https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_ChukchiNgười Chukchi - Lịch sử thay đổi2026-08-10T13:18:51ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chukchi&diff=7538997&oldid=previmported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.52026-01-23T02:40:34Z<p>Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5</p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Infobox ethnic group<br />
| group = Chukchi<br>ԓыгъоравэтԓьэт, о'равэтԓьэт<br />
| native_name = Luoravetlan<br />
| image = [[Tập tin:Chukchi family old.jpg| 250px|center]]<br />
| caption = Gia đình Chukchi và [[Siberian Husky]] của họ, đầu Tk.20<br />
| population = 15.949<br />
| region1 = {{RUS}}<br />
| pop1 = 15.908<br />
| ref1 = <ref name ="пер.2010">{{Chú thích web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |ngày truy cập=2020-10-16 |tựa đề=Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года |archive-date=2020-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430211642/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |url-status=dead }}</ref> <br>[[Khu tự trị Chukotka]]<br />
| region2 = {{UKR}}<br />
| pop2 = 30<br />
| ref2 = <ref name ="2001.ukrcensus.gov.ua">[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=125&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20&n_page=6 State statistics committee of Ukraine – National composition of population, 2001 census] (Ukraina)</ref><br />
| region3 = {{EST}}<br />
| pop3 = 11<br />
| ref3 = <ref>[http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RL0428&ti=RAHVASTIK+RAHVUSE%2C+SOO+JA+ELUKOHA+J%C4RGI%2C+31%2E+DETSEMBER+2011&path=../Database/Rahvaloendus/REL2011/07Rahvastiku_demograafilised_ja_etno_kultuurilised_naitajad/08Rahvus_Emakeel_ja_keelteoskus_Murded/&lang=2 RL0428: Rahvastik rahvuse, soo ja elukoha järgi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119141038/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RL0428&ti=RAHVASTIK+RAHVUSE%2C+SOO+JA+ELUKOHA+J%C4RGI%2C+31.+DETSEMBER+2011&path=..%2FDatabase%2FRahvaloendus%2FREL2011%2F07Rahvastiku_demograafilised_ja_etno_kultuurilised_naitajad%2F08Rahvus_Emakeel_ja_keelteoskus_Murded%2F&lang=2 |date=2017-11-19 }}, ngày 31 tháng 12 năm 2011.</ref><br />
| langs = [[Tiếng Nga|Nga]], [[Tiếng Chukchi|Chukchi]]<br />
| rels = [[Shaman giáo|Shaman]], [[Giáo hội Chính thống giáo Nga|Chính thống giáo Nga]]<br />
| related-c = Các dân tộc [[Ngữ hệ Chukotka-Kamchatka|Chukotka-Kamchatka]] khác<br />
}}<br />
'''Người Chukchi''' hay '''Chukchee''' ([[tiếng Nga]]: чукчи ''chukchi'', số ít чукча ''chukcha''), là [[Người bản địa|dân tộc bản địa]] sinh sống tại [[bán đảo Chukchi]] và ven bờ [[biển Chukchi]], [[biển Bering]] thuộc khu vực của Bắc Băng Dương của Liên bang Nga.<ref>{{Chú thích EB1911| wstitle =Chukchi| volume =6| page =323}}</ref><br />
<br />
Người Chukchi nói [[tiếng Chukchi]], một [[ngôn ngữ]] gần gũi với [[tiếng Koryak]]. Tiếng Chukchi, [[tiếng Koryak|Koryak]], [[tiếng Kerek|Kerek]], [[tiếng Alutor|Alutor]], [[tiếng Itelmen|Itelmen]] là những ngôn ngữ cấu thành nên [[ngữ hệ Chukotka-Kamchatka]]. Người Chukchi có nguồn gốc từ những người sống xung quanh [[biển Okhotsk]].<br />
<br />
Theo nghiên cứu bộ [[gen]] gần đây, người Chukchi là họ hàng châu Á gần nhất của [[Thổ dân châu Mỹ|các dân tộc bản địa châu Mỹ]].<ref>{{Chú thích sách | last1 =Reich | first1 =David | title =Who We Are and How We Got Here: Ancient DNA and the New Science of the Human Past | url =https://archive.org/details/whowearehowwegot0000reic | date =2018 | publisher =Pantheon Books | location =New York}}</ref><br />
<br />
