imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:07.3147620

2025-10-19T15:08:41Z

(Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:07.3147620

Trang mới

[[Tập_tin:Rublev's_saviour.jpg|nhỏ|linh ảnh [[Giê-su|Chúa Giê-xu Ki-tô]] do hoạ sĩ nổi tiếng [[Nga]] [[Andrei Rublev]] vẽ.]]
'''Linh ảnh''', '''ảnh thánh''', '''thánh tượng''',<ref>{{Chú thích web|url=https://sjjs.edu.vn/cau-hoi-211-tai-sao-lai-xay-ra-cuoc-dai-ly-giao-cua-giao-hoi-dong-phuong/|tựa đề=Tại sao lại xảy ra Cuộc Đại Ly Giáo của Giáo hội Đông Phương?|họ=Trigilio|tên=John|họ 2=Brighenti|tên 2=Kenneth D.|website=sjjs.edu.vn|nhà xuất bản=Học viện Dòng Tên|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231223114840/https://sjjs.edu.vn/cau-hoi-211-tai-sao-lai-xay-ra-cuoc-dai-ly-giao-cua-giao-hoi-dong-phuong/|ngày lưu trữ=2023-12-23|url-status=live|ngày truy cập=2023-12-23|trích dẫn=Sự chia rẽ diễn ra vì một vấn đề về chính trị và quản trị của Giáo hội. Ignatios là Thượng Phụ của Constantinople từ 847-858 và là con trai của Hoàng đế Byzantine Michael. Ông nhậm chức chỉ vừa sau làn sóng bài linh ảnh thứ hai kết thúc (lạc giáo chống lại việc dùng ảnh tượng hoặc hình ảnh của Đức Kitô và các thánh) vốn kéo dài từ 814-842.}}</ref> hay '''ảnh tượng''', ([[tiếng Anh]]: ''icon'', [[Tiếng Hy Lạp|chữ Hi Lạp]]: ''Αγιογραφία'', [[Tiếng Nga|chữ Nga]]: ''Икона'', [[Tiếng Trung Quốc|chữ Hán]]: 聖像 / 圣像), chỉ phương thức [[Hội họa|vẽ tranh]], [[Nhiếp ảnh|chụp hình]] hoặc [[Điêu khắc|đắp]] [[tượng]] nhằm biểu đạt thánh, thần hoặc [[Phép lạ|thần tích]], chủ yếu là tác phẩm nghệ thuật tôn giáo truyền thống của Giáo hội Chính giáo Đông phương ([[:en:Eastern Orthodox Church|en]]), [[Chính thống giáo Cổ Đông phương|Giáo hội Chính thống Đông phương]] và [[Giáo hội Công giáo|Giáo hội Công giáo Rôma]]. [[Giáo hội Công giáo|Giáo hội Công giáo Rôma]] mặc dù sử dụng linh ảnh tương tự, nhưng phong cách nghệ thuật và phương thức tôn kính rất khác biệt so với Giáo hội Chính giáo Đông phương. linh ảnh là một loại tranh vẽ, hình chụp hoặc tượng điêu khắc có cơ sở [[thần học]] của nó, cũng là loại hình hội hoạ có sẵn giá trị nghệ thuật, chiếm vị trí trọng yếu trong [[nghệ thuật Byzantine]] và [[Văn hóa Nga|nghệ thuật Nga]]. Ngôn ngữ và thủ pháp hình thức hội hoạ của linh ảnh khác biệt so với hội hoạ cận đại. Tôn thờ và vái [[lạy]] trong [[tôn giáo]] là chức năng cơ bản của linh ảnh.

Từ thế kỉ VIII đến giữa thế kỉ IX, [[Đế quốc Đông La Mã]] đã phát sinh tranh luận liên quan đến vấn đề [[Thờ ngẫu tượng|sùng bái]] linh ảnh. Bắt đầu từ hoàng đế [[Leon III|Leon III xứ Isauria]] ban bố pháp lệnh cấm chỉ [[Thờ ngẫu tượng|sùng bái ngẫu tượng]] vào năm 726, trải qua thời kì hoàng đế trẻ [[Mikhael III|Michael III]] thống trị vào năm 843, cho đến hoàng hậu nhiếp chính [[Theodora (thế kỷ IX)|Theodora]] ban bố pháp quy Nicaea phản đối phá huỷ linh ảnh, đã kéo dài liên tục 117 năm.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books/about/%E7%9B%9B%E4%B8%96%E9%A4%98%E6%9A%89.html?id=OhRnAAAACAAJ&redir_esc=y|title=Ánh sáng xế chiều của thời đại hưng thịnh - Ca tụng văn minh Byzantine|last=Trần|first=Chí Cường|publisher=Shy Chaur Publishing Co. Ltd.|year=2002|isbn=9789577763990|location=Đài Bắc|language=Zh}}</ref>

