imported>ThitxongkhoiAWB: /* Phân bố và môi trường sống */ clean up, replaced: Thừa Thiên Huế → Thừa Thiên – Huế

2025-10-25T03:42:49Z

Phân bố và môi trường sống: clean up, replaced: Thừa Thiên Huế → Thừa Thiên – Huế

Trang mới

{{Speciesbox
| image = Humpnose bigeye bream (Monotaxis grandoculis).jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref name=iucn>{{chú thích IUCN |author=Carpenter, K.E. |author2=Lawrence, A. |author3=Myers, R. |date=2016 |title=''Monotaxis grandoculis'' |page=e.T16720607A16722460 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T16720607A16722460.en |access-date=20 November 2021}}</ref>
| genus = Monotaxis (Lethrinidae)
| species = grandoculis
| authority = ([[Peter Forsskål|Forsskål]], 1775)
| synonyms =
* ''Sciaena grandoculis'' Forsskål, 1775
* ''Monotaxis indica'' Anonymous <nowiki>[</nowiki>[[Edward Turner Bennett|E. T. Bennett]]<nowiki>]</nowiki>, 1830
* ''Lethrinus latidens'' [[Achille Valenciennes|Valenciennes]], 1830
| synonyms_ref = <ref name = Fishbase>{{FishBase|Monotaxis|grandoculis|month=October|year=2023}}</ref>
}}

'''''Monotaxis grandoculis''''' là một loài [[cá biển]] thuộc chi ''[[Monotaxis (cá)|Monotaxis]]'' trong [[họ Cá hè]]. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm [[1775]].

== Từ nguyên ==
Từ định danh ''grandoculis'' được ghép bởi hai [[âm tiết]] trong [[tiếng Latinh]]: ''grandis'' ("to lớn") và ''oculis'' (số nhiều của ''oculus'', "đôi [[mắt]]"), hàm ý đề cập đến đôi mắt to của loài cá này mà theo các tài liệu đương thời, nó dài xấp xỉ bằng cái miệng.<ref>{{Chú thích web|url=https://etyfish.org/acanthuriformes6|tựa đề=Order Acanthuriformes (part 6)|tác giả=Christopher Scharpf|năm=2024|website=The ETYFish Project Fish Name Etymology Database}}</ref>

== Phân bố và môi trường sống ==
Từ [[Biển Đỏ]], ''M. grandoculis'' có phân bố rộng khắp vùng [[Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương]], từ [[Biển Đỏ]] dọc theo [[Đông Phi]] trải dài về phía đông đến [[quần đảo Hawaii]], [[quần đảo Line]] và [[quần đảo Pitcairn]], ngược lên phía bắc đến [[quần đảo Nansei]], giới hạn phía nam đến [[Úc]], [[quần đảo Australes]] và [[quần đảo Gambier]].<ref name="cof">{{Cof record|spid=19867|title=''Sciaena grandoculis''|access-date=2024-05-08}}</ref> Một cá thể ''M. grandoculis'' đang lớn được bắt gặp ở bờ biển [[Antalya]] ([[Thổ Nhĩ Kỳ]]), có thể là theo [[kênh đào Suez]] mà tiến được vào [[Địa Trung Hải]].<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Bilecenoglu|first=Murat|year=2007|title=The first record of ''Monotaxis grandoculis'' (Forsskål, 1775) (Osteichthyes, Lethrinidae) in the Mediterranean Sea|url=http://www.aquaticinvasions.net/2007/AI_2007_2_4_Bilecenoglu.pdf|journal=Aquatic Invasions|volume=2|issue=4|pages=466–467|doi=10.3391/ai.2007.2.4.22}}</ref>