== Lịch sử văn hóa ==<br />
Phần lớn người Chukchi cư trú trong [[Khu tự trị Chukotka]], và một số cư trú tại [[Cộng hòa Sakha]] lân cận ở phía tây, vùng [[Magadan]] ở phía tây nam và [[Khu tự trị của Nga|Khu tự trị Koryak]] ở phía nam. Một số người Chukchi cũng cư trú ở các vùng khác của Nga, cũng như ở châu Âu và Bắc Mỹ. Tổng số người Chukchi trên thế giới vượt quá 16.000.<br />
<br />
Người Chukchi theo truyền thống được chia thành ''người Chukchi hàng hải'' (Maritime), những người đã định cư trên bờ biển và sống chủ yếu bằng nghề săn động vật có vú biển, và ''người Chukchi tuần lộc'' (Reindeer), những người du mục trong vùng lãnh nguyên nội địa, di cư theo mùa cùng với đàn tuần lộc của họ.<br />
<br />
Tên theo tiếng Nga "Чукча" có nguồn gốc từ ''Chauchu'' theo [[tiếng Chukchi]] là "giàu tuần lộc", được "người Chukchi tuần lộc" sử dụng để phân biệt với "người Chukchi hàng hải", được gọi là ''Anqallyt'' có nghĩa là "người biển". Tên gọi cho một thành viên của nhóm dân tộc Chukchi nói chung là ''Luoravetlan'' có nghĩa là "người chính hiệu".<br />
<br />
Trong tôn giáo của người Chukchi, mọi vật thể, dù là vật thể sống hay vô tri, đều được gán cho một linh hồn. Tinh thần này có thể gây hại hoặc nhân từ. Một số huyền thoại Chukchi tiết lộ một vũ trụ học nhị nguyên (Dualism in cosmology).<ref>Zolotarjov 1980: 40–41</ref><ref>Anyiszimov 1981: 92–98</ref><br />
<br />
Sau khi Liên Xô sụp đổ, các nông trường quốc doanh được tổ chức lại và trên danh nghĩa là tư nhân hóa. Quá trình này cuối cùng đã phá hủy nền kinh tế dựa vào làng ở Chukotka. Khu vực này vẫn chưa phục hồi hoàn toàn. Nhiều vùng nông thôn Chukchi, cũng như người Nga ở các làng của Chukotka, đã sống sót trong những năm gần đây chỉ với sự giúp đỡ của viện trợ nhân đạo trực tiếp. Một số người Chukchi đã đạt được bằng đại học, trở thành nhà thơ, nhà văn, chính trị gia, giáo viên và bác sĩ.<br />
<br />
== Tham khảo ==<br />
{{Tham khảo |colwidth=29em}}<br />
;Văn liệu<br />
*Forsyth, James, 'A History of the Peoples of Siberia', 1992.<br />
* {{Chú thích sách | last =Anyiszimov | first =A. F. | title =Az ősközösségi társadalom szellemi élete | publisher =Kossuth Könyvkiadó | location =Budapest | year =1981 | language =hu | isbn =963-09-1843-9}} Title means: "The spiritual life of primitive society". The book is composed out of the translations of the following two originals: {{Chú thích sách | last =Анисимов | first =Ф. А. | script-title =Духовная жизнь первобытново общества | publisher =Наука | location =Москва • Ленинград | year =1966 | language =ru}} The other one: {{Chú thích sách | last =Анисимов | first =Ф. А. | script-title = Исторические особенности первобытново мышления | publisher =Наука | location =Москва • Ленинград | year =1971 | language =ru}}<br />
* {{Chú thích sách | author =Patty A. Gray | year =2005 | title =The Predicament of Chukotka's Indigenous Movement: Post-Soviet Activism in the Russian Far North | url =https://archive.org/details/predicamentofchu0000gray | publisher =Cambridge | isbn =0-521-82346-3}}<br />
* C. Michael Hogan (2008) [https://web.archive.org/web/20081224205716/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid =36084 ''Polar Bear: Ursus maritimus'', Globaltwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg]<br />
* {{Chú thích sách | author =Anna Kerttula | year =2000 | title =Antler on the Sea | url =https://archive.org/details/antleronseayupik00kert | publisher =Cornell University Press | isbn =0-8014-3681-8}}<br />
* {{Chú thích web | title =The Chukchis | url =http://www.eki.ee/books/redbook/chukchis.shtml | work =The Red Book of the Peoples of the Russian Empire}}<br />
