imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2026-01-31T20:09:50Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Speciesbox
| taxon = Plagiotremus rhinorhynchos
| image = [[Tập tin:Bluestriped fangblenny (Plagiotremus rhinorhynchos) (48929928152).jpg|250px]]
| image_caption = Dạng màu nâu
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref name="iucn">{{chú thích IUCN|title=''Plagiotremus rhinorhynchos''|page=e.T48342477A48372150|author=Williams, J. T.|year=2014|volume=2014|doi=10.2305/IUCN.UK.2014-3.RLTS.T48342477A48372150.en|access-date=2024-04-29}}</ref>
| authority = ([[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1852)
| synonyms =
* ''Petroscirtes rhinorhynchos'' {{small|Bleeker, 1852}}
* ''Petroscirtes amblyrhynchos'' {{small|Bleeker, 1857}}
* ''Runula fasciata'' {{small|Fourmanoir, 1971}}
}}
'''''Plagiotremus rhinorhynchos''''' là một loài [[cá biển]] thuộc chi ''[[Plagiotremus]]'' trong [[họ Cá mào gà]]. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1852.

== Từ nguyên ==
Từ định danh ''rhinorhynchos'' được ghép bởi hai [[âm tiết]] trong [[tiếng Hy Lạp cổ đại]]: ''rhinós'' (ῥινός) và ''rhúnkhos'' (ῥύγχος), đều mang nghĩa là "mõm, [[mũi]], [[mỏ chim]]", hàm ý đề cập đến phần mõm hình nón dày thịt ở cá trưởng thành của loài này.<ref>{{Chú thích web|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|tựa đề=Order Blenniiformes: Family Blenniidae|năm=2023|editor=Christopher Scharpf|website=The ETYFish Project Fish Name Etymology Database}}</ref>

== Phân bố và môi trường sống ==
Từ [[Biển Đỏ]], ''P. rhinorhynchos'' có phân bố gần như rộng khắp khu vực [[Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương]], về phía đông đến [[quần đảo Line]], [[quần đảo Marquises]] và [[quần đảo Société]], giới hạn phía nam đến [[Nam Phi]] và [[Úc]] (gồm [[đảo Lord Howe]]), xa nhất về phía bắc đến [[đảo Jeju]] ([[Hàn Quốc]])<ref>{{Chú thích tạp chí|last=An|first=Jung-Hyun|last2=Kim|first2=Byung-Jik|last3=Bae|first3=Yang-Seop|year=2020|title=First reliable record of the Bluestriped fangblenny, ''Plagiotremus rhinorhynchos'' (Perciformes: Blenniidae) in Korea|url=https://www.researchgate.net/publication/347578943_First_reliable_record_of_the_Bluestriped_fangblenny_Plagiotremus_rhinorhynchos_Perciformes_Blenniidae_in_Korea.pdf|journal=Journal of Asia-Pacific Biodiversity|volume=13|issue=4|pages=709–711|doi=10.1016/j.japb.2020.10.002|issn=2287-884X}}</ref> và Trung [[Nhật Bản]] (gồm cả [[quần đảo Ogasawara]]).<ref>{{Cof record|spid=18433|title=''Plagiotremus rhinorhynchos''|access-date=2024-04-29}}</ref>

