imported>Estonian Ball Mapper: /* Tham khảo */

2026-06-17T14:45:49Z

Tham khảo

Trang mới

{{Infobox former country
| native_name = {{lang|ber|Imṛabḍen, ⵉⵎⵕⴰⴱⴹⴻⵏ}}<br />{{lang|ar|المرابطون}}, ''Al-Murābiṭūn''
| conventional_long_name = Nhà Almoravid
| common_name = Almoravid
| status = [[Đế quốc]]
| year_start = 1040
| year_end = 1147
| p1 = First Taifas period
| p2 = Liên bang Barghawata
| p3 = Vương quốc Zenata
| s1 = Almohad Caliphate
| flag_s1 =
| s2 = Second Taifas period
| image_flag =
| flag_border = no
| image_map = Empire almoravide.PNG
| image_map_caption = Đế quốc Almoravid và biên giới khoảng năm {{circa|1120}}.
| common_languages = [[Ngữ tộc Berber]], [[Tiếng Ả Rập]], [[Tiếng Mozarab]]
| religion = [[Hồi giáo]] ([[Hồi giáo Sunni]]); thiểu số [[Kitô giáo]] ([[Giáo hội Công giáo Rôma]]), [[Do Thái giáo]]
| capital = {{plainlist|
*[[Aghmat]] (1040–1062)
*[[Marrakech]] (1062–1147)}}
| government_type = [[Chế độ quân chủ]]
| leader1 = [[Abdallah ibn Yasin]]
| title_leader = Emir
| year_leader1 = 1040–1059
| leader2 = [[Ishaq ibn Ali]]
| year_leader2 = 1146–1147
| stat_year1 = 1147 est.
| stat_area1 = 3300000
| currency = [[Dinar]]
| today = {{plainlist|
*{{flag|Algeria}}
*{{flag|Gibraltar}} ([[Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland|Anh]])
*{{flag|Mauritania}}
*{{flag|Morocco}}
*{{flag|Bồ Đào Nha}}
*{{flag|Tây Ban Nha}}
*{{flag|Western Sahara}}}}
}}
'''Nhà Almoravid''' ({{langx|ber|'''Imṛabḍen''', ⵉⵎⵕⴰⴱⴹⴻⵏ}}; {{Langx|ar|المرابطون}}, ''Al-Murābiṭūn'') là một [[triều đại]] [[Người Berber|Berber]] [[Người Hồi giáo|Hồi giáo]] lấy [[Maroc]] làm trung tâm.<ref>G. Stewart, ''Is the Caliph a Pope?'', in: ''The Muslim World,'' Volume 21, Issue 2, pages 185–196, April 1931: "The Almoravid dynasty, among the Berbers of North Africa, founded a considerable empire, Morocco being the result of their conquests"</ref><ref>SADIQI, FATIMA, ''The place of Berber in Morocco'', International Journal of the Sociology of Language, 123.1 (2009): 7-22: "The Almoravids were the first relatively recent Berber dynasty that ruled Morocco. The leaders of this dynasty came from the Moroccan deep south."</ref> Nó đã thiết lập một đế quốc vào thế kỷ 11 trải dài qua phía tây [[Maghreb]] và [[Al-Andalus]]. Được [[Abdallah ibn Yasin]] thành lập, kinh đô của nhà Almoravid là [[Marrakech|Marrakesh]], thành phố này được dòng tộc thống trị thành lập vào năm 1062. Triều đại bắt nguồn từ người Lamtuna và Gudala, các tộc người Berber [[du mục]] của [[Sa mạc Sahara|Sahara]], đi qua lãnh thổ giữa Draa, [[Sông Niger|Niger]], và các sông ở [[Sông Sénégal|Senegal]].<ref>Extract from [http://www.universalis.fr/encyclopedie/A912241/ALMORAVIDES.htm ''Encyclopedia Universalis on Almoravids''].</ref>

Nhà Almoravid có vai trò rất quan trọng trong việc ngăn cản không cho [[Al-Andalus]] rơi vào tay của các vương quốc Thiên chúa giáo Iberia, khi họ đánh bại hoàn toàn liên quân của [[Vương quốc Castilla|Castilian]] và [[Vương quốc Aragon|Aragon]] tại trận Sagrajas vào năm 1086. Điều này cho phép họ kiểm soát đế chế trải dài 3.000 km về phía bắc. Tuy nhiên, sự thống trị của triều đại này tương đối ngắn ngủi. Nhà Almoravid sụp đổ -ở đỉnh cao quyền lực của họ - khi họ không thể ngăn cản được lực lượng phản loạn của [[Masmuda]] được [[Ibn Tumart]] khởi xướng. Do vậy, vị vua cuối cùng [[Ishaq ibn Ali]] của triều đại này đã bị giết tại Marrakesh vào tháng 4 năm 1147 bởi [[Almohad Caliphate]], người thay thế họ như một triều đại cầm quyền cả ở Ma-rốc và [[Al-Andalus]].

