imported>ThitxongkhoiAWB: /* Hoạt động cách mạng */ clean up, replaced: Cao Lộc → Cao Lộc

2026-05-24T02:37:18Z

Hoạt động cách mạng: clean up, replaced: Cao Lộc → Cao Lộc

Trang mới

{{Viên chức
| tên = Phan Lưu Thanh
| hình =
| cỡ hình =
| miêu tả =
| ngày sinh = [[1906]]
| nơi sinh = [[La Hai]], [[Đồng Xuân (huyện)|Đồng Xuân]], [[Phú Yên (tỉnh)|Phú Yên]]
| nơi ở =
| ngày chết = [[1983]]
| nơi chết =
| chức vụ = Bí thư [[Tỉnh ủy Phú Yên]]
| bắt đầu = Tháng 1, [[1931]]
| kết thúc = Tháng 3, 1931
| tiền nhiệm = ''đầu tiên''
| kế nhiệm = [[Trần Toại]]
| địa hạt = {{VIE}}
| phó chức vụ = Phó Bí thư
| phó viên chức =
| chức vụ 2 = Bí thư [[Tỉnh ủy Phú Yên]]
| bắt đầu 2 = Tháng 6, 1931
| kết thúc 2 = Tháng 7, 1931
| tiền nhiệm 2 = [[Trần Toại]]
| kế nhiệm 2 = [[Trần Hào (Phú Yên)|Trần Hào]]
| địa hạt 2 = {{VIE}}
| phó chức vụ 2 = Phó Bí thư
| phó viên chức 2 =
| đa số =
| đảng = [[Đảng Cộng sản Việt Nam]]
| nghề =
| giáo dục =
| học trường =
| học vị =
| dân tộc = [[Người Kinh|Việt]]
| đạo =
| chữ ký =
| họ hàng =
| cha =
| mẹ =
| em =
| vợ =
| chồng =
| kết hợp dân sự =
| con =
| website =
| chú thích =
}}
'''Phan Lưu Thanh''' (1906–1983), bí danh '''Thừa Thanh''', '''Hoài Việt''', là một nhà cách mạng Việt Nam, [[Bí thư Tỉnh ủy (Việt Nam)|Bí thư]] [[Tỉnh ủy Phú Yên]] đầu tiên của [[Đảng Cộng sản Đông Dương]], nguyên [[Đại biểu Quốc hội Việt Nam|Đại biểu Quốc hội]] [[Quốc hội Việt Nam khóa I|khóa I]], [[Quốc hội Việt Nam khóa II|II]], [[Quốc hội Việt Nam khóa III|III]].

== Thân thế ==
Phan Lưu Thanh sinh ngày 1 tháng 1 năm 1906 tại xóm Đồng Bé, xã Xuân Long, tổng Xuân Phong, huyện [[Đồng Xuân (huyện)|Đồng Xuân]], tỉnh [[Phú Yên (tỉnh)|Phú Yên]] (nay là khu phố Long Bình, xã [[Đồng Xuân (xã)|Đồng Xuân]], tỉnh [[Đắk Lắk]]). Ông là con thứ sáu trong một gia đình Nho học.<ref name="baophuyen">{{chú thích web|url=https://baophuyen.vn/76/139054/nguoi-cong-san-dau-tien-chi-bo-dau-tien-va-tinh-uy-phu-yen-dau-tien.html|tiêu đề=Người cộng sản đầu tiên, chi bộ đầu tiên và Tỉnh ủy Phú Yên đầu tiên|tác giả=Phan Thanh|website=Báo Phú Yên|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220830134152/https://baophuyen.vn/76/139054/nguoi-cong-san-dau-tien-chi-bo-dau-tien-va-tinh-uy-phu-yen-dau-tien.html|ngày lưu trữ=2022-08-30|url-status=live|ngày=2015-10-05|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Hoạt động cách mạng ==
Ban đầu, ông tham gia Hưng nghiệp hội xã ở La Hai, là cơ sở buôn bán được tổ chức bởi Chi bộ Phú Yên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Năm 1929, ông vào Sài Gòn, học lái xe ở trường cơ khí Chu Văn Hai. Tại đây, ông được Nguyễn Chương{{efn|Có nguồn ghi là Nguyễn Thương, thầy giáo, dạy máy nổ.}} và Tư Rèn{{efn|Công nhân [[xưởng đóng tàu Ba Son]].}} tuyên truyền, giác ngộ chủ nghĩa cộng sản.<ref name="baophuyen"/>