Dọc theo bờ biển [[Việt Nam]], ''P. rhinorhynchos'' được ghi nhận tại hòn Sơn Chà ([[Thừa Thiên – Huế]]),<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Mai Xuân Đạt; Nguyễn Trung Hiếu|year=2022|title=Hiện trạng cá rạn san hô vùng biển ven bờ Bắc Trung Bộ|url=http://tvhdh.vnio.org.vn:8080/dspace/bitstream/123456789/20767/2/16-Mai%20Xuan%20Dat-trang%20181-196.pdf|journal=Hội nghị Biển Đông 2022|pages=181–196}}</ref> [[cù lao Chàm]] ([[Quảng Nam]]),<ref>{{Chú thích tạp chí|author1=Nguyễn Văn Long|author2=Mai Xuân Đạt|year=2020|title=Đặc trưng nguồn lợi cá trong các hệ sinh thái ở khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An|url=https://www.researchgate.net/publication/341183038_DAC_TRUNG_NGUON_LOI_CA_TRONG_CAC_HE_SINH_THAI_O_KHU_DU_TRU_SINH_QUYEN_THE_GIOI_CU_LAO_CHAM_-_HOI_AN.pdf|journal=Vietnam Journal of Marine Science and Technology|volume=20|issue=1|pages=105–120|doi=10.15625/1859-3097/13553|issn=1859-3097}}</ref> [[Ninh Thuận]]<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Mai Xuân Đạt|author2=Nguyễn Văn Long|author3=Phan Thị Kim Hồng|year=2020|title=Cá rạn san hô ở vùng biển ven bờ tỉnh Ninh Thuận|url=https://aquadocs.org/bitstream/handle/1834/41486/Mai%20Xuan%20Dat%20-%20Reef%20fish.pdf?sequence=1&isAllowed=y|journal=Tạp chí Khoa học và Công nghệ biển|volume=20|issue=4A|pages=125–139|doi=10.15625/1859-3097/15656|issn=1859-3097}}</ref> và [[cù lao Câu]] ([[Bình Thuận (tỉnh)|Bình Thuận]]),<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Mai Xuân Đạt; Nguyễn Văn Long; Phan Thị Kim Hồng; Hoàng Xuân Bền|year=2021|title=Hiện trạng và biến động quần xã cá rạn san hô ở Khu Bảo tồn biển Hòn Cau, tỉnh Bình Thuận|url=https://aquadocs.org/bitstream/handle/1834/42382/14.%20Mai%20Xuan%20Dat.pdf?sequence=1&isAllowed=y|journal=Tạp chí Khoa học và Công nghệ Biển|volume=21|issue=4A|page=153–172|issn=1859-3097}}</ref> gồm cả [[quần đảo Hoàng Sa]] và [[quần đảo Trường Sa]].<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Nguyễn Hữu Phụng|year=2004|title=Thành phần cá rạn san hô biển Việt Nam|url=http://113.160.249.209:8080/dspace/bitstream/123456789/19496/1/03-10-NguyenHuuPhung_275-308.pdf|journal=Tuyển tập Báo cáo Khoa học Hội nghị Khoa học "Biển Đông-2002"|pages=275-308|access-date=2024-05-12|archive-date=2022-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226011234/http://113.160.249.209:8080/dspace/bitstream/123456789/19496/1/03-10-NguyenHuuPhung_275-308.pdf|url-status=dead}}</ref>

''P. rhinorhynchos'' sống trên các [[rạn san hô]], tập trung ở những khu vực [[san hô]] phát triển mạnh và trong [[đầm phá]], độ sâu đến ít nhất là 40 m. Chúng ẩn náu trong các vỏ [[giun ống]] rỗng và hốc nhỏ khi gặp nguy hiểm.<ref name="fb">{{FishBase species|genus=Plagiotremus|species=rhinorhynchos}}</ref>

== Mô tả ==
Chiều dài chuẩn lớn nhất được ghi nhận ở ''P. rhinorhynchos'' là 12 cm.<ref name="fb" />

Vốn là loài chuyên tấn công những loài [[cá rạn san hô]] khác, ''P. rhinorhynchos'' có hành vi [[bắt chước]] kiểu hình của ''[[Labroides dimidiatus]]'' chưa trưởng thành, một loài cá bàng chài dọn vệ sinh vô hại, để dễ dàng tiếp cận con mồi. Khi bắt chước ''L. dimidiatus'', ''P. rhinorhynchos'' có màu đen với một sọc dọc lưng màu xanh lam óng.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Côté|first=Isabelle M.|last2=Cheney|first2=Karen L.|year=2005|title=Animal mimicry: Choosing when to be a cleaner-fish mimic|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-01-20_433_7023/page/210|journal=Nature|volume=433|issue=7023|pages=211–212|doi=10.1038/433211a|issn=1476-4687|pmid=15662402}}</ref>