== Từ nguyên ==
Thuật ngữ "Almoravid" bắt nguồn từ [[tiếng Ả Rập]] "al-Murabit" ({{lang|ar|المرابط}}), thông qua {{langx|es|almorávide}}.<ref>{{chú thích web|url=https://www.lexico.com/en/definition/almoravid|title=Almoravid {{!}} Definition of Almoravid by Lexico|website=Lexico Dictionaries {{!}} English|language=en|access-date=2019-10-15|archive-date=2020-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725035943/https://www.lexico.com/en/definition/almoravid|url-status=dead}}</ref> Từ ''b'' trong "al-Murabit" được đổi sang thành ''v'' trong "almorávide" là một điển hình [[betacism]] trong tiếng Tây Ban Nha.<ref>[[Nehemia Levtzion]], "Abd Allah b. Yasin and the Almoravids", in: John Ralph Willis, ''Studies in West African Islamic History'', p. 54.</ref><ref>P. F. de Moraes Farias, "The Almoravids: Some Questions Concerning the Character of the Movement", ''Bulletin de l'IFAN'', series B, 29: 3–4 (794–878), 1967.</ref>

Tên "Almoravid" được gắn với một trường phái [[:en:Maliki|luật Malikite]] được gọi là "Dar al-Murabitin" được thành lập ở [[Sus al-Aksa]] (ngày nay là [[Maroc]]) bởi một học giả tên [[:en:Waggag ibn Zallu al-Lamti|Waggag Ibn Zallu]]. Ibn Zallu đã cử học trò của mình là [[Abdallah ibn Yasin]] để truyền [[đạo]] [[Hồi giáo]] [[Malikite]] cho những [[người Sanhaja Berbers]] ở [[:en:Adrar Plateau|Adrar]] (ngày nay là [[Mauritania]]). Do đó, từ Almoravids xuất phát từ những tín đồ của Dar al-Murabitin, "ngôi nhà của những người đã gắn bó với nhau vì chính nghĩa của Chúa." {{Sfn|Messier|2010}}

Hiện nay chưa ai xác định được mà từ khi nào hoặc tại sao Almoravids có được tên gọi đó.<ref>[[#Rawd|Ibn Abi Zar, p. 81]].</ref><ref>Ibn Abi Zar's account is translated in N. Levtzion and J. F. P. Hopkins, eds (2000), ''Corpus of Early Arabic Sources for West African History'', University of Ghana,pp. 239ff. For tentative identification of the ''ribat'', see Moraes Farias (1967).</ref> [[Ibn Idhari]] đã viết rằng cái tên được Ibn Yasin được gợi ý với nghĩa "kiên trì trong chiến đấu", để nâng cao tinh thần sau một trận chiến đặc biệt cam go tại thung lũng [[Draa]] diễn ra năm 1054, trong đó họ đã chịu nhiều tổn thất.

Tên ''Almoravid'' có thể liên quan đến ''ribat'' của [[:en:Waggag ibn Zallu al-Lamti|Waggag ibn Zallu]] ở làng [[:en:Tnine Aglou|Aglu]] (ngày nay là [[Tiznit]]), đây là nơi mà nhà lãnh đạo tinh thần Almoravid tương lai Abdallah ibn Yasin được đào tạo từ nhỏ.<ref>{{chú thích sách|last=Ibn al-Zayyat|title=التشوف إلى معرفة رجال التصوف|year=1220|page=89|author-link=Ibn al-Zayyat al-Tadili|trans-title=Looking to know the men of Sufism}}</ref><ref>{{chú thích sách|last=Qadi Ayyad|title=ترتيب المدارك وتنوير المسالك لمعرفة أعلام مذهب مالك.|pages=839–40|author-link=Qadi Ayyad|trans-title=Biographies of Eminent Maliki Scholars}}</ref>