== Nguồn gốc lịch sử ==
[[Tập_tin:Basil_of_Caesarea.jpg|nhỏ|[[Tranh khảm]] [[Basiliô Cả|Basil xứ Caesarea]].]]
[[Tập_tin:IconJonArab.JPG|nhỏ|linh ảnh [[Gioan thành Damascus|Giăng xứ Đa-mách]]. Ông viết [[Tiếng Ả Rập|chữ Ả-rập]] trong sách.]]
[[Tập_tin:Abgarwithimageofedessa10thcentury.jpg|nhỏ|linh ảnh vua Abgar V xứ [[Edessa]].]]
Từ nguyên của linh ảnh là ''εἰκών'' - [[Tiếng Hy Lạp cổ đại|chữ Hi Lạp cổ đại]], nghĩa gốc là ''hình tượng'', chỉ hình tượng của các thần, thánh như Đức Chúa Trời, hoá thân của Đức Chúa Trời cùng với Đức Mẹ, [[thiên sứ]], [[thánh nhân]],... do [[Kitô giáo|Cơ Đốc giáo]], đặc biệt là Giáo hội Chính giáo Đông phương, các [[Chính thống giáo Cổ Đông phương|Giáo hội Chính thống Đông phương]] khác nhau, [[Giáo hội Công giáo|Giáo hội Công giáo Rôma]] và [[Công giáo Đông phương|Giáo hội Công giáo Nghi thức Đông phương]], sử dụng trong nghi thức tôn thờ, vái lạy và các hoạt động cầu chúc, là một bộ phận truyền thống của giáo hội.<ref>{{Chú thích sách|url=https://www.google.com.vn/books/edition/The_Orthodox_Church/HAaNyj20KDYC?hl=vi&gbpv=1&dq=Sergei+Bulgakov+The+Orthodox+Church&printsec=frontcover|title=The Orthodox Church|last=Bulgakov|first=Sergei|publisher=St. Vladimir's Seminary Press|year=1988|isbn=9780881410518|location=New York|pages=142}}</ref>

linh ảnh xuất hiện vào thời kì đầu của lịch sử Giáo hội Cơ Đốc giáo, việc tôn sùng linh ảnh đã khiến cho một bộ phận giáo sĩ trong giáo hội bồn chồn lo lắng về việc [[Thờ ngẫu tượng|sùng bái ngẫu tượng]]. Giữa thế kỉ VIII và IX công nguyên, các cuộc đấu tranh tôn giáo và chính trị gây ra bởi [[Thờ ngẫu tượng|sùng bái ngẫu tượng]] đã khởi phát Phong trào [[bài trừ ảnh tượng]] (''Iconoclasm'', [[:en:Byzantine Iconoclasm|en]]). Phong trào Phá huỷ linh ảnh chia ra làm hai thời kì từ năm 716 đến năm 780 và từ năm 813 đến năm 843, các cuộc tranh luận của cả hai thời kì được khai triển chủ yếu vây quanh hai vấn đề, một là, có cho phép mượn phương tiện [[nghệ thuật]] để vẽ hình tượng thần thánh hay không; hai là, có cho phép [[Thờ ngẫu tượng|sùng bái]] linh ảnh hay không.<ref>{{Chú thích web|url=https://old.bigenc.ru/religious_studies/text/2004299|tựa đề=ICON|website=old.bigenc.ru|nhà xuất bản=Đại bách khoa toàn thư Nga|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231223131521/https://old.bigenc.ru/religious_studies/text/2004299|ngày lưu trữ=2023-12-23|url-status=live|ngày truy cập=2023-12-23}}</ref> [[Gioan thành Damascus|Giăng xứ Đa-mách]] đã phân biệt ba loại tranh vẽ khác nhau trong ba bài luận văn của ông,<ref>''St. John Damascene on Holy Images, Followed by Three Sermons on the Assumption'' – Dịch giả tiếng Anh: Mary H. Allies, London, 1899.</ref> lí luận của ông trở thành cơ sở thần học chủ yếu cho việc khôi phục [[Thờ ngẫu tượng|sùng bái]] linh ảnh tại [[Công đồng Nicaea II|Công đồng Nicaea lần thứ hai]] vào năm 787. Hình tượng của Chúa Cứu thế không thể vẽ mô phỏng được, nhưng mà hình tượng Chúa Cứu thế thông qua [[Nhân cách hóa|nhân cách hoá]] [[Giê-su|Chúa Giê-xu]] thì có thể vẽ được, do đó linh ảnh lí tưởng phải hoàn toàn nhất loạt, tuy nhiên bởi vì năng lực và thói quen của người vẽ khác nhau, cho nên mỗi một linh ảnh có sự khác nhau.<ref name=":0">{{Chú thích sách|url=https://www.google.com.vn/books/edition/History_of_the_Byzantine_Empire_324_1453/EXiWAwAAQBAJ?hl=vi&gbpv=1&dq=History+of+the+Byzantine+Empire+Alexander+Vasiliev&printsec=frontcover|title=History of the Byzantine Empire, 324–1453, Volume II|last=Vasiliev|first=Alexander|publisher=University of Wisconsin Press|year=1958|isbn=9780299809263|location=Wisconsin}}</ref>

