imported>Д.Ильин vào lúc 20:23, ngày 11 tháng 8 năm 2025

2025-08-11T20:23:38Z

Trang mới

{{bài cùng tên|Vũ khí phosphor trắng}}
{{Thiếu nguồn gốc|date=tháng 2/2022}}
{{Wikify}}
{{Chembox
| Name = Phosphor trắng
|IUPACName= Phosphor trắng Tetraphosphorus
|SystematicName=1,2,3,4-Tetraphosphatricyclo[1.1.0.02,4]butane
| OtherNames = {{Unbulleted list
| Phosphor phân tử
| Phosphor vàng
}}
| ImageFile = Weißer Phosphor.JPG
| ImageCaption = Mẫu phốt pho trắng với góc cho thấy mẫu chưa bị oxy hóa
| ImageFile1 = Tetraphosphorus-liquid-2D-dimensions.svg
| ImageCaption1 = Phân tử Tetraphosphorus
| Section1 = {{Chembox Identifiers
| CASNo = 12185-10-3
| ChEBI = 35895
| Gmelin = 1856
| ChemSpiderID = 109894
| InChI = 1S/P4/c1-2-3(1)4(1)2
| InChIKey = OBSZRRSYVTXPNB-UHFFFAOYSA-N
| PubChem = 123286
| SMILES = P12P3P1P23
| UNNumber = 1381
}}
| Section2 = {{Chembox Properties
| P=4
| MolarMassRound = 3
| Density = 1.82 g/cm3
| MeltingPtF = 111,4
| BoilingPtF = 536
}}
| Section3 = {{Chembox Hazards
|
| GHSPictograms = {{GHS02}} {{GHS05}} {{GHS06}} {{GHS09}}
| GHSSignalWord = Nguy hiểm <ref>{{Sigma-Aldrich|id=302554|name=Phosphorus, white}}</ref>
| HPhrases = {{H-phrases|H250|H300+H330|H314|H400}}
| PPhrases = {{P-phrases|P210|P222|P260|P264|P270|P271|P273|P280|P284|P301+P310+P330|P301+P330+P331|P303+P361+P353|P304+P340+P310|P305+P351+P338+P310|P335+P334|P363|P370+P378|P391|P403+P233|P405|P422|P501}}
| NFPA-H = 4
| NFPA-F = 4
| NFPA-I = 2
| TLV = 0.1 mg/m3
}}
}}
'''Phosphor trắng''', hay '''phosphor vàng''', hoặc đơn giản là tetraphosphorus (P4) là một [[dạng thù hình]] của [[Phốt pho|Phosphorus]]. Nó là một chất rắn dạng sáp trong mờ, nhanh chóng trở màu vàng khi tiếp xúc với ánh sáng (do quá trình chuyển đổi [[quang hóa]] thành [[Phosphor đỏ]]).<ref>{{Chú thích web |title=White phosphorus |url=https://www.acs.org/molecule-of-the-week/archive/w/white-phosphorus.html |access-date=2024-08-10 |website=American Chemical Society |language=en}}</ref> Vì lý do này, nó được gọi là phosphor vàng. Phosphor trắng là dạng thù hình đầu tiên được biết đến của phosphor và trên thực tế là chất cơ bản đầu tiên được phát hiện mà không được biết đến từ thời cổ đại.<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last1=Weeks |first1=Mary Elvira |date=1932 |title=The discovery of the elements. II. Elements known to the alchemists |journal=Journal of Chemical Education |volume=9 |issue=1 |page=11 |bibcode=1932JChEd...9...11W |doi=10.1021/ed009p11}}</ref> Nó phát sáng màu xanh lục trong bóng tối (khi tiếp xúc với oxy), rất [[dễ cháy]] và [[tự bốc cháy]] khi tiếp xúc với không khí. Đây là chất độc hại, gây tổn thương gan nghiêm trọng khi nuốt phải và gây bệnh [[oại tử hàm]] do nuốt phải hoặc hít phải trong thời gian dài. Mùi cháy của dạng này có mùi tỏi đặc trưng và các mẫu thường được phủ bằng khói "[[phosphor pentoxide]]" màu trắng, bao gồm tứ diện P4O10 với oxy được chèn vào giữa các nguyên tử phốt pho và tại các đỉnh của chúng. Phốt pho trắng ít tan trong nước và có thể được bảo quản trong nước. Nó cũng tan trong [[benzen]], [[dầu mỏ]], [[carbon disulfide]] và [[lưu huỳnh dichloride]].