== Lịch sử ==
=== Tiến trình xâm lược của Almoravid đối với các vùng lãnh thổ ===
==== Bắc Phi ====
Từ năm 1053, người Almoravids bắt đầu truyền bá tôn giáo của họ đến các khu vực Berber của sa mạc Sahara, và đến các khu vực phía nam sa mạc. Sau khi chiến thắng bộ lạc [[Sanhaja]] Berber, họ nhanh chóng nắm quyền kiểm soát toàn bộ tuyến đường thương mại trên sa mạc, chiếm [[Sijilmasa]] ở đầu phía bắc vào năm 1054, và [[Aoudaghost]] ở đầu phía nam vào năm 1055. Yahya ibn Umar bị giết trong một trận chiến năm 1057,<ref name="shilling90">{{harvnb|Shillington|2005|p=90}}</ref> nhưng Abdullah ibn Yasin, người có tầm ảnh hưởng với tư cách là một nhà truyền giáo tôn giáo là quan trọng nhất, đã chỉ định anh trai mình [[Abu Bakr ibn Umar]] làm thủ lĩnh. Dưới quyền của các Almoravid sớm bắt đầu lan rộng sức mạnh của họ ra ngoài sa mạc, và chinh phục các bộ lạc của [[Dãy núi Atlas]]. Năm 1058, họ vượt qua High Atlas và chinh phục [[Aghmat]], một thị trấn thương mại thịnh vượng gần chân núi, và biến nó thành thủ đô của họ.<ref name=":0522">{{chú thích sách|last=Messier|first=Ronald A.|title=Encyclopaedia of Islam, Three|publisher=Brill|year=2009|isbn=9789004181304|editor-last=Fleet|editor-first=Kate|location=|pages=|chapter=Almoravids|issn=1873-9830|editor-last2=Krämer|editor-first2=Gudrun|editor-last3=Matringe|editor-first3=Denis|editor-last4=Nawas|editor-first4=John|editor-last5=Rowson|editor-first5=Everett}}</ref> Sau đó, họ tiếp xúc với [[Berghouata]] (một liên minh với bộ lạc Berber) những người theo một "tà giáo" Hồi giáo được [[Salih ibn Tarif]] rao giảng ba thế kỷ trước đó. Berghouata đã chống lại Abdullah ibn Yasin bị giết trong trận chiến với họ vào năm 1059, tại Krifla, một ngôi làng gần [[Rommani]], [[Maroc]]. Tuy nhiên, họ đã hoàn toàn bị chinh phục bởi Abu Bakr ibn Umar, và buộc phải cải sang đạo Hồi chính thống. Abu Bakr kết hôn với một phụ nữ Berber cao quý và giàu có, [[Zaynab an-Nafzawiyyat]], người sẽ trở nên rất có ảnh hưởng đến sự phát triển của vương triều.<ref name=ZAR87>[[#Rawd|Ibn Abi Zar, p. 87]].</ref> Zaynab là con gái của một thương gia giàu có từ Houara, người được cho là đến từ [[Kairouan]].<ref name=ZAR87/>

Năm 1061, Abu Bakr ibn Umar phân chia quyền lực mà ông đã thiết lập, giao những phần ổn định hơn cho người anh em họ của mình [[Yusuf ibn Tashfin]] với tư cách là [[phó vương]], và cũng giao cho anh ta người vợ yêu thích của mình là Zaynab. Ibn Umar giữ nhiệm vụ trấn áp các cuộc nổi dậy nổ ra trên sa mạc. Khi quay trở lại để tiếp tục kiểm soát, anh ta thấy em họ của mình quá mạnh để có thể bị thay thế. Abu Bakr ibn Umar thành lập thủ đô mới của Marrakesh vào khoảng thời gian này. Các nguồn lịch sử trích dẫn nhiều niên đại cho sự kiện này, từ năm 1062, do [[Ibn Abi Zar]] và [[Ibn Khaldun]] đưa ra, đến năm 1078 (470 AH).<ref>{{chú thích sách|last=Wilbaux|first=Quentin|title=La médina de Marrakech: Formation des espaces urbains d'une ancienne capitale du Maroc|publisher=L'Harmattan|year=2001|isbn=2747523888|location=Paris|pages=208}}</ref><ref name=":14">{{chú thích sách|last=Salmon|first=Xavier|title=Maroc Almoravide et Almohade: Architecture et décors au temps des conquérants, 1055-1269|publisher=LienArt|year=2018|isbn=|location=Paris|pages=}}</ref><ref>{{chú thích web|title=Qantara - Les Almoravides (1056-1147)|url=https://www.qantara-med.org/public/show_document.php?do_id=595|access-date=2020-08-25|website=www.qantara-med.org}}</ref> Một số nhà văn trích dẫn năm 1062.<ref name=":242">{{chú thích sách|last=|first=|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195309911|editor-last=M. Bloom|editor-first=Jonathan|location=|pages=|chapter=Marrakesh|editor-last2=S. Blair|editor-first2=Sheila}}</ref>{{sfn|Naylor|2009|p=90}}<ref name="park20062">{{chú thích sách|author1=Thomas K. Park|title=Historical Dictionary of Morocco|author2=Aomar Boum|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=2006|isbn=978-0-8108-6511-2|edition=2nd|chapter=Marrakech|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8KiCl5-MxMMC}}</ref> Vào tháng 11 năm 1087<ref name=ZAR89>[[#Rawd|Ibn Abi Zar, p. 89]].</ref> Abu Bakr bị giết trong trận chiến - theo truyền miệng bằng một mũi tên<ref>P. Semonin (1964) "The Almoravid Movement in the Western Sudan: A review of the evidence" ''Transactions of the Historical Society of Ghana'', v.7: p.58</ref> – trong khi chiến đấu trong khu vực lịch sử của [[Sudan (vùng)|Sudan]].<ref name=ZAR89/>