''P. rhinorhynchos'' có thể "tắt" kiểu hình của ''L. dimidiatus'' và nhanh chóng (khoảng 1–5 phút) chuyển sang một kiểu hình hoàn toàn khác, gồm các dạng [[màu ô liu]], nâu và cam với hai sọc trắng/lam nhạt, hoặc chúng vẫn giữ màu đen nhưng có đến hai sọc xanh óng. Các dạng màu này thường được quan sát khi ''P. rhinorhynchos'' đang lẫn trong các đàn cá có màu sắc tương đồng.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Cheney|first=Karen L|last2=Grutter|first2=Alexandra S|last3=Marshall|first3=N. Justin|year=2008|title=Facultative mimicry: cues for colour change and colour accuracy in a coral reef fish|url=|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=275|issue=1631|pages=117–122|doi=10.1098/rspb.2007.0966|issn=0962-8452|pmc=2596177|pmid=17986437}}</ref>

Khi bị bắt, ''P. rhinorhynchos'' lại chuyển sang dạng màu nâu hoặc ô liu, được Cheney và cộng sự (2017) gọi là màu "mặc định" của chúng. Kiểu màu cam này được nhìn thấy khi ''P. rhinorhynchos'' nằm trong một đàn có hơn 20 cá thể phân họ [[Anthiinae]] (thuộc [[họ Cá mú]]), như ''[[Pseudanthias squamipinnis]]''.<ref name="cheney17">{{Chú thích tạp chí|last=Cheney|first=Karen L|last2=Cortesi|first2=Fabio|last3=Nilsson Sköld|first3=Helen|year=2017|title=Regulation, constraints and benefits of colour plasticity in a mimicry system|url=|journal=Biological Journal of the Linnean Society|volume=122|issue=2|pages=385–393|doi=10.1093/biolinnean/blx057|issn=0024-4066}}</ref>

Số gai vây lưng: 11; Số tia vây lưng: 32–36; Số gai vây hậu môn: 2; Số tia vây hậu môn: 29–33; Số tia vây ngực: 11–13.<ref name="smith">{{Chú thích sách|url=https://www.google.com.vn/books/edition/Saber_Toothed_Blennies_Tribe_Nemophini_P/HSnRp1m3DI4C?hl=vi&gbpv=1&pg=PA133&printsec=frontcover|title=Saber-Toothed Blennies, Tribe Nemophini (Pisces: Blennidae)|last=Smith-Vaniz|first=William|publisher=Academy of Natural Sciences|year=1976|isbn=978-1-4223-1925-3|pages=133}}</ref>

[[Loài chị em]] của ''P. rhinorhynchos'', ''[[Plagiotremus ewaensis]]'', là loài [[đặc hữu]] của [[quần đảo Hawaii]]. ''P. ewaensis'' có màu vàng hoặc vàng cam với hai sọc xanh, sọc dưới (bao gồm cả dải viền đen) luôn dày hơn ''P. rhinorhynchos''. Đáng kể là ''P. ewaensis'' có số [[răng cửa]] ở [[hàm dưới]] ít hơn hẳn so với ''P. rhinorhynchos''.<ref name="smith" />

== Sinh thái ==
[[Tập tin:MinamiGPgold.jpg|nhỏ|201x201px|Dạng màu cam]]
[[Trứng (sinh học)|Trứng]] của ''P. rhinorhynchos'' dính vào chất nền thông qua một tấm đế dạng sợi. Cá bột là dạng [[phiêu sinh vật]], thường được tìm thấy ở vùng nước nông ven bờ.<ref name="fb" />