Đầu năm 1930, Phan Lưu Thanh được giao nhiệm vụ trở về Phú Yên gây dựng lực lượng, bắt đầu từ cháu ruột [[Phan Văn Lan]]. Tại tỉnh lỵ [[Sông Cầu (thị xã)|Sông Cầu]], ông lại giác ngộ lý tưởng cho [[Bùi Xuân Cảnh]]. Được sự giúp đỡ của Bùi Xuân Cảnh, Phan Lưu Thanh cho in truyền đơn và may cờ đỏ búa liềm.<ref name="tuyengiao">{{chú thích web|url=https://tuyengiao.phuyen.gov.vn/Tin-tuc/qua-trinh-thanh-lap-chi-bo-dang-cong-san-dau-tien-o-phu-yen-1037.html|tiêu đề=Quá trình thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên|tác giả=Hồng Thái|website=Trang Thông tin điện tử Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Yên|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220811040904/https://tuyengiao.phuyen.gov.vn/Tin-tuc/qua-trinh-thanh-lap-chi-bo-dang-cong-san-dau-tien-o-phu-yen-1037.html|ngày lưu trữ=2022-08-11|url-status=live|ngày=2019-10-01|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref> Vào ngày 1 tháng 5 (Quốc tế Lao động) và 1 tháng 8, hai ông đã tổ chức rải truyền đơn kêu gọi người dân đứng lên đấu tranh và treo cờ đỏ búa liềm tại tỉnh lỵ.<ref name="baophuyen"/>

Tháng 8, Phan Lưu Thanh trở lại Sài Gòn và được kết nạp vào [[Đảng Cộng sản Việt Nam]] tại Chi bộ [[Thị Nghè]] do Tư Rèn làm Bí thư.<ref name="baophuyen"/><ref name="tuyengiao"/> Trở về Phú Yên, ông đã tập hợp được một nhóm thanh niên đi theo con đường cộng ở La Hai gồm [[Nguyễn Hữu Thanh]], [[Phan Ngọc Bích]], Bùi Xuân Cảnh, [[Nguyễn Hữu Tánh]], [[Phan Cao Lâm]], [[Nguyễn Thị Hảo]], [[Nguyễn Điệp]].<ref>{{Harvnb|Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên|2003|p=182}}</ref><ref name="btxvnt">{{chú thích web|url=http://btxvnt.org.vn/thung-may-khuon-go-cua-gia-dinh-dong-chi-phan-luu-thanh-post2391|tiêu đề=Thúng mây, khuôn gỗ của gia đình đồng chí Phan Lưu Thanh|tác giả=|website=Trang thông tin điện tử Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220831083815/http://btxvnt.org.vn/thung-may-khuon-go-cua-gia-dinh-dong-chi-phan-luu-thanh-post2391|ngày lưu trữ=2022-08-31|url-status=live|ngày=2011-11-12|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://cand.com.vn/Xa-hoi/Cu-gia-bach-tue-80-nam-tuoi-Dang-i157131/|tiêu đề=Cụ già bách tuệ 80 năm tuổi Đảng|tác giả=Phan Thế Hữu Toàn|website=Báo Công an nhân dân điện tử|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20221207152934/https://cand.com.vn/Xa-hoi/Cu-gia-bach-tue-80-nam-tuoi-Dang-i157131/|ngày lưu trữ=2022-12-07|url-status=live|ngày=2010-02-10|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://www.bienphong.com.vn/105-tuoi-doi-85-tuoi-dang-post42977.html|tiêu đề=105 tuổi đời 85 tuổi Đảng|tác giả=Phương Oanh|website=Báo Biên phòng|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20221207153038/https://www.bienphong.com.vn/105-tuoi-doi-85-tuoi-dang-post42977.html|ngày lưu trữ=2022-12-07|url-status=live|ngày=2015-03-05|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref> Ngày 5 tháng 10, tại nhà riêng, ông đã tổ chức hội nghị thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên trong tỉnh do ông làm Bí thư.{{efn|Chi bộ đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam ở tỉnh Phú Yên bao gồm chín thành viên: Phan Lưu Thanh, Bùi Xuân Cảnh, Việt Hồng (Phan Ngọc Bích), [[Nguyễn Thạnh]], [[Nguyễn Phục Hưng]], Nguyễn Hữu Tánh, [[Nguyễn Diệp]], [[Phan Cao Lâm]] và [[Nguyễn Thị Hảo]], do Phan Lưu Thanh làm Bí thư.}}<ref>{{chú thích web|url=https://nhandan.vn/phu-yen-ky-niem-92-nam-ngay-thanh-lap-chi-bo-dang-cong-san-dau-tien-post718372.html|tiêu đề=Phú Yên kỷ niệm 92 năm Ngày thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên|tác giả=Trình Kế|website=Báo Nhân Dân|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20221006080052/https://nhandan.vn/phu-yen-ky-niem-92-nam-ngay-thanh-lap-chi-bo-dang-cong-san-dau-tien-post718372.html|ngày lưu trữ=2022-10-06|url-status=live|ngày=2022-10-05|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://baotintuc.vn/thoi-su/ky-niem-92-nam-ngay-thanh-lap-chi-bo-dang-cong-san-dau-tien-tai-phu-yen-20221005123524888.htm|tiêu đề=Kỷ niệm 92 năm Ngày thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên tại Phú Yên|tác giả=Tường Quân|website=Báo Tin tức|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20221207152307/https://baotintuc.vn/thoi-su/ky-niem-92-nam-ngay-thanh-lap-chi-bo-dang-cong-san-dau-tien-tai-phu-yen-20221005123524888.htm|ngày lưu trữ=2022-12-07|url-status=live|ngày=2022-10-05|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref> Qua bốn tháng, từ Chi bộ đầu tiên, tỉnh Phú Yên đã thành lập được 17 Chi bộ với 78 Đảng viên, tập trung ở huyện Đồng Xuân, Tuy An và phủ Tuy Hòa.<ref name="baophuyen"/>