Trong khi đó, Yusuf ibn Tashfin đã đưa khu vực rộng lớn của những gì ngày nay được gọi là [[Maroc]], [[Tây Sahara]], và [[Mauritania]] trở thành sự phục tùng hoàn toàn. Năm 1080, ông chinh phục vương quốc [[Tlemcen]] (thuộc [[Algeria]] ngày nay) và thành lập thành phố ngày nay có tên đó, quyền cai trị của ông kéo dài đến tận [[Oran]].

==== Ghana và cánh phía nam ====
Almoravids đã chinh phục [[Đế chế Ghana]] vào khoảng năm 1076 CN.<ref>Robinson, David. ''Muslim Societies in African History'' (New approaches to African History)</ref> Một ghi chép của nhà sử gia [[Ibn Khaldun]], người đã trích dẫn cuốn Shaykh Uthman, [[:en:Faqīh|faqih]] của Ghana, viết vào năm 1394. Theo nguồn này, người Almoravids đã làm suy yếu Ghana và thu thập cống phẩm từ Sudan, đến mức quyền lực của những người cai trị Ghana giảm dần, và họ bị khuất phục và bị ăn mòn bởi [[Đế chế Sosso|Susu]] (một đế chế láng giềng của Sudan).<ref>Ibn Khaldun ở Levtzion và Hopkins , eds.dịch ''Corpus'', tr.333.</ref> Các truyền thống ở Mali liên quan đến việc Đế chế Soso cũng xâm chiếm [[Mali]], và người cai trị của Đế chế Soso là Sumaouro Kanté đã chiếm lấy vùng đất này.<ref>Nehemia Levtzion, ''Ancient Ghana and Mali'' (New York, 1973), pp. 51–2; 58–60.</ref>

Tuy nhiên, những lời chỉ trích từ Conrad và Fisher (1982) cho rằng khái niệm về bất kỳ cuộc viễn chinh quân sự nào của Almoravid chỉ là văn hóa dân gian lưu truyền, xuất phát từ sự hiểu sai hoặc dựa vào các nguồn tiếng Ả Rập một cách thiếu suy nghĩ.<ref>{{chú thích tạp chí | last1=Masonen | first1=Pekka | last2=Fisher | first2=Humphrey J. | title=Not quite Venus from the waves: The Almoravid conquest of Ghana in the modern historiography of Western Africa | year=1996 | journal=History in Africa | volume=23 | pages=197–232 | jstor=3171941 | url=http://www.arts.ualberta.ca/~amcdouga/Hist446/readings/conquest_in_west_african_historiography.pdf | doi=10.2307/3171941 | access-date=2022-01-29 | archive-date=2011-09-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110907152112/http://www.arts.ualberta.ca/~amcdouga/Hist446/readings/conquest_in_west_african_historiography.pdf }}</ref> Theo Giáo sư Timothy Insoll, nhà khảo cổ học của Ghana cổ đại đã cho biết không cho thấy dấu hiệu của sự thay đổi và hủy diệt nhanh chóng vốn có liên quan đến Ghana dưới bất kỳ cuộc chinh phạt quân sự nào dưới thời Almoravid.<ref>{{chú thích tạp chí|last=Lange|first= Dierk|date=1996|title=The Almoravid expansion and the downfall of Ghana|journal= Der Islam|volume= 73|number= 73 |doi= 10.1515/islm.1996.73.2.313|s2cid= 162370098|pages= 122–159}}.</ref><ref>Gómez-Rivas, Camilo. ''Law and the Islamization of Morocco under the Almoravids'', p. 13.</ref>

Quan điểm truyền thống nói rằng cuộc chiến sau đó với Almoravids đã đẩy Ghana đến bờ vực, chấm dứt vị thế của vương quốc như một cường quốc thương mại và quân sự vào năm 1100. Nó sụp đổ thành các nhóm bộ lạc và thủ lĩnh, một số sau đó bị đồng hóa thành Almoravids trong khi những người khác thành lập [[Đế quốc Mali]].<ref>''The Cambridge History of Africa, Volume 3: From c.1050 to c.1600''</ref><ref>Burkhalter, Sheryl L. ''Listening for Silences in Almoravid History: Another Reading of "The Conquest That Never Was"''</ref>