Dọc theo bờ biển [[Việt Nam]], ''M. grandoculis'' được ghi nhận tại hòn Sơn Chà ([[Thừa Thiên – Huế]]),<ref>{{Chú thích tạp chí|authors=Mai Xuân Đạt; Nguyễn Trung Hiếu|year=2022|title=Hiện trạng cá rạn san hô vùng biển ven bờ Bắc Trung Bộ|url=http://tvhdh.vnio.org.vn:8080/dspace/bitstream/123456789/20767/2/16-Mai%20Xuan%20Dat-trang%20181-196.pdf|journal=Hội nghị Biển Đông 2022|pages=181–196}}</ref> [[cù lao Chàm]] ([[Quảng Nam]]),<ref>{{Chú thích tạp chí|author1=Nguyễn Văn Long|author2=Mai Xuân Đạt|year=2020|title=Đặc trưng nguồn lợi cá trong các hệ sinh thái ở khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An|url=https://www.researchgate.net/publication/341183038_DAC_TRUNG_NGUON_LOI_CA_TRONG_CAC_HE_SINH_THAI_O_KHU_DU_TRU_SINH_QUYEN_THE_GIOI_CU_LAO_CHAM_-_HOI_AN.pdf|journal=Vietnam Journal of Marine Science and Technology|volume=20|issue=1|pages=105–120|doi=10.15625/1859-3097/13553|issn=1859-3097}}</ref> [[Ninh Thuận]],<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Mai Xuân Đạt|author2=Nguyễn Văn Long|author3=Phan Thị Kim Hồng|year=2020|title=Cá rạn san hô ở vùng biển ven bờ tỉnh Ninh Thuận|url=https://aquadocs.org/bitstream/handle/1834/41486/Mai%20Xuan%20Dat%20-%20Reef%20fish.pdf?sequence=1&isAllowed=y|journal=Tạp chí Khoa học và Công nghệ biển|volume=20|issue=4A|pages=125–139|doi=10.15625/1859-3097/15656|issn=1859-3097}}</ref> [[Bình Thuận (tỉnh)|Bình Thuận]]<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Mai Xuân Đạt|year=2019|title=Cá rạn san hô trong các bãi ngầm và đảo đá ở vùng biển ngoài khơi tỉnh Bình Thuận|url=http://tvhdh.vnio.org.vn:8080/dspace/bitstream/123456789/20116/1/25.%20Mai%20Xuan%20Dat.pdf|journal=Tạp chí Khoa học và Công nghệ biển|volume=19|issue=4A|pages=259–271|doi=10.15625/1859-3097/19/4A/14590|issn=1859-3097}}</ref> (gồm cả [[cù lao Câu]]<ref>{{Chú thích tạp chí|authors=Mai Xuân Đạt; Nguyễn Văn Long; Phan Thị Kim Hồng; Hoàng Xuân Bền|year=2021|title=Hiện trạng và biến động quần xã cá rạn san hô ở Khu Bảo tồn biển Hòn Cau, tỉnh Bình Thuận|url=https://aquadocs.org/bitstream/handle/1834/42382/14.%20Mai%20Xuan%20Dat.pdf?sequence=1&isAllowed=y|journal=Tạp chí Khoa học và Công nghệ Biển|volume=21|issue=4A|page=153–172|issn=1859-3097}}</ref>).

''M. grandoculis'' sống gần các [[rạn san hô]], thường trên nền [[cát]] hoặc cát trộn lẫn [[đá vụn]], độ sâu đến ít nhất là 150 m.<ref name="iucn"/>
== Mô tả ==
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở ''M. grandoculis'' là 60 cm.<ref name="fb">{{FishBase species|Monotaxis|grandoculis}}</ref> Chiều dài FL (''fork length'': chiều dài đến điểm phân thùy đuôi) khi [[thuần thục sinh dục]] ước tính là khoảng 27–33 cm (khoảng 2,3–3,3 năm tuổi) ở cả hai giới.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Al|first=El-Mahdy Et|last2=M|first2=Samia|year=2022|title=Age, growth, mortality and yield per recruit of the humpnose big-eye bream ''Monotaxis grandoculis'' (Forsskål, 1775) from Hurghada, Red Sea, Egypt|url=https://www.researchgate.net/publication/361925526_Age_growth_mortality_and_yield_per_recruit_of_the_humpnose_big-eye_bream_Monotaxis_grandoculis_Forsskal_1775_from_Hurghada_Red_Sea_Egypt.pdf|journal=Egyptian Journal of Aquatic Biology and Fisheries|volume=26|issue=3|pages=857–868|doi=10.21608/ejabf.2022.247479|issn=1110-6131}}</ref>