==Cấu trúc==
[[File:White_phosphorus.png|left|thumb|Cấu trúc tinh thể Phosphor trắng]]
Phosphor trắng tồn tại dưới dạng [[phân tử]] gồm bốn [[nguyên tử]] phosphor trong cấu trúc tứ diện, được nối bằng sáu liên kết đơn P-P. Sự sắp xếp tứ diện dẫn đến sự [[căng vòng]] và mất ổn định.<ref name="HS">{{Housecroft2nd|page=392}}</ref> Mặc dù cả hai đều được gọi là "phosphor trắng", trên thực tế, người ta đã biết đến hai dạng thù hình tinh thể khác nhau, hoán đổi thuận nghịch ở 195,2 K.<ref name="Beta">{{Chú thích sách |last1=Durif |first1=A. |title=Topics in phosphate chemistry |url=https://archive.org/details/topicsinphosphat0000aver |last2=Averbuch-Pouchot |first2=M.T. |date=1996 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-02-2634-3 |location=Singapore [u.a.] |page=[https://archive.org/details/topicsinphosphat0000aver/page/n22 3]}}</ref> Trạng thái chuẩn của nguyên tố là [[Hệ tinh thể lập phương|dạng lập phương α tâm khối]], thực tế là dạng bán bền trong [[Nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn|điều kiện chuẩn]].<ref name="HS" /> Người ta tin rằng dạng β có cấu trúc tinh thể [[lục giác]].<ref name="Beta" />

Phosphor trắng nóng chảy và hơi tồn tại ở dạng phân tử tứ diện, cho đến 800 °C (1.500 °F; 1.100 K) khi nó bắt đầu phân hủy thành phân tử P2.<ref name="WPPoly">{{Chú thích tập san học thuật |author=Simon, Arndt |last2=Borrmann |first2=Horst |last3=Horakh |first3=Jörg |date=1997 |title=On the Polymorphism of White Phosphorus |journal=Chemische Berichte |volume=130 |issue=9 |pages=1235–1240 |doi=10.1002/cber.19971300911}}</ref> Phân tử P4 trong pha khí có độ dài liên kết P-P là rg = 2,1994(3) Å như đã được xác định bằng phương pháp [[nhiễu xạ điện tử]].<ref name="Cossairt-2010">{{Chú thích tập san học thuật |last1=Cossairt |first1=Brandi M. |last2=Cummins |first2=Christopher C. |last3=Head |first3=Ashley R. |last4=Lichtenberger |first4=Dennis L. |last5=Berger |first5=Raphael J. F. |last6=Hayes |first6=Stuart A. |last7=Mitzel |first7=Norbert W. |last8=Wu |first8=Gang |date=2010-06-01 |title=On the Molecular and Electronic Structures of AsP3 and P4 |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=132 |issue=24 |pages=8459–8465 |doi=10.1021/ja102580d |issn=0002-7863 |pmid=20515032}}</ref> Dạng β của trắng chứa ba dạng phân tử P 4 hơi khác nhau, với 18 độ dài liên kết P-P dao động từ 2,1768(5) đến 2,1920(5) Å. Độ dài liên kết P-P trung bình là 2,183(5) Å.<ref name="WPPoly"/>

==Tính chất hóa học==
Mặc dù phosphor trắng không phải là dạng thù hình ổn định nhất của phosphor, nhưng bản chất phân tử của nó cho phép nó dễ dàng được tinh chế. Do đó, nó có nhiệt hình thành bằng không.

Trong môi trường [[kiềm]], phosphor trắng [[tự oxy hóa khử]] thành [[phosphin]] và nhiều loại muối [[acid oxo]] của phosphor.<ref>{{Chú thích sách |last1=Engel |first1=Robert |title=Synthesis of Carbon-Phosphorus Bonds |url=https://archive.org/details/synthesisofcarbo0000enge |last2=Cohen |first2=JaimeLee Iolani |publisher=[[CRC Press]] |year=2004 |isbn=0-8493-1617-0 |edition=2nd |location=Boca Raton |at=§2.3 |lccn=2003060796}}</ref>

Nhiều phản ứng của phosphor trắng liên quan đến liên kết P-P, chẳng hạn như các phản ứng với [[oxy]], [[lưu huỳnh]], [[phosphor tribromide]] và ion [[Nitrosonium|NO+]].

Nó tự bốc cháy trong không khí ở khoảng 50 °C (122 °F), và ở nhiệt độ thấp hơn nếu được chia nhỏ (do [[điểm nóng chảy]] giảm). Phốt pho phản ứng với oxy, thường tạo thành hai oxit tùy thuộc vào lượng oxy có sẵn: P4O6 (phosphor trioxide) khi phản ứng với ít oxy và P4O10 khi phản ứng với lượng oxy dư. Trong một số ít trường hợp, P4O7, P4O8 và P4O9 cũng được hình thành, nhưng với số lượng nhỏ. Quá trình đốt cháy này tạo ra phosphor (V):

P4 + 5O2 → P4O10
==Tham khảo==
{{tham khảo}}

[[Thể loại:Thù hình]]

Phosphor trắng - Lịch sử thay đổi

imported>Д.Ильин vào lúc 20:23, ngày 11 tháng 8 năm 2025