==== Nam Iberia và cánh phía bắc ====
Tamim Al Yusuf đã đến Iberia vào năm 1090, với mục đích là sát nhập các thủ phủ ''taifa'' của Iberia. Ông được hầu hết người dân Iberia ủng hộ, những người ủng hộ ông phần lớn là không hài lòng với việc đánh thuế nặng nề bởi những người cai trị tiêu xài hoang phí. Khiến các nhà cai trị ''taifa'' căm ghét vì sự xuất hiện của Tamim Al Yusuf. Các giáo sĩ đã ban hành một ''[[fatwa]]'' (một quan điểm pháp lý không ràng buộc) rằng Yusuf là người có đạo đức lành mạnh và có quyền tôn giáo để lật đổ những người cai trị, người mà ông cho là không chính thống trong đức tin của họ. Đến năm 1094, Yusuf đã thôn tính hầu hết các ''taifas'' chính, ngoại trừ một ở [[Saragossa]]. Nhà Almoravids đã chiến thắng trong [[Trận chiến Consuegra]], trong đó con trai của [[El Cid]], Diego Rodríguez, đã thiệt mạng. Alfonso, cùng với một số người Leónese, rút vào lâu đài Consuegra, bị bao vây trong tám ngày cho đến khi quân Almoravids rút về phía nam

[[Tập tin:Almoravid_gold_dinar_coin_from_Seville,_Spain,_1116_British_Museum.png|thumb|Một đồng xu của nhà [[Almoravid]] từ [[Seville]], (năm 1116).]]
Năm 1108, Tamim Al Yusuf đánh bại [[Vương quốc Castile]] trong [[Trận chiến Uclés (1108)|Trận chiến Uclés]]. Yusuf đã không chiếm lại nhiều lãnh thổ từ các vương quốc Cơ đốc giáo, ngoại trừ [[Valencia]]; nhưng Tamim Al Yusuf đã cản trở sự tiến bộ của [[Reconquista]] Cơ đốc giáo bằng cách hợp nhất [[al-Andalus]]. Vào năm 1134 tại [[Trận chiến Fraga]], các Almoravids đã chiến thắng và thậm chí còn thành công trong việc tiêu diệt [[Alfonso I of Aragon]] trong trận chiến.

== Văn hóa ==
=== Tôn giáo ===
Phong trào Almoravid bắt đầu như một phong trào cải cách Hồi giáo bảo thủ lấy cảm hứng từ trường phái luật học [[Maliki]].<ref>{{chú thích web|title=Almoravids {{!}} Berber confederation|url=https://www.britannica.com/topic/Almoravids|access-date=2020-06-08|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> Các bài viết của [[Abu Imran al-Fasi]], một học giả [[Maliki]] người Maroc, đã ảnh hưởng đến [[Yahya Ibn Ibrahim]] và phong trào Almoravid thời kỳ đầu.<ref name="EI2272">{{Cite encyclopedia|year=2004|title=Abū ʿImrān al-Fāsī|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]]|publisher=[[Brill Publishers]]|location=Leiden, Netherlands|url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abu-imran-al-fasi-SIM_8256|editor1-last=Bearman|editor1-first=P.|edition=2nd|volume=XII|page=27|isbn=9004139745|last1=Pellat|editor3-link=Clifford Edmund Bosworth|first1=Ch.|editor1-link=Peri Bearman|editor5-link=Wolfhart Heinrichs|editor2-last=Bianquis|editor2-first=Th.|editor3-last=Bosworth|editor3-first=C.E.|editor4-last=van Donzel|editor4-first=E.|editor5-last=Heinrichs|editor5-first=W.P.}}</ref><ref name=":13">Department of Islamic Art. "The Art of the Almoravid and Almohad Periods (ca. 1062–1269)." In ''Heilbrunn Timeline of Art History''. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. http://www.metmuseum.org/toah/hd/almo/hd_almo.htm (October 2001)</ref>
=== Biệt tài ===
[[Tập tin:Grifo-museo-opera-duomo (cropped) (cropped).jpg|thumb|[[Pisa Griffin]], được cho là có nguồn gốc từ Iberia vào thế kỷ 11.]]
[[Amira Bennison]] là mô hình nghệ thuật của thời kỳ Almoravid bị ảnh hưởng bởi "sự hợp nhất của một số khu vực thành một đơn vị chính trị duy nhất và kết quả là sự phát triển rộng rãi của phong cách Andalusi-Maghribi", cũng như thị hiếu của [[Sanhaja]] những người cai trị như những người bảo trợ cho nghệ thuật.<ref>{{chú thích tạp chí|last=Leube|first=Georg|date=2016-04-12|title=Sacred Topography: A Spatial Approach to the stelae of Gao-Saney|url=http://dx.doi.org/10.1163/21540993-00701005|journal=Islamic Africa|volume=7|issue=1|pages=44–59|doi=10.1163/21540993-00701005|issn=0803-0685}}</ref>