Được coi là một loại hình [[Hội họa|hội hoạ]], linh ảnh ngoài giá trị tôn giáo ra còn có giá trị nghệ thuật, được sự quan tâm và chú ý của các nhà nghiên cứu lịch sử nghệ thuật. linh ảnh thường xuất hiện bằng hình thức [[Màu keo|tranh tempera]] ván gỗ, nhưng các tranh [[Bích họa|bích hoạ]], [[tranh khảm]], [[tranh sơn dầu]], tranh in trên giấy, tranh lụa dệt, tranh đúc kim loại và hình thức [[điêu khắc]] trên các vật liệu như gỗ, [[Điêu khắc đá|đá]] và ngà voi, cũng rất phổ biến.<ref>{{Chú thích sách|url=https://www.google.com.vn/books/edition/%E4%B8%9C%E6%AD%A3%E6%95%99%E5%9C%A3%E5%83%8F%E5%8F%B2/cJS7lAEACAAJ?hl=vi|title=Lịch sử Đông chính giáo|last=Từ|first=Phụng Lâm|publisher=Beijing University Press|year=2012|isbn=9787301196236|location=Bắc Kinh|pages=23|language=Zh}}</ref> Tạo hình linh ảnh có sự khác biệt so với hội hoạ cận đại sau thế kỉ XV, các bức tranh không bị sự giới hạn của yếu tố thời gian và không gian thống nhất, biểu hiện ra các khuynh hướng như phẳng, tĩnh, đối xứng, [[trừu tượng]] và phong cách hoá, các yếu tố hội hoạ như đường nét, màu sắc,... trong bức tranh thông thường có sẵn tính biểu tượng, dùng để biểu đạt hàm ý trong [[tôn giáo]].

linh ảnh ra đời trong truyền thống hội hoạ cổ điển, căn cứ vào [[Giáo điều|tín điều]] [[tôn giáo]], hình thức và nội dung của các bức tranh cổ đại đã được tiến hành chọn lựa và cải tạo, [[Đế quốc Đông La Mã|Đế quốc Byzantine]] là trung tâm của hội hoạ linh ảnh. Tuy nhiên, do nguyên nhân của Phong trào Phá huỷ linh ảnh nên tuyệt đại đa số linh ảnh vào thời kì đầu chưa thể lưu truyền cho đến nay, chỉ có thiểu số linh ảnh vào thế kỉ VI - thời kì hoàng kim của [[nghệ thuật Byzantine]], được bảo tồn trong [[Tu viện Thánh Catarina (Sinai)|Tu viện Thánh Catherine]] ở [[núi Sinai]], [[Ai Cập]]. Những bức linh ảnh này sử dụng kĩ xảo và phương pháp vẽ sáp màu giống với tranh chân dung Fayum Ai Cập ([[:en:Fayum mummy portraits|en]]), thể hiện đặc trưng tả thực của hội hoạ cổ đại khi vẽ mô phỏng nhân vật, y phục, trang sức và không gian. Từ thế kỉ IX đến thế kỉ XI, dưới sự thống trị của Vương triều Macedonia ([[:en:Macedonian dynasty|en]]), [[nghệ thuật Byzantine]] nghênh đón thời kì hoàng kim lần thứ hai, đã xuất hiện trường học chuyên vẽ linh ảnh, linh ảnh cỡ nhỏ tinh xảo và [[Thủ bản|bản chép bằng tay]] có chèn tranh vẽ. linh ảnh Byzantine suốt thời kì này ảnh hưởng xa tận đến [[Ý|nước Ý]] thời [[Trung Cổ|Trung cổ]] và [[Kiev Rus'|Rus' Kiev]].<ref name=":0" /> Đỉnh cao thứ ba của sự phát triển linh ảnh Byzantine xuất hiện vào cuối đế quốc do [[Vương triều Palaiologos]] thống trị từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XV, nhà thờ Chora (ngày nay là nhà thờ Hồi giáo Kariye) ở [[Istanbul]] và [[núi Athos]] ở [[Hy Lạp|Hi Lạp]], đã bảo tồn tác phẩm kinh điển của linh ảnh vào thời kì này, cho thấy rõ mối quan hệ mật thiết giữa [[nghệ thuật Byzantine]] và [[Phục hưng Ý|Phục hưng Văn nghệ Ý]].