Tháng 1 năm 1931, tại nhà của Nguyễn Phục Hưng, Hội nghị thành lập [[Tỉnh ủy Phú Yên]] được tổ chức, bầu ra Tỉnh ủy gồm 5 người do Phan Lưu Thanh làm Bí thư Tỉnh ủy.{{efn|Thành phần tham dự Hội nghị thành lập Tỉnh ủy: Phan Lưu Thanh, Phan Ngọc Bích, Nguyễn Diệp, Nguyễn Phục Hưng, Nguyễn Hữu Tánh, Phan Cao Lâm.<ref name="baophuyen"/>}} Tháng 2, Tỉnh ủy Phú Yên bắt được liên lạc với Phân ban [[Xứ ủy Trung Kỳ]] ở [[Quy Nhơn (thành phố)|Quy Nhơn]] và được công nhận chính thức.<ref name="vkspy">{{chú thích web|url=https://www.vkspy.gov.vn/nhung-moc-lich-su-quan-trong-cua-dang-bo-tinh-phu-yen-50_1607.html|tiêu đề=Những mốc lịch sử quan trọng của Đảng bộ tỉnh Phú Yên|tác giả=|website=Trang Thông tin điện tử Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Yên|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721092424/https://www.vkspy.gov.vn/nhung-moc-lich-su-quan-trong-cua-dang-bo-tinh-phu-yen-50_1607.html|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2015-10-06|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref> Tháng 3, ông được điều về Phân ban Xứ ủy làm Trưởng ban Ấn loát, phụ trách in ấn, phân phát tài liệu, bàn giao lại nhiệm vụ Tỉnh ủy cho [[Trần Toại]].<ref name="baophuyen"/><ref>{{Harvnb|Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên|2003|p=712}}</ref>