=== Đá cẩm thạch ===
Một nhóm lớn các bia mộ bằng đá cẩm thạch đã được bảo tồn từ nửa đầu thế kỷ 12. Chúng được chế tác tại [[Almería]] ở Al-Andalus, vào thời điểm đây là một thành phố cảng thịnh vượng dưới sự kiểm soát của Almoravid. Các bia mộ được làm bằng đá cẩm thạch [[Macael]], được khai thác tại địa phương và được chạm khắc với các dòng chữ [[Kufic]] rộng rãi, đôi khi được trang trí bằng các họa tiết hình học hoặc thực vật.<ref name=":133">{{chú thích sách|last=Delgado|first=Jorge Lirola|title=Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne|publisher=Louvre éditions|year=2014|isbn=9782350314907|editor-last=Lintz|editor-first=Yannick|location=Paris|pages=|chapter=Les stèles funéraires d'Almeria, marqueurs du commerce et de la circulation des objets en Méditerranée|editor-last2=Déléry|editor-first2=Claire|editor-last3=Tuil Leonetti|editor-first3=Bulle}}</ref>

Hai cột đá cẩm thạch thời Almoravid cũng đã được sử dụng lại làm [[spolia]] trong các di tích sau này ở [[Fes]].<ref>{{chú thích sách|last=Salmon|first=Xavier|title=Fès mérinide: Une capitale pour les arts, 1276-1465|publisher=Lienart|year=2021|isbn=9782359063356|pages=29–30}}</ref>
[[Tập tin:Fragment with wrestling lions and harpies - Google Art Project.jpg|thumb|Mảnh vỡ tấm vải liệm của San Pedro de Osma, đầu thế kỷ 12: hình ảnh có các cặp sư tử và đàn hạc, được bao quanh bởi những người đàn ông cầm bánh nướng<ref name=":42">{{chú thích sách|last=Partearroyo|first=Cristina|url=https://www.metmuseum.org/art/metpublications/Al_Andalus_The_Art_of_Islamic_Spain|title=Al-Andalus: The Art of Islamic Spain|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1992|isbn=0870996371|editor-last=Dodds|editor-first=Jerrilynn D.|location=New York|pages=105–113|chapter=Almoravid and Almohad Textiles}}</ref><ref name=":132">{{chú thích sách|last=|first=|title=Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne|publisher=Louvre éditions|year=2014|isbn=9782350314907|editor-last=Lintz|editor-first=Yannick|location=Paris|pages=|chapter=Au coeur des trésors chrétiens|editor-last2=Déléry|editor-first2=Claire|editor-last3=Tuil Leonetti|editor-first3=Bulle}}</ref><ref name=":24">{{chú thích sách|last=|first=|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195309911|editor-last=M. Bloom|editor-first=Jonathan|location=|pages=|chapter=Almoravid|editor-last2=S. Blair|editor-first2=Sheila}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí|last=LATHAM|first=J. D.|date=1978-10-01|title=THE INTERPRETATION OF A PASSAGE ON SCALES (MAW ĀZIN) IN AN ANDALUSIAN HISBA MANUAL|url=https://doi.org/10.1093/jss/23.2.283|journal=Journal of Semitic Studies|volume=23|issue=2|pages=283–290|doi=10.1093/jss/23.2.283|issn=0022-4480}}</ref>]]

Chủ đề trang trí của việc có một mạng lưới hình tròn thông thường chứa hình ảnh của động vật và hình người, với các họa tiết trừu tượng hơn lấp đầy các khoảng trống ở giữa, có nguồn gốc từ xa xưa như vải dệt [[Đế chế Sasanian|Sassanian]] của Ba Tư. Trong các giai đoạn tiếp theo, bắt đầu với Almohads, những hình tròn với hình ảnh tượng hình này dần dần được thay thế bằng những hình tròn trừu tượng hơn, trong khi trang trí bằng chữ viết trở nên nổi bật hơn trước.<ref name=":42" />