Ngoài [[Đế quốc Đông La Mã|Đế quốc Byzantine]] ra, [[Crete|đảo Crete]], [[România|Romania]], [[Serbia]], [[Nga]], [[Syria]], khu vực [[Kavkaz|Caucasus]], [[Ai Cập]], [[Ethiopia]] cùng với [[Giáo hội Công giáo Rôma theo quốc gia|thế giới Công giáo Rôma]] mỗi nơi đều có truyền thống linh ảnh của riêng mình. Trong đó linh ảnh Nga bắt đầu từ lúc tiếp nhận [[Kitô giáo|Cơ Đốc giáo]] vào cuối thế kỉ X kéo dài liên tục cho đến nay, dưới ảnh hưởng của [[Đế quốc Đông La Mã|Byzantine]] đã phát triển lịch sử có tính đặc sắc dân tộc. linh ảnh của Nga chủ yếu chia làm ba trường phái địa phương: Tây Nam ([[Kyiv]]), Tây Bắc ([[Veliky Novgorod|Novgorod]] và [[Pskov]]), cùng với Đông Bắc ([[Đại công quốc Vladimir-Suzdal|Vladimir-Suzdal]] và [[Moskva|Moscow]]), nhân vật đại biểu chủ yếu của trường phái hội hoạ linh ảnh Nga có Theophanes Hi Lạp ([[:en:Theophanes the Greek|en]]), [[Andrei Rublev]], Dionisius ([[:en:Dionisius|en]]) và Simon Ushakov ([[:en:Simon Ushakov|en]]).

== Tác phẩm nghệ thuật đại biểu ==
{| class="wikitable"
!Tên tác phẩm
!Thông tin tác phẩm
!Tác phẩm
|-
|Tranh Cứu Chúa Toàn năng
|
* Một trong những linh ảnh có thời gian tồn tại lâu dài nhất trên thế giới, thế kỉ VI,
* [[Màu keo|Tranh tempera]] ván gỗ, khổ 84x45.5 cm,
* [[Tu viện Thánh Catarina (Sinai)|Tu viện Thánh Catherine]] ở [[núi Sinai]], [[Ai Cập]].
|[[Tập_tin:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|187x187px]]
|-
|Tranh [[Đức Mẹ Vladimir]]
|
* Thế kỉ XII,
* Tranh sáp màu ván gỗ, khổ 104x96 cm,
* [[Nhà trưng bày Tretyakov]].
|[[Tập_tin:Virgin_of_Vladimir.jpg|146x146px]]
|-
|Chúa Giê-xu Ki-tô giáng lâm địa ngục
|
* Thế kỉ XIV,
* [[Bích họa|Tranh thấp bích hoạ]],
* Viện bảo tàng Kariye Thổ Nhĩ Kì.
|[[Tập_tin:Chora_Anastasis1.jpg|100x100px]]
|-
|Tranh Chúa Ba ngôi
|
* [[Andrei Rublev]], năm 1411 hoặc từ năm 1425 đến 1427
* Tranh sáp màu ván gỗ, khổ 141.5x114 cm,
* [[Nhà trưng bày Tretyakov]].
|[[Tập_tin:Angelsatmamre-trinity-rublev-1410.jpg|125x125px]]
|}

== Đánh giá của xã hội ==
Do linh ảnh được các tín đồ coi là thánh vật tôn giáo, do đó các linh ảnh nổi tiếng đa phần đều có truyền thuyết "hiển linh", những truyền thuyết này đã gia tăng tính thiêng liêng và tiếng tăm của linh ảnh, đồng thời khiến cho những bức linh ảnh này được sao chép rộng khắp, nhận được nhiều sự tôn sùng hơn. Trong hội hoạ linh ảnh, bản sao được coi là tranh vẽ giống với bản gốc. Một số tranh vẽ Cứu Chúa nổi tiếng nhất thường được cho là "được tạo ra bởi Chúa Trời" hoặc "không phải do con người vẽ".