Tháng 6, Trần Toại bị ốm nặng, Phan Lưu Thanh được cử về Phú Yên tiếp nhận nhiệm vụ Bí thư Tỉnh ủy để tiếp tục chỉ đạo các cuộc đấu tranh.<ref>{{Harvnb|Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên|2003|p=857}}</ref> Ngày 13 tháng 7, thực dân Pháp tiến hành "khủng bố trắng", khoảng 500 người bao gồm cả Đảng viên Cộng sản và người dân bị bắt giữ, trong đó có [[Nguyễn Huấn]], [[Cao Lộc (huyện)|Cao Lộc]], [[Nguyễn Đức]], [[Nguyễn Thốn]], [[Nguyễn Khắc Khoan]],...<ref name="btxvnt"/> Ngày 17 tháng 7, Phan Lưu Thanh bị bắt. Ngay trong đêm, Ban lãnh đạo nhà lao được thành lập gồm các Đảng viên Phan Lưu Thanh, Bùi Xuân Cảnh, [[Nguyễn Tánh]], Cao Lộc, Nguyễn Khắc Khoan, [[Trương Tấn Ích]]. Ban lãnh đạo đã ra chỉ thị kiên quyết không khai báo, nếu có chỉ tập trung khai báo Phan Lưu Thanh để tạo cơ hội cho những người chưa bị lộ có thể được thả về tiếp tục hoạt động.<ref>{{Harvnb|Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên|2003|p=182–183}}</ref> Ngày 28 tháng 10, tại Sông Cầu, tòa án thực dân mở phiên tòa xử "án hội kín ở Phú Yên", ông bị phán 15 năm tù [[lưu đày]] biệt xứ, giam giữ ở [[nhà đày Buôn Ma Thuột]].<ref name="baophuyen"/><ref>{{Harvnb|Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên|2003|p=803}}</ref>

Tháng 7 năm 1935, ông ra tù và bị an trí ở La Hai, nhưng vẫn âm thầm hoạt động khôi phục tổ chức Đảng.<ref name="vkspy"/> Năm 1945, ông tham gia lãnh đạo khởi nghĩa giành chính quyền ở huyện Đồng Xuân và trở thành Chủ tịch Việt Minh huyện Đồng Xuân.<ref name="baophuyen"/>

== Hoạt động chính trị ==
Năm 1946, ông trúng cử Đại biểu [[Quốc hội Việt Nam khóa I|Quốc hội khóa I]], tham gia các hoạt động của Quốc hội trong khoảng thời gian 1946–1949.<ref name="baophuyen"/><ref>{{chú thích web|url=https://dbqh.quochoi.vn/daibieu/44/0000000299/Phan-Luu-Thanh.aspx|tiêu đề=ĐBQH Khóa I: Phan Lưu Thanh|tác giả=|website=Văn phòng Quốc hội|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url-status=live|ngày=|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Năm 1954, [[Hiệp định Genève, 1954|Hiệp định Genève]] được ký kết, ông tập kết ra Bắc, tham gia [[Cải cách ruộng đất tại miền Bắc Việt Nam|Cải cách ruộng đất]].<ref name="baophuyen"/>

Cho đến ngày nghỉ hưu, ông từng làm Trưởng phòng Tổ chức cán bộ và hành chính thuộc Viện Sốt rét (sau là Viện Sốt rét ký sinh trùng, [[Bộ Y tế (Việt Nam)|Bộ Y tế]]),<ref>{{chú thích web|url=https://dbqh.quochoi.vn/daibieu/44/0000000324/Phan-Luu-Thanh.aspx|tiêu đề=ĐBQH Khóa II: Phan Lưu Thanh|tác giả=|website=Văn phòng Quốc hội|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url-status=live|ngày=|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://dbqh.quochoi.vn/daibieu/44/0000000328/Phan-Luu-Thanh.aspx|tiêu đề=ĐBQH Khóa III: Phan Lưu Thanh|tác giả=|website=Văn phòng Quốc hội|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url-status=live|ngày=|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref> Bí thư Đảng ủy Bệnh viện Bạch Mai.<ref>{{Harvnb|Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên|2003|p=858}}</ref>