=== Chiếu sáng thư pháp và bản thảo ===
[[Tập tin:مصحف_مرابطي_أو_موحدي_03.jpg|thumb|Một bản thảo Kinh Qur'an được chiếu sáng bằng [[Kufic]] và [[Maghrebi script]]]]
Trong các bản thảo Hồi giáo đầu tiên, Kufic là chữ viết chính được sử dụng cho các văn bản tôn giáo. Kiểu chữ Kufic phương Tây hoặc Maghrebi phát triển từ kiểu Kufic tiêu chuẩn (hoặc phương đông) và được đánh dấu bằng sự chuyển đổi của các phần chữ cái sà xuống thấp từ dạng hình chữ nhật sang dạng hình bán nguyệt dài. Nó được tìm thấy trong Qur'ans thế kỷ 10 trước thời kỳ Almoravid <ref name=":44">{{chú thích sách|last=Khemir|first=Sabiha|url=https://www.metmuseum.org/art/metpublications/Al_Andalus_The_Art_of_Islamic_Spain|title=Al-Andalus: The Art of Islamic Spain|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1992|isbn=0870996371|editor-last=Dodds|editor-first=Jerrilynn D.|location=New York|pages=|chapter=The Arts of the Book}}</ref><ref name=":44" /><ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=0cIJAQAAIAAJ&q=%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%8A|title=معلمة المغرب: قاموس مرتب على حروف الهجاء يحيط بالمعارف المتعلقة بمختلف الجوانب التاريخية و الجغرافية و البشرية و الحضارية للمغرب الاقصى|publisher=مطابع سلا،|year=1989|page=6740}}</ref><ref name=":1352">{{chú thích sách|last=|first=|title=Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne|publisher=Louvre éditions|year=2014|isbn=9782350314907|editor-last=Lintz|editor-first=Yannick|location=Paris|pages=|editor-last2=Déléry|editor-first2=Claire|editor-last3=Tuil Leonetti|editor-first3=Bulle}}</ref>
{{Multiple image
| align =
| direction =
| total_width =
| image1 = 1190 Quran from Uppsala University Library 1 v.jpg
| alt1 = Trang nhất Qur'an với lưới hình thoi đầy họa tiết vàng và dòng chữ vàng trên nền xanh lam và đỏ
| caption1 =
| image2 = 1190 Quran from Uppsala University Library 2 v.jpg
| caption2 =
| alt2 = Trang Qur'an với văn bản tiếng Ả Rập, bao gồm tiêu đề bằng vàng trên nền trang trí
| footer = Một phần của mặt trước (bên trái) và một trang từ văn bản (bên phải) của Maghrebi hoặc Andalusi Qur'an có niên đại năm 1090, kinh Qur'an được chiếu sáng lâu đời nhất được biết đến từ vùng này<ref name=":1352"/><ref name=":43">{{chú thích sách|last=|first=|url=https://www.metmuseum.org/art/metpublications/Al_Andalus_The_Art_of_Islamic_Spain|title=Al-Andalus: The Art of Islamic Spain|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1992|isbn=0870996371|editor-last=Dodds|editor-first=Jerrilynn D.|location=New York|pages=|chapter=}}</ref>{{Rp|304}}
}}

=== Gốm sứ ===
Cuộc chinh phục al-Andalus của Almoravid đã gây ra sự rạn nứt tạm thời trong sản xuất gốm sứ, nhưng nó đã quay trở lại vào thế kỷ 12. Có một bộ sưu tập khoảng 2.000 đồ gốm Maghrebi-Andalusi bồn hoặc bát ({{Lang|it|bacini}}) ở [[Pisa]], nơi chúng được sử dụng để trang trí nhà thờ từ đầu thế kỷ 11 đến thế kỷ 15. Có một số loại gốm sứ dưới thời Almoravids, bao gồm các mảnh ''[[cuerda seca]]''. Hình thức sang trọng nhất là ánh kim [[bóng bẩy]], được tạo ra bằng cách tráng một lớp men kim loại lên các mảnh trước khi nung lần thứ hai. Kỹ thuật này đến từ [[Iraq]] và phát triển mạnh ở Fatimid Ai Cập.