Thức ăn của ''P. rhinorhynchos'' chủ yếu là [[mô]] và vảy từ những loài cá khác. Do đó, chúng bắt chước ''L. dimidiatus'' theo kiểu [[ngụy trang tấn công]] (aggressive mimicry) để đánh lừa những con cá ghé thăm các "trạm vệ sinh", từ đó tăng khả năng tiếp cận nguồn thức ăn. Những cá thể ''P. rhinorhynchos'' bắt chước được tìm thấy cách ''L. dimidiatus'' gần nhất là 1 m.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Moland|first=Even|last2=Jones|first2=Geoffrey P.|year=2004|title=Experimental confirmation of aggressive mimicry by a coral reef fish|url=https://archive.org/details/sim_oecologia_2004-08_140_4/page/676|journal=Oecologia|volume=140|issue=4|pages=676–683|doi=10.1007/s00442-004-1637-9|issn=1432-1939|pmid=15309617}}</ref> Do sống gần khoảng cách và tương đồng về màu sắc với ''L. dimidiatus'', ''P. rhinorhynchos'' có thể tránh được phần lớn những cuộc truy đuổi trả thù từ các "nạn nhân" của chúng.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Côté|first=Isabelle M|last2=Cheney|first2=Karen L|year=2007|title=A protective function for aggressive mimicry?|url=|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=274|issue=1624|pages=2445–2448|doi=10.1098/rspb.2007.0797|issn=0962-8452|pmc=2274982|pmid=17652064}}</ref>

Tỉ lệ tấn công thành công của ''P. rhinorhynchos'' tăng lên khi số lượng ''L. dimidiatus'' trở nên ít đi trong một địa điểm. Tỉ lệ này cũng gia tăng khi mật độ con mồi tiềm năng tập trung đông hơn, có lẽ vì tạo ra ít cơ hội cho con mồi nhận biết cách né tránh những kẻ bắt chước.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Cheney|first=Karen L.|last2=Côté|first2=Isabelle M.|year=2005|title=Frequency-dependent success of aggressive mimics in a cleaning symbiosis|url=|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=272|issue=1581|pages=2635–2639|doi=10.1098/rspb.2005.3256|issn=0962-8452|pmc=1559983|pmid=16321786}}</ref> Qua quan sát thực địa, cá "khách hàng" ít ghé thăm những "trạm vệ sinh" mà chúng thường xuyên bị ''P. rhinorhynchos'' tấn công, rõ ràng là do khả năng bắt chước của ''P. rhinorhynchos'' đã thay đổi về hành vi của những loài "khách hành".<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Cheney|first=Karen L.|year=2012|title=Cleaner wrasse mimics inflict higher costs on their models when they are more aggressive towards signal receivers|url=|journal=Biology Letters|volume=8|issue=1|pages=10–12|doi=10.1098/rsbl.2011.0687|issn=1744-9561|pmc=3259977|pmid=21865244}}</ref>

''P. rhinorhynchos'' có thể phân biệt giữa màu sắc mà chúng đang thể hiện và màu sắc của loài cá mà chúng bắt chước (loài mẫu), nhưng nhiều loài mẫu có khả năng nhận ra hầu hết các loài bắt chước chúng. Do đó, [[khả năng nhìn màu]] giúp ''P. rhinorhynchos'' bắt chước chính xác với loài cá mẫu, nhằm tránh sự phát hiện của chúng.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Cheney|first=Karen L|last2=Skogh|first2=Charlotta|last3=Hart|first3=Nathan S|last4=Marshall|first4=N. Justin|year=2009|title=Mimicry, colour forms and spectral sensitivity of the bluestriped fangblenny, ''Plagiotremus rhinorhynchos''|url=|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=276|issue=1662|pages=1565–1573|doi=10.1098/rspb.2008.1819|issn=0962-8452|pmc=2660993|pmid=19324827}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|3}}

{{Taxonbar}}

[[Thể loại:Plagiotremus|R]]
[[Thể loại:Cá Ấn Độ Dương]]
[[Thể loại:Cá Thái Bình Dương]]
[[Thể loại:Cá biển Đỏ]]
[[Thể loại:Cá Ai Cập]]
[[Thể loại:Cá Oman]]
[[Thể loại:Cá Yemen]]
[[Thể loại:Cá Nam Phi]]
[[Thể loại:Cá Maldives]]
[[Thể loại:Cá Việt Nam]]
[[Thể loại:Cá Malaysia]]
[[Thể loại:Cá Philippines]]
[[Thể loại:Cá Papua New Guinea]]
[[Thể loại:Cá Hàn Quốc]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1852]]

Plagiotremus rhinorhynchos - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5