== Gia đình ==
Vợ ông là bà [[Nguyễn Thị Cúc]], từng tham gia canh gác cho các hội nghị của các cơ quan Đảng bộ của tỉnh Phú Yên.<ref name="btxvnt"/>

== Vinh danh ==
Ngày 18 tháng 6 năm 1997, căn nhà của ông, nơi thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở tỉnh Phú Yên và trụ sở hoạt động của Tỉnh ủy Phú Yên giai đoạn 1930–1931, được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.<ref name="btxvnt"/>

Năm 2008, tên của ông được đặt cho một con đường ở thành phố [[Tuy Hòa (thành phố)|Tuy Hòa]] (Phú Yên), đổi tên từ đường Nguyễn Tất Thành cũ.<ref>{{chú thích web|url=https://vbpl.vn/phuyen/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=54648&Keyword=|tiêu đề=Quyết định số 240/2008/QĐ-UBND ngày 31/01/2008 của Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên về việc đặt tên, đổi tên một số đường và công trình công cộng ở thành phố Tuy Hòa|tác giả=|website=Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url-status=live|ngày=2008-01-31|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref> Ngày 2 tháng 7 năm 2022, thành phố Tuy Hòa quyết định khai trương hai tuyến phố đi bộ trên đường [[Lê Trung Kiên]] và Phan Lưu Thanh.<ref>{{chú thích web|url=https://kinhtenongthon.vn/tp-tuy-hoa-to-chuc-thi-diem-hai-tuyen-pho-di-bo-post50897.html|tiêu đề=TP. Tuy Hoà tổ chức thí điểm hai tuyến phố đi bộ|tác giả=Quốc Hùng|website=Tạp chí điện tử Kinh tế nông thôn|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220816044938/https://kinhtenongthon.vn/tp-tuy-hoa-to-chuc-thi-diem-hai-tuyen-pho-di-bo-post50897.html|ngày lưu trữ=2022-08-16|url-status=live|ngày=2022-06-28|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://vtv.vn/xa-hoi/phu-yen-khai-truong-2-tuyen-pho-di-bo-ve-dem-20220703015411739.htm|tiêu đề=Phú Yên khai trương 2 tuyến phố đi bộ về đêm|tác giả=N.M|website=Báo điện tử VTV News|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220705182018/https://vtv.vn/xa-hoi/phu-yen-khai-truong-2-tuyen-pho-di-bo-ve-dem-20220703015411739.htm|ngày lưu trữ=2022-07-05|url-status=live|ngày=2022-07-03|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Tên của ông được đặt cho một trường [[Trung học cơ sở (Việt Nam)|Trung học cơ sở]] ở huyện Đồng Xuân.<ref>{{chú thích web|url=http://mt.gov.vn/atgt/tin-tuc/80586/tang-130-xe-dap-va-mu-bao-hiem-cho-hoc-sinh-dong-xuan.aspx|tiêu đề=Tặng 130 xe đạp và mũ bảo hiểm cho học sinh Đồng Xuân (Phú Yên)|tác giả=|website=Cổng Thông tin điện tử Bộ Giao thông vận tải|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220512100229/http://mt.gov.vn/atgt/tin-tuc/80586/tang-130-xe-dap-va-mu-bao-hiem-cho-hoc-sinh-dong-xuan.aspx|ngày lưu trữ=2022-05-12|url-status=live|ngày=2022-05-09|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2022-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Tham khảo ==
* {{chú thích sách|tác giả=Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên|tựa đề=Địa chí Phú Yên|url=https://books.google.com.vn/books?id=gXRuAAAAMAAJ|nơi=Hà Nội|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật|năm=2003|isbn=}}

== Ghi chú ==
{{Tham khảo|nhóm=lower-alpha}}

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}
{{Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên}}
{{thời gian sống|1906|1983}}

[[Thể loại:Người Phú Yên]]
[[Thể loại:Nhà cách mạng Việt Nam]]
[[Thể loại:Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên]]
[[Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa I]]
[[Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa II]]
[[Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa III]]

Phan Lưu Thanh - Lịch sử thay đổi

imported>ThitxongkhoiAWB: /* Hoạt động cách mạng */ clean up, replaced: Cao Lộc → Cao Lộc