=== Minbars ===
[[Tập tin:المنبر المرابطي 21 44 14 447000.jpeg|thumb|Chi tiết về [[:en:Minbar of the Kutubiyya Mosque|Almoravid minbar]], được ủy quyền bởi [[:en:Ali ibn Yusuf|Ali Bin Yusuf Bin Tashfin al-Murabiti]] 1137 cho nhà thờ lớn của ông ở Marrakesh.]]
Các thanh minbars của Almoravid - chẳng hạn như [[Minbar của Nhà thờ Hồi giáo Kutubiyya|minbar của Grand Mosque of Marrakesh]] do Sultan ủy quyền [[Ali ibn Yusuf]] (1137), hoặc minbar cho [[Đại học al-Qarawiyyin]] (1144) —<ref name=":04">{{chú thích sách|last1=Bloom|first1=Jonathan|title=The Minbar from the Kutubiyya Mosque|last2=Toufiq|first2=Ahmed|last3=Carboni|first3=Stefano|last4=Soultanian|first4=Jack|last5=Wilmering|first5=Antoine M.|last6=Minor|first6=Mark D.|last7=Zawacki|first7=Andrew|last8=Hbibi|first8=El Mostafa|publisher=The Metropolitan Museum of Art, New York; Ediciones El Viso, S.A., Madrid; Ministère des Affaires Culturelles, Royaume du Maroc|year=1998}}</ref> thể hiện tính hợp pháp [[Maliki]] của Almoravids, "sự kế thừa vai trò đế quốc Umayyad" của họ, và việc mở rộng quyền lực đế quốc đó vào Maghreb. Cả hai thanh minbars đều là những tác phẩm đặc biệt của gỗ cẩm thạch và chạm khắc gỗ, được trang trí bằng các tác phẩm hình học, vật liệu dát và phù điêu [[arabesque]].<ref name=":04" /><ref name=":03">{{chú thích sách|last=Terrasse|first=Henri|title=La Mosquée al-Qaraouiyin à Fès; avec une étude de Gaston Deverdun sur les inscriptions historiques de la mosquée|publisher=Librairie C. Klincksieck|year=1968|location=Paris}}</ref><ref>{{chú thích web|title=Qantara - the minbar of the al-Qarawīyīn Mosque|url=https://www.qantara-med.org/public/show_document.php?do_id=309&lang=en|access-date=2021-02-21|website=www.qantara-med.org}}</ref>

== Vương triều Almoravid ==
=== Nhà vua ===
*[[:en:Abdallah ibn Yasin|Abdallah ibn Yasin]] (1040–1059)
*[[:en:Yahya ibn Ibrahim|Yahya ibn Ibrahim]] (1048)
*[[:en:Yahya ibn Umar al-Lamtuni|Yahya ibn Umar al-Lamtuni]] (c. 1050–1056)
*[[:en:Abu Bakr ibn Umar|Abu Bakr ibn Umar]] (1056–1087)
*[[:en:Yusuf ibn Tashfin|Yusuf ibn Tashfin]] (c. 1072–1106)
*[[:en:Ali ibn Yusuf|Ali ibn Yusuf]] (1106–43)
*[[:en:Tashfin ibn Ali|Tashfin ibn Ali]] (1143–45)
*[[:en:Ibrahim ibn Tashfin|Ibrahim ibn Tashfin]] (1145–1147)
*[[:en:Ishaq ibn Ali|Ishaq ibn Ali]] (1147)

=== Dòng thời gian ===
<timeline>
ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars = justify

DateFormat = yyyy
Period = from:1000 till:1150
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:1000
ScaleMinor = unit:year increment:25 start:1000

Colors =
id:canvas value:rgb(1,1,1)
id:m value:rgb(0.4,0.8,0.4)
id:w value:rgb(0.9,0.5,0.5)
id:d value:yellow
id:n value:rgb(0.5,0.5,0.5)
id:a value:rgb(1,0.5,0.5)
id:l value:rgb(0.6,0.4,1)
id:y value:rgb(0.6,0.5,1)
id:t value:rgb(0.5,0.8,0.5)
id:s value:rgb(0.05,0.65,0.3)
id:ss value:rgb(0.05,0.8,0.15)
id:cw value:rgb(0.8,0.8,0.8)
id:eon value:Black

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
barset:Rulers
bar:eon

PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:8 mark:none width:25 shift:(0,-5)
bar:eon color:eon

from: 1040 till: 1147 color: s text: Almoravids (1040–1147)

width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
barset:Rulers

from:1040 till: 1059 color:ss text:"[[Abdallah ibn Yasin]]"
from:1048 till: 1048 color:s text:"[[Yahya ben Ibrahim]]"
from:1050 till: 1056 color:s text:"[[Yahya ibn Umar al-Lamtuni]]"
from:1056 till: 1087 color:s text:"[[Abu Bakr ibn Umar]]"
from:1072 till: 1106 color:s text:"[[Yusuf ibn Tashfin]]"
from:1106 till: 1143 color:s text:"[[Ali ibn Yusuf]]"
from:1143 till: 1145 color:s text:"[[Tashfin ibn Ali]]"
from: 1143 till: 1147 color:s text:"[[Ibrahim ibn Tashfin]]"
from: 1147 till: 1147 color:s text:"[[Ishaq ibn Ali]]"

barset:skip
</timeline>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
{{Đế quốc}}
{{DEFAULTSORT:Almoravid}}
[[Thể loại:Chấm dứt năm 1147]]
[[Thể loại:Cựu quốc gia châu Phi]]
[[Thể loại:Lịch sử Mauritanie]]
[[Thể loại:Lịch sử Tây Sahara]]
[[Thể loại:Cựu đế quốc châu Phi]]

Nhà Almoravid - Lịch sử thay đổi

imported>Estonian Ball Mapper: /* Tham khảo */