu ý hợp, tình cảm sâu nặng. Cuối năm Đường Đại Lịch, triều đình hạ chiếu triệu Quý Lan vào cung để ngâm thơ, ca hát cho Đường Đại Tông nghe. Nàng ở lại cung điện khoảng một tháng, được hoàng đế đối xử xa hoa. Tuy nhiên, Quý Lan lại thích cuộc sống vô tư trước đây và được phép trở về nhà.<ref name="LeeWiles"/>

Năm 783, xảy ra binh biến Kinh Nguyên. [[Chu Thử]] tạo phản, chiếm được kinh thành Trường An rồi xưng đế. Chu Thử ép Lý Quý Lan viết thơ chê bai triều đình nhà Đường.<ref name="LeeWiles"/> Một năm sau, Chu Thử bị đánh bại, Đức Tông trở về kinh thành, có người đem chuyện đó cáo giác làm nhà vua nổi giận. Lý Quý Lan bị buộc tội phản quốc vì thơ phản Đường của nàng. Nàng bị kết án tử hình và bị xử tử năm 784.<ref name="LeeWiles"/>

== Tác phẩm tiêu biểu ==
Trong ''[[:zh:全唐詩|Toàn Đường thi]]'' thời [[nhà Thanh]] vẫn còn lưu lại 18 bài thơ của Lý Quý Lan. Một trong số đó là:
{| valign="top"
|
;相思怨
:人道海水深，
:不抵相思半。
:海水尚有涯，
:相思渺無畔。
:攜琴上高樓，
:樓虛月華滿。
:彈著相思曲，
:弦腸一時斷。
|
; Phiên âm
:''Nhân đạo hải thủy thâm,''
:''Bất để tương tư bán.''
:''Hải thủy thượng hữu nhai,''
:''Tương tư diểu vô bạn.''
:''Huề cầm thượng cao lâu,''
:''Lâu hư nguyệt hoa mãn.''
:''Đàn trước tương tư khúc,''
:''Huyền trường nhất thì đoạn.''
|
;Tương tư oán
:Người nói rằng nước biển sâu,
:Nhưng không bằng một nửa mối tương tư.
:Nước biển vẫn có bờ,
:Những nỗi nhớ thương chẳng có bến.
:Ôm đàn lên lầu cao,
:Lầu vắng chỉ có hoa và trăng đầy ắp.
:Khúc tương tư vừa dạo lên,
:Trong lòng bỗng như có sợi dây đứt.
|}

== Xem thêm ==
*Đường triều Tứ đại nữ thi nhân:
** [[Tiết Đào]]
** [[Ngư Huyền Cơ]]
** [[Lưu Thái Xuân]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|cột=}}

== Liên kết ngoài ==
* [http://digital.wustl.edu/redbrush/browse.html Thơ Lý Quý Lan] {{in lang|en}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Mất năm 784]]
[[Thể loại:Nhà thơ Trung Quốc thời Đường]]
[[Thể loại:Người bị xử tử hình]]
[[Thể loại:Mại dâm ở Trung Quốc]]
[[Thể loại:Nhà văn từ Hồ Châu]]

Lý Quý Lan - Lịch sử thay đổi

imported>TheSecondFunnyYellowBot: /* Liên kết ngoài */ Thay thế bản mẫu trùng lặp, lỗi thời, Task 15: language icon template(s) replaced (1×);