Vào nửa sau thế kỉ XIX, giá trị nghệ thuật của linh ảnh mới được coi trọng lại. Đầu thế kỉ XX, các bức linh ảnh đã từng truyền cảm hứng cho các hoạ sĩ cánh tiên phong như [[Kazimir Severinovich Malevich|Kazimir Malevich]], trở thành một những tham chiếu trọng yếu của trường phái nghệ thuật hiện đại là chống phong cách học viện, chống tả thực như [[Nghệ thuật trừu tượng|chủ nghĩa trừu tượng]].

Từ nguyên của ''đồ tượng học'' (iconology) - một trong những phương pháp trọng yếu nghiên cứu lịch sử nghệ thuật, chính là linh ảnh.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

== Xem thêm ==

* {{chú thích sách|url=https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse|title=Byzantium: Faith and Power (1261–1557)|last=Evans|first=Helen C.|date=2004|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|isbn=1-58839-113-2|location=New York|ref=none|url-access=registration}}
* {{chú thích sách|url=https://archive.org/details/gloryofbyzantium00evan|title=The Glory of Byzantium: Art and Culture of the Middle Byzantine Era, A.D. 843–1261|last1=Evans|first1=Helen C.|last2=Wixom|first2=William D.|date=1997|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|isbn=978-0-8109-6507-2|location=New York|ref=none|url-access=registration}}

== Liên kết ngoài ==
{{commons|Icon}}

* [http://www.orthodoxiconography.com/ ''Orthodox Iconography''], trang web do Elias Damianakis chế tạo.
* [http://archangelsbooks.com/articles/iconography/DiscourseIcon.asp "A Discourse in Iconography"] by [[John of Shanghai and San Francisco]], ''Orthodox Life'' Vol. 30, No. 1 (January–February 1980), pp. 42–45 (via Archangel Books).
* [http://www.orthodoxinfo.com/general/orth_icon.aspx "The Iconic and Symbolic in Orthodox Iconography"], at ''Orthodox Info''
* [http://en.iconskarakallou.gr/icon-worship/ "Icon & Worship{{snd}}Icons of Karakallou Monastery, Mt. Athos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140418105923/http://en.iconskarakallou.gr/icon-worship/|date=2014-04-18}}
* [http://www.ikonograph.com ''Ikonograph''] – studio linh ảnh Byzantine đương đại, trường phái hội hoạ linh ảnh, cùng với tài liệu về Đông chính giáo
** [https://web.archive.org/web/20110508013624/http://www.ikonograph.com/F.Theodore.html "Orthodox Iconography"] Theodore Koufos at ''Ikonograph''
** [https://web.archive.org/web/20110515130511/http://www.ikonograph.com/murals.html "Contemporary Orthodox Byzantine Style Murals"] – gallery, at ''Ikonograph''
* [http://iconography-guide.com ''Iconography Guide''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801180014/http://iconography-guide.com/|date=2020-08-01}} – Trang web e-learning miễn phí
* [https://web.archive.org/web/20150121054755/http://traditionaliconography.com/webgalleryart.html "On the Difference of Western Religious Art and Orthodox Iconography"], trang web do hoạ sĩ linh ảnh Paul Azkoul chế tạo.
* [http://www.churchofthenativity.net/orthodoxy/icons/ "Explanation of Orthodox Christian Icons"], from Church of the Nativity
** [http://www.churchofthenativity.net/orthodoxy/rules-of-piety/concerning-the-veneration-of-icons/ "Concerning the Veneration of Icons"], from Church of the Nativity
* [https://web.archive.org/web/20080131084350/http://www.antiochian.org/1103744287 "Holy Icons: Theology in Color"], from Antiochian Orthodox Archdiocese
* [http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/General/Art.html "Icons of Mount Athos"], from ''Macedonian Heritage''
* [http://www.goarch.org/resources/clipart/ "Icons"], from Greek Orthodox Archdiocese of America
* [http://www.icon-art.info/gallery.php?lng=en ''Icon Art''] – gallery of icons, murals, and mosaics (mostly Russian) from the 11th to the 20th century
* [http://www.eikonografos.com ''Eikonografos''] – collection of Byzantine icons
* [http://www.pallasweb.com/deesis ''My World of Byzantium''] by Bob Atchison, on the [[Deësis]] icon of Christ at Hagia Sophia, and four galleries of other icons

[[Thể loại:Thuật ngữ Kitô giáo]]
[[Thể loại:Linh ảnh Đông chính giáo]]
[[Thể loại:Linh ảnh Cơ Đốc giáo]]
[[Thể loại:Mỹ thuật Công giáo]]

Linh ảnh - Lịch sử thay đổi

imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:07.3147620