https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=S%C3%B4ng_Kim_SaSông Kim Sa - Lịch sử thay đổi2026-08-10T23:24:16ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=S%C3%B4ng_Kim_Sa&diff=3505255&oldid=previmported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)2025-11-23T03:52:10Z<p><a href="/index.php?title=En:WP:CLEANER&action=edit&redlink=1" class="new" title="En:WP:CLEANER (trang không tồn tại)">WPCleaner</a> v2.05b - Fix errors for <a href="/index.php?title=WP:WCW&action=edit&redlink=1" class="new" title="WP:WCW (trang không tồn tại)">CW project</a> (Reference before punctuation)</p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Geobox|Sông<br />
<!-- *** Heading *** --><br />
| name = Sông Kim Sa<br />
| native_name = 金沙江 (Kim Sa giang)<br />
| other_name = Lệ thủy<br />
| other_name1 = <br />
| category = <br />
<!-- *** Names **** --> <br />
| etymology = tiếng Trung: "sông cát vàng"<br />
| nickname = <br />
<!-- *** Image *** --><br />
| image = Tiger Leaping Gorge.jpg<br />
| image_caption = Sông Kim Sa chảy dọc theo hẻm núi [[Hổ Khiêu Hiệp|Hổ Khiêu]]<br />
| image_size = 300px<br />
<!-- *** Country *** --><br />
| country = Trung Quốc<br />
| state_type=[[Tỉnh (Trung Quốc)|Tỉnh]]<br />
| state = Thanh Hải<br />
| state1 = Tây Tạng<br />
| state2 = Vân Nam<br />
| state3 = Tứ Xuyên<br />
| region = <br />
| district = <br />
| municipality = <br />
<!-- *** Family *** --><br />
| parent = lưu vực sông [[Trường Giang|Dương Tử]]<br />
| tributary_left = sông Ngư Bào<br />
| tributary_left1 = sông Long Xuyên<br />
| tributary_left2 = sông Phổ Độ<br />
| tributary_left3 = sông Ngưu Lan<br />
| tributary_left4 = sông Hoành<br />
| tributary_right = sông Thủy Lạc<br />
| tributary_right1 = sông Định Ba<br />
| tributary_right2 = sông Nhã Lung<br />
| city = [[Lệ Giang]]<br />
| city1 = [[Phàn Chi Hoa]]<br />
| landmark = <br />
<!-- *** River locations *** --><br />
| source = [[sông Thông Thiên]]<br />
| source_location = Hợp lưu của các sông Đà Đà, Đương Khúc, Bố Khúc, Cả Nhĩ Khúc, Sở Mã Nhĩ<br />
| source_region = [[Thanh Hải]]<br />
| source_country =<br />
| source_elevation = 4500<br />
| source_lat_d = 32| source_lat_m = 58| source_lat_s = 41| source_lat_NS =N<br />
| source_long_d = 97| source_long_m = 14| source_long_s = 37| source_long_EW =E<br />
| mouth = sông [[Trường Giang|Dương Tử]]<br />
| mouth_location = Hợp lưu với [[sông Dân|Dân giang]] tại [[Nghi Tân]]<br />
| mouth_region = [[Tứ Xuyên]]<br />
| mouth_country =<br />
| mouth_elevation = 300<br />
| mouth_lat_d = 28| mouth_lat_m = 46| mouth_lat_s = 12| mouth_lat_NS =N<br />
| mouth_long_d = 104| mouth_long_m = 37| mouth_long_s =58 | mouth_long_EW =E<br />
<!-- *** Dimensions *** --><br />
| length = 2308<br />
| length_note = xấp xỉ<br />
| width = <br />
| depth = <br />
| volume =<br />
| watershed = 340000<br />
| watershed_note = xấp xỉ<br />
| discharge = 4471<br />
| discharge_max = 35000<br />
| discharge_min =<br />
<!-- *** Free fields *** --><br />
| free = | free_type = <br />
<!-- *** Maps *** --><br />
| map = Jinsharivermap.jpg<br />
| map_caption = Bản đồ lưu vực sông Kim Sa<br />
| map_background = <br />
| map_locator =<br />
| map_locator_x =<br />
| map_locator_y = <br />
<!-- *** Website *** --> <br />
| website =<br />
| commons =<br />
<!-- *** Footnotes *** --><br />
| footnotes =<br />
}}<br />
[[Tập tin:Jinsha River.JPG|250px|nhỏ|Một đoạn sông Kim Sa trong tỉnh Vân Nam.]]<br />