* {{Chú thích web| url =http://www.allthingsarctic.com/people/chukchi.aspx | title =All Things Arctic | archive-url =https://web.archive.org/web/20130515225654/http://www.allthingsarctic.com/people/chukchi.aspx | archive-date = ngày 15 tháng 5 năm 2013 }}<br />
* {{Chú thích sách | last =Zolotarjov | first =A.M. | chapter =Társadalomszervezet és dualisztikus teremtésmítoszok Szibériában | editor =Hoppál, Mihály | title =A Tejút fiai. Tanulmányok a finnugor népek hitvilágáról | pages =29–58 | publisher =Európa Könyvkiadó | location =Budapest | year =1980 | language =hu | isbn = 963-07-2187-2}} Chapter means: "Social structure and dualistic creation myths in Siberia"; title means: "The sons of Milky Way. Studies on the belief systems of Finno-Ugric peoples".<br />
* {{Chú thích web | title =Ĉukĉ, Even, Jukaghir. Kolyma: Chants de nature et d'animaux. Sibérie 3 | publisher =Musique du monde}}<br />
<br />
== Liên kết ngoài ==<br />
{{Thể loại Commons | Chukchi people}}<br />
* {{Chú thích sách | last =Bogoraz | first =Waldemar | title =The Chukchee. Vol. 11 Part 1: Material culture | series =Memoirs of the American Museum of Natural History | year =1904 | location =Leiden • New York | publisher =E. J. Brill ltd • G. E. Stechert & Co | url =http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5745/6/M11Pt01.pdf}}<br />
* {{Chú thích sách | last =Bogoraz | first =Waldemar | title =The Chukchee. Vol. 11 Part 2: Religion | series =Memoirs of the American Museum of Natural History | year =1907 | location =Leiden • New York | publisher =E. J. Brill ltd • G. E. Stechert & Co | url =http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5745/5/M11Pt02.pdf}}<br />
* {{Chú thích sách | last =Bogoraz | first =Waldemar | title =The Chukchee. Vol. 11 Part 3: Social organization | series =Memoirs of the American Museum of Natural History | year =1909 | location =Leiden • New York | publisher =E. J. Brill ltd • G. E. Stechert & Co | url =http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5745/4/M11Pt03.pdf | access-date =2020-10-16 | archive-date =2011-03-13 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110313191117/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5745/4/M11Pt03.pdf }}<br />
* {{Chú thích sách | last =Bogoraz | first =Waldemar | title =Chukchee Mythology | series =Memoirs of the American Museum of Natural History | year =1910 | location =Leiden • New York | publisher =E. J. Brill ltd • G. E. Stechert & Co | url =http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/28/1/M12Pt01.pdf}}<br />
* {{Chú thích tạp chí | last =Siimets | first =Ülo | title =The Sun, the Moon and Firmament in Chukchi Mythology and on the Relations of Celestial Bodies and Sacrifices | journal =Electronic Journal of Folklore | publisher =Estonian Folklore | volume =32 | year =2006 | pages =129–156 | url =http://www.folklore.ee/folklore/vol32/siimets.pdf| doi =10.7592/fejf2006.32.siimets}}<br />
<br />
{{Các dân tộc tại Nga}}<br />
{{Authority control}}<br />
<br />
[[Thể loại:Người Chukchi|*]]<br />
[[Thể loại:Dân tộc bản địa Bắc Cực]]<br />
[[Thể loại:Eskimo]]<br />
[[Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Nga]]<br />
[[Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Siberia]]<br />
[[Thể loại:Người bản địa Bắc Á]]<br />
[[Thể loại:Du mục hiện đại]]<br />
[[Thể loại:Bộ lạc du mục Á-Âu]]<br />
[[Thể loại:Người ở Khu tự trị Chukotka]]<br />
[[Thể loại:Biển Bering]]<br />
[[Thể loại:Biển Chukotka]]<br />
[[Thể loại:Khu tự trị Chukotka]]</div>imported>InternetArchiveBot