Thân có màu xám bạc, ánh nâu lục ở phần lưng và thân trên. Cá trưởng thành đã lớn có đầu tròn với đôi môi dày. Có một đốm đen lớn phía sau gốc vây ngực. Môi có màu vàng. Cá con có 3 dải nâu sẫm/đen trên cơ thể cách nhau bởi những vạch trắng hẹp, một sọc đen dọc xuyên qua mắt và một dải màu cam/đỏ trên hai thùy đuôi.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 13–14; Số vảy [[đường bên]]: 44–47.<ref>{{Chú thích web|url=https://fishesofaustralia.net.au/home/species/2756|tác giả=Bray, D. J.|tựa đề=Bigeye Seabream, ''Monotaxis grandoculis'' (Forsskål 1775)|website=Fishes of Australia|ngày truy cập=2024-05-08}}</ref>

== Sinh thái ==
[[Tập tin:Humpnose bigeye bream, juvenile (Monotaxis grandoculis) (43041719734).jpg|nhỏ|203x203px|Cá con]]''M. grandoculis'' chủ yếu bắt gặp với những cá thể đơn độc, nhưng những con trưởng thành lớn thường hợp thành đàn lên tới khoảng 50 cá thể. Chúng là [[loài ăn đêm]], với nguồn thức ăn chủ yếu là động vật chân bụng, [[sao biển đuôi rắn]] và [[cầu gai]] (ít tiêu thụ đối với [[cua ẩn sĩ]], [[giun nhiều tơ]], [[sống đuôi]] và [[hải sâm]]).<ref name="fb" />

Ở Hawaii, mùa sinh sản của ''M. grandoculis'' diễn ra từ [[tháng 5]] đến [[tháng 8]], với [[tuổi thọ]] cao nhất được ghi nhận ở loài này là 23 năm.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Pardee|first=Cassandra|last2=Wiley|first2=John|year=2022|title=Life history of the humpnose big‐eye bream ''Monotaxis grandoculis''|url=|journal=Journal of Fish Biology|volume=100|issue=6|pages=1541–1547|doi=10.1111/jfb.15065|issn=0022-1112}}</ref>

== Thương mại ==
''M. grandoculis'' chủ yếu được [[đánh bắt thủ công]], bán ở dạng tươi sống. Một vài vụ [[ngộ độc ciguatera]] gây ra bởi loài này đã được ghi nhận ở [[quần đảo Marshall]].<ref name="iucn"/>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|3}}

{{Taxonbar|from=Q2735010}}

[[Thể loại:Monotaxis (Lethrinidae)|G]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1775]]
[[Thể loại:Cá Ấn Độ Dương]]
[[Thể loại:Cá Thái Bình Dương]]
[[Thể loại:Cá biển Đỏ]]
[[Thể loại:Cá Ai Cập]]
[[Thể loại:Cá Oman]]
[[Thể loại:Cá Yemen]]
[[Thể loại:Cá Madagascar]]
[[Thể loại:Cá Mauritius]]
[[Thể loại:Cá Réunion]]
[[Thể loại:Cá Pakistan]]
[[Thể loại:Cá Ấn Độ]]
[[Thể loại:Cá Maldives]]
[[Thể loại:Cá Myanmar]]
[[Thể loại:Cá Thái Lan]]
[[Thể loại:Cá Việt Nam]]
[[Thể loại:Cá New Guinea]]
[[Thể loại:Cá Palau]]
[[Thể loại:Cá Hawaii]]
[[Thể loại:Động vật quần đảo Marshall]]

Monotaxis grandoculis - Lịch sử thay đổi

imported>ThitxongkhoiAWB: /* Phân bố và môi trường sống */ clean up, replaced: Thừa Thiên Huế → Thừa Thiên – Huế