'''Sông Kim Sa''' (金沙江, [[Từ Hán-Việt|Hán Việt]]: ''Kim Sa giang'') là một đoạn thượng du sông [[Trường Giang]] từ cửa sông Ba Đường trong huyện [[Ngọc Thụ]] của tỉnh [[Thanh Hải]] đến cửa sông [[sông Dân|Dân Giang]] trong địa cấp thị [[Nghi Tân, Tứ Xuyên|Nghi Tân]] của tỉnh [[Tứ Xuyên]], còn từ Nghi Tân trở xuống mới chính thức gọi là Trường Giang. Sông Kim Sa có [[chiều dài]] 2.308&nbsp;km, diện tích lưu vực đạt 340.000&nbsp;km² và tổng độ cao hạ thấp xuống là 3.300 m.<ref>{{chú thích web | url=http://www.yn.gov.cn/yunnan,china/74593067851579392//3845.html | title=水系湖泊 (thủy hệ hồ bạc) | language=zh | year=2005 | publisher=Website chính thức tỉnh Vân Nam | ngày truy cập=2009-05-19 | archive-date = ngày 7 tháng 9 năm 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080907032828/http://www.yn.gov.cn/yunnan,china/74593067851579392//3845.html }}</ref><br />
<br />
Sông Kim Sa chảy trong khu vực dãy núi Ninh Tĩnh và Lỗ Lý, dọc theo ranh giới Tây Tạng và Tứ Xuyên, đến khu vực thuộc [[Ngọc Long (huyện tự trị)|huyện tự trị người Nạp Tây Ngọc Long]] thì chuyển hướng chảy theo hướng bắc, chia cắt cao nguyên tạo thành hẻm núi Hổ Khiêu ([[Hổ Khiêu Hiệp]]) nổi tiếng, là hẻm núi sâu nhất thế giới, với độ chênh lệch hai đầu đạt tới 3.300 m. Vì thế hai bờ rất dốc và nước chảy xiết.<br />
<br />
Trong một thời gian dài người ta coi sông Kim Sa là một chi lưu của sông [[Trường Giang]], mãi cho đến thời [[nhà Minh|Minh]], sau khi khảo sát thực địa thì [[Từ Hà Khách]] (徐霞客, 1587-1641) mới đề xuất coi sông Kim Sa là dòng chính (chính nguyên) của sông Trường Giang. Ngày nay nó được coi là dòng chính của sông Trường Giang, mặc dù [[sông Nhã Lung]] và [[sông Dân]] đôi khi được coi là dòng chính trước khi có sự ra đời của [[địa lý|địa lý hiện đại]].<ref>Fan Chengda. [https://books.google.com/books?id=AnMLAQAAMAAJ&q=history+gold+china+jinsha Riding the River Home: A Complete and Annotated Translation of Fan Chengda's (1126&ndash;1193) Travel Diary Record of a Boat Trip to Wu, tr. 77]. James M. Hargett (phiên dịch). Chinese Univ. of Hong Kong (Hong Kong), 2008.Tra cứu 01/7/2020.</ref> Theo truyền thống nó được coi là bắt đầu tại nơi hợp lưu của [[sông Thông Thiên]] và [[sông Ba Đường]] gần nhai đạo [[Gyêgu]] trong tỉnh [[Thanh Hải]].<br />
<br />
== Tên gọi ==<br />
Cách sách vở thời [[Chiến Quốc]] như thiên [[Kinh Thư#Nội dung|Vũ cống]] của [[Kinh Thư|Thượng Thư]], [[Sơn hải kinh]] đều có ghi chép về '''Hắc Thủy''' (黑水), khả năng là tên gọi để chỉ sông Kim Sa thời đó, nhưng tất cả các chỉ dẫn đều khá mơ hồ và nhiều tranh luận sau này đã diễn ra nhưng không thể dẫn tới đồng thuận. Phần Địa lý chí trong [[Hán thư]] gọi sông Kim Sa là '''Thằng Thủy''' (繩水). [[Thuyết văn giải tự]] gọi đoạn từ nơi hợp lưu với [[sông Nhã Lung]] về thượng du của sông Kim Sa là '''Yêm Thủy''' (淹水, nghĩa đen là sông nhiều nước), do đoạn từ nơi hợp lưu với sông Nhã Lung về hạ du của sông Kim Sang có ít nước và được gọi là '''Nhược Thủy''' (若水). Đến thời [[Tam Quốc]] sông Kim Sa được gọi là '''Lô Thủy''' (瀘水). Giả Đam truyện trong [[Cựu Đường thư]] gọi sông Kim Sa là '''Lệ Thủy''' (麗水), các tên gọi khác trong thời Đường còn có '''Lệ Giang''' (麗江) hoặc '''Thần Xuyên''' (神川).<br />
<br />
Từ thời [[nhà Tống|Tống]] đến nay nó được gọi là '''Kim Sa giang'''. Mặc dù tên gọi này nói chung được hiểu theo nghĩa đen là "cát vàng"<ref>Pletcher Kenneth. [https://books.google.com/books?id=tfVN0Gwx67YC&pg=PA359 The Geography of China: Sacred and Historic Places. tr. 359]. Britannica Educational Publishing, New York, 2011. Tra cứu 01/7/2020.</ref> hay "sông cát vàng",<ref>Davis John. [https://books.google.com/books?id=A6RNeE46WtUC&pg=PA132 The Chinese: A General Description of the Empire of China and Its Inhabitants, tr. 132]. Quyển 1, C. Knight, 1836.</ref> nhưng tên gọi này không mang tính chất thi ca hay mô tả về màu sắc của hai bờ sông mà 金沙 trên thực tế là để nói tới [[vàng]] [[sa khoáng]] hay vàng bồi tích mà ngay cả ngày nay đôi khi người ta vẫn còn đãi từ con sông này.<br />
<br />
== Ghi chú ==<br />
{{Tham khảo}}<br />
{{Hệ thống sông Kim Sa}}<br />
{{Hệ thống sông Trường Giang}}<br />
<br />
[[Thể loại:Sông của Trung Quốc|Kim Sa]]<br />
[[Thể loại:Hệ thống sông Dương Tử|Kim Sa]]<br />
[[Thể loại:Địa lý Vân Nam|V]]</div>imported>TheSecondFunnyYellowBot